Μέση Ανατολή στο όριο: Πέντε σενάρια-φωτιά για τον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν που τρομάζουν τον πλανήτη

Η Μέση Ανατολή μοιάζει να βρίσκεται ξανά πάνω σε ένα γεωπολιτικό ναρκοπέδιο, με τους φόβους για άμεση στρατιωτική σύγκρουση ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν να επιστρέφουν πιο έντονοι από ποτέ. Παρά τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις, τις προσπάθειες διατήρησης μιας εύθραυστης εκεχειρίας και τα διπλωματικά ανοίγματα μέσω περιφερειακών διαμεσολαβητών, το κλίμα παραμένει εκρηκτικό. Η Ουάσινγκτον αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών χτυπημάτων, ενώ η Τεχεράνη εμφανίζεται αποφασισμένη να αντέξει την πίεση, ποντάροντας στον χρόνο, στην οικονομική φθορά των ΗΠΑ και στην παγκόσμια ανησυχία για νέα ενεργειακή κρίση.

Μέσα σε αυτή τη σκοτεινή εικόνα, διεθνείς αναλυτές που παρουσιάζει το Newsweek  προειδοποιούν ότι ο κόσμος μπορεί να βρεθεί είτε μπροστά σε μια νέα μεγάλη πολεμική ανάφλεξη είτε σε μια «μόνιμη σύγκρουση χωρίς τέλος», που θα κρατά ολόκληρη την περιοχή σε διαρκή αστάθεια.

Νέα αμερικανικά χτυπήματα για να επιβληθεί συμφωνία

Ένα από τα πιο πιθανά σενάρια είναι η επιστροφή των ΗΠΑ σε στρατιωτικά πλήγματα με στόχο να εξαναγκάσουν το Ιράν να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων υπό πολύ πιο σκληρούς όρους.

Η ανάλυση εκτιμά ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να εγκρίνει νέα επιχείρηση κατά ιρανικών στόχων, επιδιώκοντας να αποσπάσει παραχωρήσεις γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης αλλά και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο. Ένα τέτοιο σενάριο θα επέτρεπε στον Λευκό Οίκο να παρουσιάσει τη στρατηγική της «διπλωματίας μέσω πίεσης» ως επιτυχημένη.

Ωστόσο, οι συνεχείς απειλές για «σκληρότερα χτυπήματα» μπορεί να μετατραπούν σε επικίνδυνο τεστ αξιοπιστίας για την αμερικανική ηγεσία, ιδιαίτερα αν οι επιθέσεις δεν παράγουν γρήγορα και καθοριστικά αποτελέσματα.

Ακόμη κι αν υπάρξει μια περιορισμένη συμφωνία για επιθεωρήσεις ή για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, τα μεγάλα αγκάθια —όπως η πλήρης διάλυση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος— θα συνεχίσουν να παραμένουν ανοιχτά.

Η Τεχεράνη λυγίζει υπό οικονομική ασφυξία

Το δεύτερο σενάριο θεωρείται από αρκετούς αναλυτές το πιο σταθερό και ίσως το πιο ρεαλιστικό. Σε αυτή την εκδοχή, το Ιράν αποδέχεται έναν συμβιβασμό πριν ξεσπάσει ένας γενικευμένος πόλεμος.

Περιφερειακοί διαμεσολαβητές προσπαθούν να διαμορφώσουν μια φόρμουλα που θα επιτρέψει στην Τεχεράνη να κάνει υποχωρήσεις χωρίς να εμφανιστεί ως «ηττημένη», με αντάλλαγμα μια σταδιακή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων.

Οι οικονομικές πιέσεις προς το Ιράν αυξάνονται διαρκώς, καθώς η ανασφάλεια στον Κόλπο επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα, εκτοξεύει τις τιμές ενέργειας και επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ήδη πιεσμένη ιρανική οικονομία.

Την ίδια στιγμή όμως, και οι Ηνωμένες Πολιτείες δέχονται πολιτικές και οικονομικές πιέσεις. Η άνοδος στις τιμές του πετρελαίου προκαλεί ανησυχία στην αμερικανική αγορά και αυξάνει το πολιτικό κόστος για την Ουάσινγκτον ενόψει κρίσιμων εκλογικών αναμετρήσεων.

