ΗΠΑ-Ιράν: Οι δύο συμφωνίες που βρίσκονται στο τραπέζι των νέων διαπραγματεύσεων

Πριν από λίγες εβδομάδες όλα έδειχναν ότι η Μέση Ανατολή βρισκόταν ένα βήμα πριν από μια νέα ανεξέλεγκτη σύγκρουση. Σήμερα, όμως, οι συνεχείς δηλώσεις, οι διαψεύσεις και οι αντικρουόμενες πληροφορίες συνθέτουν μια διαφορετική εικόνα. Ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά ανοιχτά για δύο συμφωνίες με το Ιράν, η Τεχεράνη επιβεβαιώνει ότι μεσολαβητές εργάζονται για την αναβίωση της Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ, ενώ το Στενό του Ορμούζ εξελίσσεται στο κεντρικό πεδίο της διαπραγμάτευσης.

Σπύρος Σιδέρης

Στα διπλωματικά παρασκήνια, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπάρχουν επαφές, αλλά αν Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν επιχειρούν να ξαναχτίσουν το πλαίσιο συνεννόησης που κατέρρευσε μετά τον πόλεμο του Ιουνίου.

Δύο συμφωνίες στο τραπέζι

Οι δημόσιες τοποθετήσεις από την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη διαφέρουν σημαντικά, ωστόσο επιβεβαιώνουν ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοικτοί.

Ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν δύο ξεχωριστές συμφωνίες με το Ιράν. Η πρώτη αφορά το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, ενώ η δεύτερη αφορά τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες ξεκινούν άμεσα, διαβεβαιώνοντας πως η αμερικανική πλευρά είναι έτοιμη να προχωρήσει μόλις υπάρξει πολιτική ανταπόκριση από την Τεχεράνη.

«Φυσικά δεν θέλουν να δεχτούν επίθεση. Γνώριζαν το εύρος της, διότι την έβλεπαν να παίρνει μορφή (…) Αυτό που θα κάνουμε τώρα είναι να τους μιλήσουμε, υπό μορφή διαπραγμάτευσης. Αυτή θα αρχίσει αύριο (σ.σ. σήμερα Δευτέρα) το απόγευμα», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ στον Τύπο πάνω στο αεροσκάφος του καθώς επέστρεφε από το Νιου Τζέρζι στην Ουάσιγκτον.

.@POTUS on Iran: "Now what we're doing is we're talking to them in the form of a negotiation. It begins tomorrow afternoon — and we'll see." https://t.co/jrvoju7nG6 pic.twitter.com/B7bmK3brYC

— Rapid Response 47 (@RapidResponse47) August 2, 2026

Η επίθεση που δεν έγινε ποτέ

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη του Αμερικανού προέδρου ότι είχε εγκρίνει στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν, η οποία τελικά ακυρώθηκε λίγο πριν από την εκτέλεσή της.

Σύμφωνα με τον ίδιο, καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή της απόφασης έπαιξαν παρεμβάσεις της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κατάρ, αλλά και αίτημα που -όπως υποστήριξε- διαβίβασε η ίδια η Τεχεράνη.

Ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, κατά την τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Τραμπ, φέρεται να υπογράμμισε ότι μόνο η διπλωματία μπορεί να αποτρέψει μια γενικευμένη ανάφλεξη, προειδοποιώντας για τις συνέπειες ενός πολέμου σε ολόκληρη την περιοχή.

Η Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ επιστρέφει στο προσκήνιο

Από την ιρανική πλευρά ήρθε μια δήλωση που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, αλλά προκάλεσε έντονο ενδιαφέρον στους διπλωματικούς κύκλους.

Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού Κοινοβουλίου, Χασάν Κασκαβί, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη προσπάθειες για την αναβίωση της Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ, ενός κειμένου 14 σημείων που είχε επιτευχθεί με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν.

Η συμφωνία προέβλεπε ρυθμίσεις για το Στενό του Ορμούζ, επανεκκίνηση των διπλωματικών επαφών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, αλλά και ευρύτερες δεσμεύσεις αποκλιμάκωσης στην περιοχή.

Παρότι κατέρρευσε μέσα σε αλληλοκατηγορίες για παραβίαση των όρων της, η δημόσια επαναφορά της δείχνει ότι το συγκεκριμένο πλαίσιο εξακολουθεί να βρίσκεται στο τραπέζι.

Το Ορμούζ γίνεται το μεγάλο διαπραγματευτικό χαρτί

Σχεδόν όλες οι τελευταίες εξελίξεις καταλήγουν στο ίδιο σημείο: το Στενό του Ορμούζ.

Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι οι συνομιλίες με το Ομάν για τις θαλάσσιες διαδρομές βρίσκονται στην τελική τους φάση, εξετάζοντας ακόμη και τη δημιουργία νέου ναυτιλιακού διαδρόμου.

Ταυτόχρονα, διευκρινίζει ότι μια τεχνική συμφωνία δεν συνεπάγεται αυτόματα και πλήρη επαναλειτουργία του περάσματος.

Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι η διαχείριση της ναυσιπλοΐας πρέπει να παραμείνει υπό τον έλεγχο της χώρας, απορρίπτοντας τις πληροφορίες περί οριστικής συμφωνίας για το άνοιγμα του Ορμούζ.

Το αποτέλεσμα είναι μια διαπραγμάτευση που προχωρά αθόρυβα, χωρίς καμία πλευρά να εμφανίζεται πρόθυμη να αποκαλύψει τις πραγματικές της υποχωρήσεις.

Η πίεση της Ουάσιγκτον παραμένει

Παρά την επανεκκίνηση των επαφών, η αμερικανική πίεση δεν υποχωρεί.

Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει κατ’ ανάγκη αλλαγή καθεστώτος, αλλά αλλαγή της συμπεριφοράς της Τεχεράνης, κυρίως σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα και την περιφερειακή της πολιτική.

Υποστήριξε ακόμη ότι οι πρόσφατες αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις άλλαξαν τις ισορροπίες, εκτιμώντας ότι αυτή ακριβώς η πίεση οδηγεί σήμερα το Ιράν σε μεγαλύτερη διάθεση για διαπραγμάτευση.

Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι ζήτησε αναβολή αμερικανικής επίθεσης, επιμένει ότι οι ένοπλες δυνάμεις της βρίσκονται σε κατάσταση ύψιστης ετοιμότητας και διαμηνύει ότι θα αντιμετωπίσει κάθε απειλή.

Το μεγάλο στοίχημα

Παρά τις σκληρές δηλώσεις και τις εκατέρωθεν διαψεύσεις, όλα δείχνουν ότι κανείς δεν επιθυμεί να ανοίξει έναν νέο κύκλο πολεμικής σύγκρουσης, εφόσον εξακολουθεί να υπάρχει περιθώριο πολιτικής συμφωνίας.

Το αν οι επαφές θα οδηγήσουν στην αναβίωση της Συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ ή σε ένα εντελώς νέο πλαίσιο συνεννόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν παραμένει άγνωστο.

Ένα στοιχείο, ωστόσο, δύσκολα περνά απαρατήρητο. Την ώρα που οι δημόσιες αντιπαραθέσεις συνεχίζονται, όλες οι πλευρές επιστρέφουν στα ίδια δύο κεφάλαια: το Στενό του Ορμούζ και το πυρηνικό πρόγραμμα.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ισχυρό σημάδι ότι πίσω από τις κλειστές πόρτες βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μια νέα διπλωματική διαπραγμάτευση, με στόχο να αποτραπεί μια ακόμη κρίση που θα μπορούσε να αλλάξει τις ισορροπίες σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.