Στην εποχή των παγετώνων: Το “δείπνο” στο στομάχι λύκου διατηρήθηκε για 14.400 χρόνια… Τώρα ρίχνει φως σε μια καταστροφική αλλαγή

Ερευνητές έριξαν φως στους τελευταίους αιώνες του μαλλιαρού ρινόκερου μετά τη μελέτη μιας τριχωτής μάζας κρέατος που βρέθηκε στο στομάχι ενός αρχαίου λύκου, το οποίο διατηρήθηκε άριστα στον σιβηρικό παγετώνα. Τα απολιθωμένα λείψανα ενός θηλυκού λύκου, ηλικίας δύο μηνών, ανακαλύφθηκαν το 2011 κοντά στο χωριό Τούματ στη βορειοανατολική Σιβηρία. Το ζώο πιστεύεται ότι πέθανε πριν από περίπου 14.400 χρόνια, όταν μια κατολίσθηση κατέρρευσε τη φωλιά του, παγιδεύοντας μέσα το ίδιο και άλλα μικρά.

Οι πολικές συνθήκες διατήρησαν το λύκο για χιλιετίες και, κατά την εξέταση των υπολειμμάτων του, οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως και τα περιεχόμενα του στομάχου του είχαν παραμείνει ανέπαφα. Μέρος του τελευταίου γεύματος του ζώου ήταν ένα κομμάτι από μαλλιαρό ρινόκερο, ένα μεγαλόσωμο φυτοφάγο που εξαφανίστηκε περίπου πριν 14.000 χρόνια.

Η ανακάλυψη αυτή αποτέλεσε σπάνια ευκαιρία, όπως εξηγεί ο δρ Camilo Chacón-Duque, πρώην ερευνητής στο Κέντρο Παλαιογονιδιωματικής, συνεργασία μεταξύ του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης και του Σουηδικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας. Εάν κατάφερναν να εξάγουν το γενετικό υλικό του ρινόκερου από το μερικώς αφομοιωμένο κρέας, θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την κατάσταση του είδους λίγο πριν την εξαφάνισή του.

Η ομάδα κατάφερε να αποκωδικοποιήσει το γονιδίωμα του μαλλιαρού ρινόκερου από το συγκεκριμένο δείγμα, κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά σε ζώο της εποχής των παγετώνων που βρέθηκε στο στομάχι άλλου ζώου. «Μέχρι σήμερα αυτός είναι ο νεότερος μαλλιαρός ρινόκερος για τον οποίο διαθέτουμε πλήρες γονιδίωμα», σημειώνει ο Chacón-Duque.

Γενετική σταθερότητα λίγο πριν την εξαφάνιση

Οι επιστήμονες περίμεναν να εντοπίσουν στοιχεία «γονιδιωματικής διάβρωσης», δηλαδή μείωσης της γενετικής ποικιλότητας λόγω πληθυσμιακών φραγμών, ενδογαμίας και περιβαλλοντικών πιέσεων—παράγοντες που συχνά οδηγούν στην εξαφάνιση ενός είδους. Ωστόσο, τα ευρήματα διέψευσαν τις προσδοκίες τους.

Συγκρίνοντας το DNA του συγκεκριμένου ρινόκερου με δύο παλαιότερα δείγματα ηλικίας 18.000 και 49.000 ετών, οι ερευνητές διαπίστωσαν πως ο πληθυσμός παρέμενε μεγάλος και σταθερός μέχρι να εξαφανιστεί ξαφνικά. «Ό,τι κι αν προκάλεσε την εξαφάνιση ήταν μάλλον ταχύ», προσθέτει ο Chacón-Duque, εκτιμώντας ότι το καθοριστικό γεγονός συνέβη μέσα σε διάστημα 300 έως 400 ετών πριν χαθεί το είδος.

Ο καθηγητής Love Dalén, εξελικτικής γονιδιωματικής στο Κέντρο Παλαιογονιδιωματικής, υπογραμμίζει ότι ο μαλλιαρός ρινόκερος διατηρούσε βιώσιμο πληθυσμό για περίπου 15.000 χρόνια μετά την άφιξη των πρώτων ανθρώπων στην περιοχή. Αυτό υποδηλώνει πως η κλιματική αλλαγή—και όχι το ανθρώπινο κυνήγι—ήταν ο βασικός παράγοντας εξαφάνισης.

Απότομη αλλαγή κλίματος και ανατροπή οικοσυστήματος

Η κύρια αιτία φαίνεται να ήταν μια ξαφνική περίοδος θέρμανσης κατά την τελευταία εποχή των παγετώνων, γνωστή ως Bølling-Allerød Interstadial, η οποία μετέβαλε δραστικά το τοπίο μεταξύ 14.700 και 12.900 ετών πριν. Δεν είναι σαφές πώς το λυκόπουλο κατανάλωσε τον μαλλιαρό ρινόκερο—ίσως τράφηκε από κουφάρι που σκότωσε η αγέλη ή πήρε το κομμάτι από κάποιο μέλος της αγέλης που είχε αναμασήσει τη μπουκιά.

Τα απολιθωμένα λείψανα δεύτερου λύκου, που θεωρείται αδελφή του πρώτου, βρέθηκαν στο ίδιο σημείο το 2015. Οι αναλύσεις έδειξαν ότι και τα δύο είχαν αρχίσει να τρώνε στερεά τροφή αλλά συνέχιζαν να θηλάζουν από τη μητέρα τους.