Νέα μελέτη ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για τις δαπάνες στην υγεία- Είναι όντως η δημοσιονομική “τρύπα” εξόδων;

Η παραδοσιακή προσέγγιση της δημοσιονομικής πολιτικής συχνά αντιμετωπίζει τις δαπάνες για την υγεία και το φάρμακο ως ένα «μαύρο κουτί» εξόδων που πρέπει πάση θυσία να περιοριστεί. Ωστόσο, μια νέα, ανατρεπτική οικονομική μελέτη έρχεται να ανατρέψει ριζικά αυτή την αντίληψη, αποδεικνύοντας ότι η υποεπένδυση στην υγεία αποτελεί μια κλασική περίπτωση ψευδούς εξοικονόμησης, η οποία τελικά μετακυλύει πολλαπλάσιο κόστος στις οικονομίες και τις κοινωνίες.

Τα στοιχεία της ολοκληρωμένης μελέτης που δημοσίευσε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Φαρμακευτικών Βιομηχανιών και Ενώσεων (EFPIA) είναι αποκαλυπτικά. Η έρευνα, η οποία εκπονήθηκε από το αναγνωρισμένο Ινστιτούτο WifOR σε συνεργασία με τον κορυφαίο καθηγητή Οικονομικών του Πανεπιστημίου Columbia, Frank R. Lichtenberg, παρουσιάστηκε αναλυτικά από τον κ. Γιάννη Αθανασίου, Senior Researcher του WiFOR Institute, σε ειδική εκδήλωση του Συνδέσμου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ). Το κεντρικό συμπέρασμα είναι σαφές: η επένδυση στη φαρμακευτική καινοτομία δεν είναι κόστος, αλλά μια εξαιρετικά αποδοτική επένδυση με εντυπωσιακές κοινωνικές και οικονομικές αποδόσεις, τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Η γεωμετρική πρόοδος της απόδοσης: Τα νούμερα που αλλάζουν το αφήγημα

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, η οποία ποσοτικοποιεί τις οικονομικές αποδόσεις σε 29 ευρωπαϊκές χώρες για την περίοδο 2014–2024, κάθε 1 ευρώ που επενδύεται σε καινοτόμα φάρμακα αποφέρει κατά μέσο όρο 5,67 ευρώ σε κοινωνική και οικονομική αξία στην Ευρώπη. Στην περίπτωση της Ελλάδας, η απόδοση αυτή είναι ακόμη υψηλότερη, αγγίζοντας τα 6 ευρώ για κάθε 1 ευρώ επένδυσης.

Σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η συνολική επένδυση ύψους 11,67 δισεκατομμυρίων ευρώ σε νέα φάρμακα κατά την τελευταία δεκαετία απέφερε κοινωνικά και οικονομικά οφέλη που ξεπέρασαν τα 66 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας δηλαδή μια απόδοση υπερπενταπλάσια του αρχικού κεφαλαίου. Από το ποσό αυτό, περισσότερα από 9 δισεκατομμύρια ευρώ προήλθαν από την άμεση και χειροπιαστή εξοικονόμηση νοσοκομειακών δαπανών, αποδεικνύοντας ότι τα σύγχρονα φάρμακα κρατούν τους ασθενείς μακριά από τις δαπανηρές δομές νοσηλείας.

Το ελληνικό success story: Κλίνες που απελευθερώνονται και κέρδη στο ΑΕΠ

Η μελέτη WifOR εξειδικεύει τα στοιχεία για την Ελλάδα, εξετάζοντας την περίοδο 2014–2022 και αποτυπώνοντας πώς η φαρμακευτική καινοτομία μεταφράζεται σε προστασία της ανθρώπινης ζωής και αποσυμφόρηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ). Με μια επένδυση που ανήλθε μόλις στα 93 εκατομμύρια ευρώ —υπολογισμένη σε τιμές καταλόγου και χωρίς μάλιστα να αφαιρούνται οι υποχρεωτικές επιστροφές και εκπτώσεις (clawback & rebates)— η ελληνική κοινωνία αποκόμισε τεράστια οφέλη.

Στον τομέα της δημόσιας υγείας και των νοσηλειών

• Διάσωση ποιοτικών ετών ζωής: Αποφεύχθηκαν 25,6 χιλιάδες έτη δυνητικής ζωής που θα είχαν χαθεί πρόωρα. Το μέγεθος αυτό ισοδυναμεί με τη διατήρηση του πλήρους προσδόκιμου ζωής (τα 81,3 έτη) για 313 συμπολίτες μας στην Ελλάδα.
• Αποσυμφόρηση των νοσοκομείων: Καταγράφηκαν 252,4 χιλιάδες λιγότερες ημέρες νοσηλείας. Η ποσότητα αυτή μεταφράζεται στην απελευθέρωση 691 νοσοκομειακών κλινών για έναν ολόκληρο χρόνο, ένα νούμερο που αγγίζει και ξεπερνά το 70% της συνολικής δυναμικότητας κλινών του μεγαλύτερου νοσοκομείου της χώρας, του Γενικού Νοσοκομείου Αθηνών «Ο Ευαγγελισμός».

Στον τομέα της οικονομίας και της παραγωγικότητας

• Ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας: Παράχθηκε οικονομικό όφελος ύψους 430 εκατομμυρίων ευρώ από την αύξηση της παραγωγικότητας των πολιτών που παρέμειναν υγιείς και ενεργοί στο εργατικό δυναμικό, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο 0,2% του συνολικού ΑΕΠ της Ελλάδας.
• Άμεση εξοικονόμηση πόρων: Επιτεύχθηκε εξοικονόμηση 127 εκατομμυρίων ευρώ αποκλειστικά από τη μείωση των νοσηλειών, ένα ποσό που ισοδυναμεί με το 1,5% της συνολικής φαρμακευτικής δαπάνης της χώρας.

Η οπτική των επιστημόνων: Η επανάσταση στην ογκολογία, τον διαβήτη και το αναπνευστικό

Η επιστημονική κοινότητα επιβεβαιώνει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τα ευρήματα της οικονομικής ανάλυσης, καταθέτοντας στοιχεία από την καθημερινή κλινική πράξη σε κρίσιμους θεραπευτικούς τομείς.

Ο Πρόεδρος της Εταιρείας Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ), κ. Εμμανουήλ Σαλούστρος, υπογράμμισε την εντυπωσιακή πρόοδο στην ογκολογία. Σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1990, οι θάνατοι από καρκίνο έχουν μειωθεί κατά περίπου 30%, κάτι που σημαίνει ότι αποτρέπεται ένας στους τρεις θανάτους χάρη στην πρόληψη και τα καινοτόμα φάρμακα. Εμβληματικό παράδειγμα αποτελεί ο μεταστατικός καρκίνος του πνεύμονα: στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μόλις ένας στους 20 ασθενείς επιβίωνε για πέντε χρόνια, ενώ σήμερα, με την εισαγωγή της ανοσοθεραπείας και των νεότερων θεραπειών, το ποσοστό πενταετούς επιβίωσης έχει εκτοξευθεί σε έως και έναν στους τρεις ασθενείς. Παράλληλα, σημείωσε ότι η ΕΟΠΕ επενδύει σταθερά στην εκπαίδευση των νέων ογκολόγων και εξέφρασε την πίστη του ότι η Πολιτεία θα ενισχύσει περαιτέρω την ογκολογική περίθαλψη.

Στον τομέα των μεταβολικών νοσημάτων, ο κ. Κωνσταντίνος Μακρυλάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, έκανε λόγο για μια πραγματική «έκρηξη καινοτομίας» τα τελευταία χρόνια στον τομέα του διαβήτη και της παχυσαρκίας. Οι νέες θεραπείες είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές, καλύτερα ανεκτές και με λιγότερες παρενέργειες, μειώνοντας δραστικά τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα. Ωστόσο, ο κ. Μακρυλάκης έθεσε μια σημαντική παράμετρο: η αξιοποίηση αυτής της καινοτομίας απαιτεί επαρκώς εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας, καλώντας την Πολιτεία να στελεχώσει τα εξειδικευμένα κέντρα με το κατάλληλο ιατρικό προσωπικό για τη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης.

Από την πλευρά των χρόνιων αναπνευστικών παθήσεων, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, κ. Στέλιος Λουκίδης, επεσήμανε ότι η καινοτομία βοηθά την ίδια την ιατρική κοινότητα να κατανοήσει βαθύτερα τα νοσήματα, προσφέροντας παράλληλα λύσεις σε σπάνιες παθήσεις και στην αντιμετώπιση συνοσηροτήτων. Ο κ. Λουκίδης ανέφερε χαρακτηριστικά πρόσφατη μελέτη της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας σε ασθενείς με σοβαρό άσθμα, η οποία έδειξε ότι οι καινοτόμες βιολογικές θεραπείες πέτυχαν μείωση των παροξυσμών κατά 80% και των νοσηλειών κατά 90%, αλλάζοντας ριζικά την ποιότητα ζωής των πασχόντων.

