Social media ως εργαλείο πίεσης και τα συμπέρασμα από τις τελευταίες “αντιφατικές” δηλώσεις Τραμπ

Με μπαράζ νέων δημόσιων μηνυμάτων ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μέσω των social media και ειδικά της πλατφόρμας Truth Social η οποία ιδιοκτησιακά του ανήκει, σκιαγραφεί τόσο την επιχειρησιακή εικόνα όσο και τις πολιτικές του προθέσεις για την επόμενη ημέρα της σύγκρουσης με το Ιράν. Ο Λευκός Οίκος επιχειρεί να ισορροπήσει μεταξύ επίδειξης ισχύος και διερεύνησης διεξόδου καθώς αν και εξωτερικά, διαμορφώνεται ένα πλαίσιο μέγιστης πίεσης, με στρατιωτικές απειλές και τελεσίγραφα, παρασκηνιακά σε επίπεδο διπλωματίας, διατηρείται ανοικτό το ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης, εφόσον το Ιράν προσέλθει από θέση αδυναμίας.

Παναγιώτης Δρίβας

Υπάρχει αντίφαση; Με μια πρώτη ματιά “ναι” ωστόσο σύμφωνα με αναλυτές το «δεν θέλω συμφωνία» και η ταυτόχρονη προετοιμασία διαλόγου μπορεί να συμβιβάζονται καθώς συνιστά τυπικό στοιχείο διαπραγματευτικής τακτικής, όπου η δημόσια αδιαλλαξία λειτουργεί ως μοχλός πίεσης για την επίτευξη ευνοϊκότερων όρων.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα social media δεν λειτουργούν απλώς ως κανάλι επικοινωνίας, αλλά ως εργαλείο άσκησης εξωτερικής πολιτικής σε πραγματικό χρόνο, επηρεάζοντας τόσο τις αγορές όσο και τις διπλωματικές ισορροπίες.

Ας δούμε τι αναφέρουν αναλυτές Διεθνούς κύρους σε έντυπα εγνωσμένης απήχησης στο παγκόσμιο κοινό.

Στους The New York Times, ο έμπειρος αναλυτής εθνικής ασφάλειας David Sanger ο οποίος ας σημειωθεί ότι δεν χαίρει της εκτίμησης του Ντόναλντ Τραμπ… σε πολύ πρόσφατη ανάρτησή του τον αποκαλεί “ελαφρύ βαρών” αναλυτή (lightweight analyst)….

Ο Sanger έχει επισημάνει ότι η στρατηγική Τραμπ ακολουθεί το μοτίβο της «επιθετικής διαπραγμάτευσης», όπου η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιείται όχι μόνο για επιχειρησιακά αποτελέσματα αλλά και ως εργαλείο εξαναγκασμού σε συνομιλίες. Όπως τονίζει, η δημόσια εικόνα ταχείας και συντριπτικής επιτυχίας λειτουργεί ως μοχλός για να πιεστεί το Iran να προσέλθει σε διάλογο από σαφώς ασθενέστερη θέση.

Επίσης στους NYT, ο αρθρογράφος διεθνών θεμάτων Thomas Friedman έχει υπογραμμίσει ότι η Ουάσιγκτον επιχειρεί να «κεφαλαιοποιήσει στρατιωτικά κέρδη σε διπλωματικό αποτέλεσμα», επισημαίνοντας πως τέτοιες στρατηγικές ενέχουν τον κίνδυνο υπερεκτίμησης της πίεσης που μπορεί να αντέξει η ιρανική ηγεσία χωρίς να αντιδράσει απρόβλεπτα.

Αντίστοιχα, στους Financial Times, ο επικεφαλής σχολιαστής εξωτερικής πολιτικής Gideon Rachman αναφέρει ότι η τακτική του Λευκού Οίκου συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα «coercive diplomacy» (διπλωματίας εξαναγκασμού), όπου τα τελεσίγραφα —όπως αυτό για τα Στενά του Ορμούζ— συνδυάζονται με σιωπηρές διερευνητικές επαφές. Κατά την εκτίμησή του, στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο στο οποίο η διαπραγμάτευση θα εμφανίζεται ως μονόδρομος για την Τεχεράνη.

Στην ίδια γραμμή, αναλύσεις του Brookings Institution, με παρεμβάσεις ειδικών όπως η Suzanne Maloney, επισημαίνουν ότι η πολιτική «μέγιστης πίεσης» έχει ιστορικά αποδώσει μόνο όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη διπλωματική διέξοδο. Η ίδια τονίζει ότι, χωρίς ένα σαφές και ρεαλιστικό πλαίσιο συμφωνίας, η στρατιωτική πίεση ενδέχεται να οδηγήσει σε παρατεταμένη αστάθεια αντί για λύση.

