Νέο διπλωματικό θρίλερ ΗΠΑ-Ιράν για την αποδέσμευση 12 δισ. πριν ανοίξει ο φάκελος πυρηνικά

Πριν καν ξεκινήσει η πιο κρίσιμη διαπραγμάτευση των τελευταίων ετών ανάμεσα στο Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Τεχεράνη στέλνει ένα σαφές μήνυμα: το πυρηνικό πρόγραμμα δεν πρόκειται να μπει στο τραπέζι χωρίς προηγουμένως να υπάρξουν απτά ανταλλάγματα. Από τα δισεκατομμύρια δολάρια των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και την άρση των οικονομικών κυρώσεων μέχρι τον Λίβανο, τα ιρανικά λιμάνια και το στρατηγικής σημασίας Στενό του Ορμούζ, η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να κατοχυρώσει συγκεκριμένα οφέλη πριν συζητήσει οποιαδήποτε παραχώρηση στον πιο ευαίσθητο φάκελο της εξωτερικής της πολιτικής.

Σπύρος Σιδέρης

Το παρασκήνιο των συνομιλιών που ακολούθησαν τον πρόσφατο πόλεμο στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτει ότι η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τον εμπλουτισμό ουρανίου ή την επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Αφορά τη νέα ισορροπία ισχύος στην περιοχή, την οικονομική επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας και το ποιος θα διαμορφώσει τους όρους της επόμενης ημέρας σε μια Μέση Ανατολή που εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση αναταραχής.

Τα 12 δισ. δολάρια που χωρίζουν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη

Πρώτη και σημαντικότερη απαίτηση της Τεχεράνης είναι η απελευθέρωση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στο εξωτερικό και εκτιμώνται σε περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η αμερικανική πλευρά εμφανίζεται πρόθυμη να προχωρήσει στην αποδέσμευση των κεφαλαίων, ωστόσο ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προτείνει τα χρήματα να τοποθετηθούν σε ειδικό λογαριασμό και να χρησιμοποιηθούν για αγορές τροφίμων και ιατρικών προμηθειών.

Η Τεχεράνη απορρίπτει κατηγορηματικά αυτή την προσέγγιση. Ο μόνιμος αντιπρόσωπος του Ιράν στον ΟΗΕ, Αλί Μπαχρέινι, ξεκαθάρισε ότι μόνο η ιρανική κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει πώς θα αξιοποιήσει τα χρήματα που της ανήκουν.

Για μια οικονομία που έχει βρεθεί επί χρόνια υπό το βάρος των κυρώσεων, η επιστροφή αυτών των κεφαλαίων θεωρείται ζωτικής σημασίας τόσο για τη σταθερότητα του κράτους όσο και για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.

Η δοκιμασία των κυρώσεων

Το δεύτερο ζήτημα αφορά την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, κυρίως στον τομέα του πετρελαίου και των πετροχημικών προϊόντων.

Η Ουάσιγκτον έχει ήδη προχωρήσει σε περιορισμένες εξαιρέσεις που επιτρέπουν προσωρινά την πώληση ιρανικού πετρελαίου και τη λήψη πληρωμών. Για την Τεχεράνη, όμως, αυτό δεν αρκεί.

Οι Ιρανοί διαπραγματευτές επιδιώκουν ένα σαφές χρονοδιάγραμμα για την πλήρη άρση των περιορισμών, θεωρώντας ότι χωρίς συγκεκριμένες οικονομικές εγγυήσεις δεν υπάρχει λόγος να ανοίξει η συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η στάση αυτή αποτυπώνει τη βασική στρατηγική της ιρανικής πλευράς: πρώτα οικονομικά οφέλη και μετά διαπραγμάτευση για τις πυρηνικές δραστηριότητες.

Ο Λίβανος ως μέρος της εξίσωσης

Παρότι οι συνομιλίες αφορούν πρωτίστως τις αμερικανοϊρανικές σχέσεις, η Τεχεράνη συνδέει άμεσα την πρόοδο των διαπραγματεύσεων με την κατάσταση στον Λίβανο.