Το ευρωπαϊκό παράδοξο: Η κρίση της πρόσβασης και της διαθεσιμότητας

Παρά την αδιαμφισβήτητη αξία της φαρμακευτικής καινοτομίας, η Ευρώπη —και κατ’ επέκταση η Ελλάδα— βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ανησυχητική πραγματικότητα που απειλεί τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και το δικαίωμα των ασθενών στη θεραπεία. Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το χάσμα μεταξύ της επιστημονικής ανακάλυψης και της κλινικής εφαρμογής διευρύνεται επικίνδυνα.

Οι Ευρωπαίοι ασθενείς αναμένουν σήμερα κατά μέσο όρο 500 ολόκληρες ημέρες για να αποκτήσουν πρόσβαση σε ένα νέο, εγκεκριμένο φάρμακο, ενώ οι ανισότητες μεταξύ των κρατών μελών είναι χαοτικές, με τις διαφορές στην πρόσβαση να αγγίζουν το 88%.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα της διαθεσιμότητας. Το 2025, σχεδόν τα μισά από τα νέα φάρμακα (ποσοστό 49%) δεν ήταν καθόλου διαθέσιμα στους ασθενείς στην Ευρώπη, σημειώνοντας επιδείνωση σε σχέση με το 46% του 2019. Επιπλέον, το 17% των νέων θεραπειών ήταν διαθέσιμο μόνο υπό αυστηρές και περιορισμένες προϋποθέσεις (έναντι μόλις 6% το 2019). Η πιο δραματική μείωση καταγράφεται στα φάρμακα που είναι πλήρως διαθέσιμα μέσω των δημόσιων συστημάτων αποζημίωσης, το ποσοστό των οποίων κατέρρευσε στο 28% το 2025, από το 42% που βρισκόταν το 2019.

Οι τρεις άξονες για τη χάραξη μιας βιώσιμης πολιτικής υγείας

Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων και την πλήρη αξιοποίηση των συμπερασμάτων της μελέτης, προτείνονται τρεις βασικοί άξονες πολιτικής:

1. Αλλαγή υποδείγματος και αναγνώριση της καινοτομίας ως επένδυσης: Οι δημόσιες πολιτικές πρέπει να σταματήσουν να αντιμετωπίζουν το φάρμακο ως λογιστικό κόστος. Το πλαίσιο χάραξης πολιτικής οφείλει να ενσωματώνει τη συνολική οικονομική και κοινωνική αξία της καινοτομίας, συνυπολογίζοντας τα κέρδη στην παραγωγικότητα και την αποσυμφόρηση των δομών υγείας.
2. Διασφάλιση έγκαιρης και ισότιμης πρόσβασης: Κάθε καθυστέρηση στην έγκριση και αποζημίωση των φαρμάκων μεταφράζεται άμεσα σε απώλειες ανθρώπινων ζωών και σε διαφυγόντα οικονομικά οφέλη. Ο εξορθολογισμός των διαδικασιών αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα.
3. Ενίσχυση του οικοσυστήματος των βιοεπιστημών: Το γεωπολιτικό και κανονιστικό περιβάλλον της Ευρώπης απειλεί την ανταγωνιστικότητά της ως επενδυτικού προορισμού. Η καινοτομία, η πρόσβαση των ασθενών και η οικονομική ανταγωνιστικότητα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια ενιαία, αλληλένδετη ατζέντα.

Ώρα αποφάσεων για την ελληνική ηγεσία

Σχολιάζοντας τα ευρήματα της μελέτης, ο Πρόεδρος του ΣΦΕΕ, κ. Ολύμπιος Παπαδημητρίου, έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς τη λήψη αποφάσεων:

«Η μελέτη του WiFOR επιβεβαιώνει ότι οι επενδύσεις στην υγεία δεν αποτελούν κόστος, αλλά μοχλό ανάπτυξης και κοινωνικής ευημερίας. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα περιβάλλον που θα ενισχύει την καινοτομία και θα διασφαλίζει την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες».

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ, κ. Μιχάλης Χειμώνας, έθεσε το ζήτημα στην πολιτική του βάση, επισημαίνοντας τις ευθύνες της Πολιτείας:

«Η υποχρηματοδότηση της υγείας και του φαρμάκου αποτελεί πολιτική επιλογή με αρνητικές συνέπειες για την ανάπτυξη και την ευημερία της χώρας. Τα ευρήματα της μελέτης αναδεικνύουν την ανάγκη για μια βιώσιμη πολιτική που θα στηρίζει την υγεία και την οικονομία. Η Ελλάδα πρέπει να πάρει τις αποφάσεις της πάνω σε αυτό το θέμα».