Για να λειτουργήσει αυτό το σενάριο, και οι δύο πλευρές θα πρέπει να μπορέσουν να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα ως «δική τους νίκη».

Ένας ατελείωτος πόλεμος φθοράς

Το πιο επικίνδυνο αλλά ταυτόχρονα και απόλυτα ρεαλιστικό ενδεχόμενο είναι η μετατροπή της κρίσης σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς.

Σε αυτή την περίπτωση, οι αμερικανικές επιθέσεις και οι ιρανικές απαντήσεις θα συνεχίζονται περιοδικά, ενώ η ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο και ιδιαίτερα στα Στενά του Ορμούζ θα παραμένει διαρκώς υπό απειλή.

Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ σε ίσους όρους για να προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην Ουάσινγκτον. Αρκεί να κρατά ασταθή ή επικίνδυνη τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά τεράστιο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.

Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιο οικονομικό σοκ, με εκτόξευση των τιμών ενέργειας, ισχυρές πιέσεις στις διεθνείς αγορές και αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια τόσο στο Ιράν όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι χώρες του Κόλπου μπαίνουν ανοιχτά στον πόλεμο

Το πιο εφιαλτικό σενάριο αφορά τη μετατροπή της κρίσης σε ανοιχτή περιφερειακή σύγκρουση, με άμεση εμπλοκή κρατών του Κόλπου στο πλευρό των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι αν χώρες της περιοχής εγκαταλείψουν τον ρόλο του παρασκηνιακού υποστηρικτή και μπουν ανοιχτά στη σύγκρουση, τότε η Μέση Ανατολή μπορεί να οδηγηθεί σε μια γενικευμένη πολεμική έκρηξη με τεράστιο ανθρώπινο και οικονομικό κόστος.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα όχι μόνο την ενεργειακή αγορά αλλά και τη συνολική παγκόσμια ασφάλεια, ανοίγοντας έναν νέο κύκλο αποσταθεροποίησης σε ολόκληρη την περιοχή.

 «Ψεύτικη» εκεχειρία και μόνιμη σύγκρουση

Το τελευταίο σενάριο θεωρείται και το πιθανότερο. Πρόκειται για μια κατάσταση όπου η εκεχειρία διατηρείται μόνο τυπικά, ενώ στην πράξη η αντιπαράθεση συνεχίζεται με άλλες μορφές.

Σε αυτή την εκδοχή, οι κυρώσεις, οι κυβερνοεπιθέσεις, οι επιθέσεις με drones, η πίεση στη ναυσιπλοΐα και οι στρατιωτικές προκλήσεις συνεχίζονται χωρίς να κηρύσσεται επίσημα ένας ολοκληρωτικός πόλεμος.

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, αυτό το μοντέλο ενδέχεται να θεωρείται πολιτικά βολικό, καθώς του επιτρέπει να διατηρεί ισχυρή πίεση προς το Ιράν χωρίς να αναλαμβάνει το τεράστιο ρίσκο μιας πλήρους στρατιωτικής σύγκρουσης.

Ωστόσο, το περιοδικό προειδοποιεί ότι αυτό το «γκρίζο» καθεστώς μπορεί να εξελιχθεί σε μια «μόνιμη πολεμική κατάσταση με το όνομα της εκεχειρίας», όπου η κρίση δεν λύνεται ποτέ πραγματικά και ολόκληρη η περιοχή παραμένει παγιδευμένη σε έναν ατελείωτο κύκλο έντασης.

Το μεγάλο πρόβλημα, σύμφωνα με την ανάλυση, είναι ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ξεκάθαρη συμφωνία για το πώς θα τερματιστεί οριστικά η κρίση, πώς θα αποκατασταθεί η ασφάλεια στον Κόλπο και ποιο θα είναι τελικά το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Και όσο αυτό το κενό παραμένει ανοιχτό, τόσο ο κίνδυνος μιας νέας μεγάλης έκρηξης στη Μέση Ανατολή θα μεγαλώνει, κρατώντας ολόκληρο τον πλανήτη σε κατάσταση νευρικής αναμονής.