Το Ιράν ζητά την πλήρη εφαρμογή της εκεχειρίας και τον περιορισμό των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο νότιο τμήμα της χώρας, όπου διατηρεί ισχυρή επιρροή η Χεζμπολάχ.

Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, οι παραβιάσεις της εκεχειρίας και οι συνεχιζόμενες εντάσεις αποτέλεσαν έναν από τους βασικούς λόγους καθυστέρησης της επόμενης φάσης των συνομιλιών.

Η σύνδεση ενός περιφερειακού μετώπου με το πυρηνικό ζήτημα αποκαλύπτει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει μια συνολική διαπραγμάτευση για την ασφάλεια της περιοχής και όχι μια στενά τεχνική συμφωνία για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Τα λιμάνια και το Στενό του Ορμούζ

Το τέταρτο αίτημα αφορά τη σταδιακή άρση των περιορισμών που επηρεάζουν τα ιρανικά λιμάνια και τη ναυτιλιακή δραστηριότητα.

Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη δηλώνει έτοιμη να διασφαλίσει την ομαλή ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Οι πρόσφατες κινήσεις για την αποκατάσταση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων και εμπορικών πλοίων θεωρούνται ένα πρώτο βήμα αποκλιμάκωσης μετά από μήνες έντασης που προκάλεσαν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ανησυχία για την παγκόσμια οικονομία.

Η μάχη για τον έλεγχο του Ορμούζ

Η πέμπτη απαίτηση έχει ίσως τη μεγαλύτερη γεωπολιτική σημασία.

Το Ιράν ζητά να αναγνωριστεί ο κεντρικός του ρόλος στη διαχείριση του Στενού του Ορμούζ, σε συνεργασία με το Ομάν, υποστηρίζοντας ότι η ασφάλεια του περάσματος πρέπει να διασφαλίζεται κυρίως από τα παράκτια κράτη της περιοχής.

Παρότι τόσο η Τεχεράνη όσο και η Μουσκάτ δηλώνουν ότι σέβονται το διεθνές δίκαιο και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, οι συζητήσεις για το μέλλον του περάσματος παρακολουθούνται στενά από τις μεγάλες δυνάμεις, καθώς οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς λειτουργίας του μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.

Ο πυρηνικός φάκελος παραμένει η πραγματική μάχη

Παρά τα σημάδια αποκλιμάκωσης και τις περιορισμένες συμφωνίες που έχουν ήδη εφαρμοστεί, η ουσία της διαπραγμάτευσης βρίσκεται ακόμη μπροστά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν, επιστροφή των επιθεωρητών της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας και αυξημένες εγγυήσεις για το μέλλον του προγράμματος.

Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη επιμένει ότι δεν πρόκειται να συζητήσει ουσιαστικές παραχωρήσεις εάν προηγουμένως δεν δει συγκεκριμένες κινήσεις από την Ουάσιγκτον.

Έτσι, ενώ οι μεσολαβητές από το Κατάρ και το Πακιστάν μιλούν για έναν οδικό χάρτη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε τελική συμφωνία μέσα στις επόμενες 60 ημέρες, η πραγματικότητα παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη.

Η προσωρινή συνεννόηση που ακολούθησε τον πόλεμο άνοιξε ένα παράθυρο διαλόγου, αλλά όχι μια οριστική λύση. Και όσο οι δύο πλευρές συνεχίζουν να συνδέουν τις πολιτικές, οικονομικές και γεωπολιτικές τους απαιτήσεις με τον πυρηνικό φάκελο, η διαπραγμάτευση θα παραμένει ένα παιχνίδι υψηλού ρίσκου, με επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν και φτάνουν μέχρι τις αγορές ενέργειας, τις διεθνείς συμμαχίες και τη συνολική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής.