Τραμπ:Κλιμακώνει την πίεση στο Ιράν με “οικονομικό πόλεμο” άνευ προηγουμένου

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε νέα, ιδιαίτερα σκληρή φάση της αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης εναντίον του Ιράν, προειδοποιώντας ότι η Ουάσινγκτον θα επιδιώξει οικονομική απομόνωση σε πρωτοφανή κλίμακα.

Σε μήνυμά του, ο Τραμπ παρουσίασε την επιχείρηση ως την πιο επιθετική οικονομική εκστρατεία που έχει πραγματοποιηθεί εναντίον μιας χώρας, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη δεν αξιοποίησε τις ευκαιρίες για επίτευξη συμφωνίας. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι χώρες, εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που εξακολουθούν να στηρίζουν οικονομικά το Ιράν θα βρεθούν αντιμέτωπα με «τεράστιες» οικονομικές συνέπειες. 

Η νέα αμερικανική στρατηγική δεν περιορίζεται στις παραδοσιακές κυρώσεις. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα δίκτυα διακίνησης ιρανικού πετρελαίου, οι χρηματοπιστωτικές συναλλαγές, οι εταιρείες-βιτρίνες, οι ανταλλακτήριες συναλλάγματος, οι μεταφορές μετρητών και οι μηχανισμοί που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη εντείνει σημαντικά τις επιχειρήσεις κατά του λεγόμενου «σκιώδους τραπεζικού συστήματος» του Ιράν, στοχεύοντας τράπεζες, εταιρείες-βιτρίνες και ανταλλακτήρια που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά και τον επαναπατρισμό εσόδων από τις εξαγωγές. 

Παράλληλα, η Ουάσινγκτον έχει αυξήσει τις κυρώσεις σε πλοία που συνδέονται με τις εξαγωγές ιρανικού αργού και πετροχημικών προϊόντων. Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, από τις αρχές του 2026 έχουν επιβληθεί κυρώσεις σε περισσότερα από 100 πλοία που συνδέονται με τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» του Ιράν. 

Προειδοποίηση προς τρίτες χώρες

Το πιο σημαντικό στοιχείο της νέας κλιμάκωσης είναι ότι η αμερικανική πίεση δεν απευθύνεται μόνο στην Τεχεράνη.

Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε χώρα προσφέρει στο Ιράν οικονομική ή χρηματοπιστωτική «σανίδα σωτηρίας» μπορεί να αντιμετωπίσει σοβαρό οικονομικό κόστος. Η απειλή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για χώρες και επιχειρήσεις που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με το Ιράν, κυρίως στον ενεργειακό και χρηματοπιστωτικό τομέα. 

Στο επίκεντρο βρίσκεται και η Κίνα, η οποία αποτελεί σημαντικό αγοραστή ιρανικού πετρελαίου. Η προσπάθεια της Ουάσινγκτον να περιορίσει τις εξαγωγές του Ιράν θα μπορούσε επομένως να δημιουργήσει νέα τριβή όχι μόνο με την Τεχεράνη αλλά και με σημαντικούς εμπορικούς εταίρους της. 

Το πετρέλαιο και τα Στενά του Ορμούζ

Η οικονομική επίθεση συνδέεται άμεσα με την κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους διαύλους μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο.

Η αβεβαιότητα γύρω από τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή έχει ήδη επηρεάσει τις αγορές ενέργειας. Το Reuters ανέφερε στις 20 Αυγούστου ότι οι τιμές του πετρελαίου κινούνταν σε υψηλότερα επίπεδα, καθώς οι αγορές αξιολογούν τις εξελίξεις στον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν και την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ.

Αυτό σημαίνει ότι η προσπάθεια οικονομικού στραγγαλισμού του Ιράν έχει πιθανές παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις. Εάν περιοριστούν περαιτέρω οι ιρανικές εξαγωγές ή αυξηθούν οι κίνδυνοι για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, μπορεί να επηρεαστούν οι τιμές του πετρελαίου, τα μεταφορικά κόστη και ευρύτερα ο πληθωρισμός.

Η Ουάσινγκτον μιλά για «μέγιστη πίεση»

Η σημερινή κίνηση δεν αποτελεί ξαφνική αλλαγή πορείας, αλλά κλιμάκωση μιας εκστρατείας που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει χαρακτηρίσει την εκστρατεία «Economic Fury», υποστηρίζοντας ότι στόχος της είναι να περιοριστεί η δυνατότητα του ιρανικού καθεστώτος να παράγει, να μεταφέρει και να επαναπατρίζει έσοδα. Οι αμερικανικές αρχές έχουν επίσης στραφεί εναντίον δικτύων κρυπτονομισμάτων που, σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη των κυρώσεων.

Ήδη από τις 13 Αυγούστου, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είχε προαναγγείλει μέτρα εναντίον του Ιράν που, όπως υποστήριξε, θα ήταν πρωτοφανή ως προς την έκτασή τους. 

Μπορεί η οικονομική πίεση να οδηγήσει σε συμφωνία;

Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι εάν η οικονομική ασφυξία θα αναγκάσει την ιρανική ηγεσία να επιστρέψει σε διαπραγματεύσεις ή εάν θα οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση.

Ο Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι η πίεση αποσκοπεί στο να αναγκάσει την Τεχεράνη να εγκαταλείψει τις πυρηνικές της φιλοδοξίες και να αποδεχθεί μια συμφωνία. Ωστόσο, οι διπλωματικές προσπάθειες παραμένουν σε αδιέξοδο, ενώ στις 18 Αυγούστου ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες με το Ιράν και δεν έχουν προγραμματιστεί νέες συνομιλίες. 

Την ίδια στιγμή, η ιρανική πλευρά εμφανίζεται να προετοιμάζεται για μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικής πίεσης και αντιπαράθεσης.

Η νέα αμερικανική στρατηγική μετατρέπει έτσι την οικονομία σε ένα από τα βασικά πεδία της σύγκρουσης. Κυρώσεις, πετρέλαιο, τραπεζικό σύστημα, διεθνές εμπόριο και ναυτιλία συνδέονται πλέον σε ένα ενιαίο μέτωπο πίεσης με στόχο την Τεχεράνη.

Το εάν αυτή η πολιτική θα οδηγήσει σε συμφωνία ή σε ακόμη βαθύτερη περιφερειακή και οικονομική κρίση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την αντίδραση του Ιράν, αλλά και από το κατά πόσο οι σύμμαχοι και οι εμπορικοί εταίροι του θα συμμορφωθούν με τις αμερικανικές απαιτήσεις.

Οι εξαγγελίες Τραμπ

   «Ανακοινώνω (…) ότι κάθε χώρα που θα επιτρέψει σε χρηματοπιστωτικούς θεσμούς της, επιχειρήσεις της, αεροδρόμιά της, κυβερνητικούς θεσμούς της να προσφέρουν σωσίβιο οποιαδήποτε μορφής στο Ιράν θα βρεθεί η ίδια αντιμέτωπη με τρομερές οικονομικές συνέπειες», ανέφερε ο αμερικανός πρόεδρος μέσω Truth Social.

   Στο μήνυμά του κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι δεν «άδραξε» τη «μεγάλη ευκαιρία» που της προσέφερε να κλείσει «συμφωνία» με αυτόν.

   «Ανακοινώνω συνεπώς την πιο συντριπτική επιχείρηση οικονομικού πολέμου που διεξήχθη ποτέ εναντίον οποιασδήποτε χώρας», συνέχισε, υποσχόμενος «οικονομικό πόλεμο και απομόνωση επιπέδου άνευ προηγουμένου».

   «Λαθρεμπόριο πετρελαίου, ανταλλαγές νομισμάτων, μεταφορές ρευστότητας, ανταλλακτήρια συναλλάγματος, νηογνώμονες, εταιρείες βιτρίνες — όλ’ αυτά πρέπει να σταματήσουν τώρα», συνέχισε, υπόψη των χωρών που προφανώς υποψιάζεται πως παρέχουν βοήθεια, φανερά ή κρυφά, στο Ιράν.

   Ωστόσο δεν αναφέρθηκε συγκεκριμένα στα μέτρα και στις κυρώσεις που σκοπεύει να προωθήσει.