Παράλληλα, στο Council on Foreign Relations, ο Richard Haass έχει επισημάνει ότι η δημόσια αδιαλλαξία —όπως οι δηλώσεις περί «μη επιθυμίας συμφωνίας»— δεν πρέπει να εκλαμβάνεται κυριολεκτικά, αλλά ως διαπραγματευτική τακτική. Όπως σημειώνει, «η πίεση χωρίς διέξοδο οδηγεί σε αδιέξοδο, αλλά η πίεση με ελεγχόμενη προσφορά διαλόγου μπορεί να παράξει αποτέλεσμα».

Συμπερασματικά, με βάση τα παραπάνω, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η φαινομενική αντίφαση στη στάση του Ντόναλντ Τράμπ δεν συνιστά ασυνέπεια, αλλά συνειδητή στρατηγική επιλογή, μία προσπάθεια να διαμορφωθούν όροι διαπραγμάτευσης μέσω κλιμακούμενης πίεσης, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοικτό το ενδεχόμενο μιας ελεγχόμενης αποκλιμάκωσης.

Οι τελευταίες δηλώσεις Τραμπ και που καταλήγουμε

Στις αποψινές (ώρα ΗΠΑ) διαδοχικές παρεμβάσεις του, ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσιάζει την εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων ως σαφώς επιτυχημένη, υποστηρίζοντας ότι οι βασικοί στόχοι έχουν ήδη επιτευχθεί «εβδομάδες νωρίτερα» από τον αρχικό σχεδιασμό.

Η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ κινείται σε υψηλούς τόνους, με έμφαση στην πλήρη αποδυνάμωση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων και στην απουσία ουσιαστικής αμυντικής δυνατότητας της Τεχεράνης.

Σε πολιτικό επίπεδο, η επιμονή σε μια εικόνα «πρόωρης νίκης» λειτουργεί αφενός ως μήνυμα αποτροπής προς το Ιράν και αφετέρου ως εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης της στρατιωτικής επιλογής.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η προειδοποίηση του Αμερικανού προέδρου για άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους παγκοσμίως.

Με σαφές τελεσίγραφο 48 ωρών, απειλεί με πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν, κλιμακώνοντας την πίεση σε ένα πεδίο που επηρεάζει άμεσα τη διεθνή αγορά, καθώς από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Η κίνηση αυτή εντάσσεται σε μια στρατηγική «ελεγχόμενης κλιμάκωσης», όπου η στρατιωτική απειλή αξιοποιείται ως μοχλός για την επίτευξη πολιτικών και οικονομικών στόχων.

Σε άλλο μήνυμά του, ο Donald Trump περιγράφει με σαφήνεια τους βασικούς άξονες της αμερικανικής στρατηγικής:

• εξουδετέρωση της πυραυλικής ικανότητας του Ιράν,
• καταστροφή της αμυντικής του βιομηχανίας,
• διάλυση ναυτικού και αεροπορίας,
• αποτροπή απόκτησης πυρηνικών όπλων,
• προστασία περιφερειακών συμμάχων όπως το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.

Σύμφωνα με αναλυτές η δημόσια καταγραφή αυτών των στόχων, μέσω social media, υποδηλώνει μια ασυνήθιστα διαφανή –αλλά και επικοινωνιακά φορτισμένη– προσέγγιση στη διαχείριση πολεμικών επιχειρήσεων.

Παρά την επιθετική ρητορική, στο παρασκήνιο καταγράφονται κινήσεις προς την κατεύθυνση της αποκλιμάκωσης. Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει σενάρια διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη, ακόμη και εν μέσω συνεχιζόμενων επιχειρήσεων.

Στις σχετικές παρασκηνιακές διεργασίες φέρονται να συμμετέχουν στενοί συνεργάτες του προέδρου, όπως οι Κουσνέρ και Γουίτκοφ, με στόχο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα μπορούσε να οδηγήσει σε συμφωνία.

Οι βασικοί όροι που εξετάζονται περιλαμβάνουν:

• επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ,
• περιορισμό του εμπλουτισμένου ουρανίου,
• συνολική ρύθμιση για το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν.

Συμπερασματικά και ενώ σε λίγες μέρες συμπληρώνουμε έναν μήνα από την επίθεση Ισραήλ και ΗΠΑ στο Ιράν η κατάσταση παραμένει ασταθής στο ενεργειακό και γεωπολιτικό επίπεδο, με απρόβλεπτη εξέλιξη προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ειδικά αν επιβεβαιωθούν οι ενδείξεις για μια επικείμενη χερσαία επιχείρηση, ή οι απειλές για πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές αλλά και σε υποδομές με κοινωνικές αναφορές όπως οι μονάδες αφαλάτωσης κλπ. Σε αυτό το πλαίσιο το Ισραήλ έχει αποδείξει ότι μπορεί να αιφνιδιάζει με πλήγματα (όπως στο South Pars) τα οποία μόνο προς την κατεύθυνση της ομαλοποίησης δεν μπορούν να συμβάλουν.