   Την περασμένη εβδομάδα ήδη ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ απειλούσε το Ιράν ότι θα αντιμετωπίσει οικονομική απομόνωση που «δεν είχε γνωρίσει ποτέ πριν ο κόσμος».

   Αν και οι εχθροπραξίες έχουν μειωθεί σε ένταση , η κατάσταση παραμένει τεταμένη στη Μέση Ανατολή έπειτα από σχεδόν έξι μήνες πολέμου.

   Με δεδομένα τη δυσαρέσκεια στην κοινή γνώμη και στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ για τον πόλεμο, καθώς και τη μείωση διαφόρων καίριων κατηγοριών πυρομαχικών στα αποθέματα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ο ογδοντάρης ρεπουμπλικάνος, που αρέσκεται να προβάλλει το προφίλ του απρόβλεπτου, μοιάζει τελευταία να έχει υιοθετήσει μάλλον στάση αναμονής σε στρατιωτικό επίπεδο.

   Βαλλιστικοί πύραυλοι

   Αφού δέχτηκε την επίθεση που εξαπέλυσαν από κοινού οι ΗΠΑ και το Ισραήλ την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε βάζοντας στο στόχαστρο κράτη της περιοχής, συμμάχους της Ουάσιγκτον, κατόπιν κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, θαλάσσια οδό καίριας σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Η Ουάσιγκτον ανταπάντησε επιβάλλοντας αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.

   Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν προχθές Τρίτη το Ιράν ότι εκτόξευσε δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα, στοχοποιώντας τη «διεθνή ναυσιπλοΐα». Το ιρανικό ΥΠΕΞ το διέψευσε, «απέρριψε» την κατηγορία.

   Αντιδρώντας, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές» και οι «χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν.

   Από την άλλη, «οποιαδήποτε βοήθεια ή διευκόλυνση παρέχεται στον επιτιθέμενο αμερικανικό στρατό ισοδυναμεί με συμμετοχή στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις», διεμήνυσε, απευθυνόμενος στις χώρες του Κόλπου, ο επικεφαλής των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγός Αλί Αμπντουλαχί, κατά το πρακτορείο MEHR.

   Οι δυο χώρες, τις οποίες χωρίζει το στενό του Ορμούζ, έχουν ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς. Μέχρι να ξεσπάσει ο πόλεμος, τα ΗΑΕ θεωρούνταν σημαντικός εμπορικός εταίρος του Ιράν, που υφίσταται εκτενείς αμερικανικές κυρώσεις.

   Τα διπλωματικά εγχειρήματα μοιάζουν να παραμένουν σε αδιέξοδο. «Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις, ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», τόνιζε προχθές ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ.

   «Ξένη ανάμιξη»

   Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην Ουάσιγκτον, οι επαφές έχουν πλέον ανασταλεί κι ο αμερικανός πρόεδρος απαίτησε από τους συνεργάτες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με την Τεχεράνη όσο δεν προσεγγίζει τις αμερικανικές θέσεις.

   Η άλλη πλευρά δεν μοιάζει διατεθειμένη να εκπέμψει κανένα μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμενε προχθές πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ, που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών τον Ιούνιο. «Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, την οποία χαρακτήρισε «μπουλούκι παλιάτσων», δεν μπορεί να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.

   Η καταρχήν συμφωνία, που προέβλεπε κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες και διαπραγματεύσεις ενόψει λύσης με διάρκεια, έγινε κομματάκια όταν ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες τον Ιούλιο.

   Ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ο οποίος χθες επισκέφτηκε τη Βαγδάτη, στηλίτευσε εξάλλου την «ξένη ανάμιξη», τη στιγμή που η αμερικανική κυβέρνηση πιέζει αυτήν του Ιράκ να αφοπλίσει ισχυρές ιρακινές ένοπλες οργανώσεις προσκείμενες στην Τεχεράνη, και κάλεσε να υπάρξει «περιφερειακή ενίσχυση».

   Παράλληλα, το Ιράν και το Ομάν, στις δυο πλευρές του στενού του Ορμούζ, συζητούν εδώ κι εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας οδού.

   Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια της, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στο στενό, κάτι που έχουν απορρίψει κατηγορηματικά οι ΗΠΑ και κάποιες πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες στην περιοχή.