Ιράν: Η “μάχη” της διαδοχής-Τρεις γιοι του Χαμενεΐ και ο εγγονός του Χομεϊνί-Τα προφίλ

Μετά την επιβεβαίωση του θανάτου του αγιοτολάχ Αλί Χαμενεΐ (διατηρήθηκε 37 χρόνια στην εξουσία) από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς ξεκίνησε μια πρώτη συζήτηση στο Ιράν για διαδοχή του και ποιοι είναι οι υποψήφιοι για να αναλάβουν αυτή τη θέση. Τα περιγράμματα μιας περίπλοκης διαδικασίας διαδοχής άρχισαν να διαμορφώνονται ήδη. Το Ιράν σχημάτισε ένα συμβούλιο για να αναλάβει την ηγεσία και να διαχειριστεί τις υποθέσεις της χώρας, όπως ορίζει το σύνταγμα.

Το συμβούλιο αποτελείται από τον νυν πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, τον επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, Γκολάμ Χοσεΐν Μοχσενί Ετζέι, και ένα μέλος του Συμβουλίου των Φυλάκων που επιλέγεται από το Συμβούλιο Διάκρισης Σκοπιμότητας, το ανώτατο συμβουλευτικό όργανο υπό την εξουσία του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, το οποίο εκδικάζει τις διαφορές μεταξύ της κυβέρνησης και του κοινοβουλίου.

Ο Αλί Ρεζά Αράφι διορίστηκε μέλος του μεταβατικού συμβουλίου ηγεσίας στο Ιράν.

Το συμβούλιο ηγεσίας θα «αναλάβει προσωρινά όλες τις ηγετικές λειτουργίες» ή «θα αναλάβει προσωρινά ηγετικές λειτουργίες».

Δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση των υποψηφίων για τη θέση του τρίτου Ανώτατου Ηγέτη στο Ιράν, πριν από τον θάνατο του Χαμενεΐ, αλλά το ζήτημα έχει τεθεί εδώ και χρόνια στους ιρανικούς κύκλους.

Παρόλο που το Συμβούλιο Ηγεσίας θα κυβερνήσει κατά τη μεταβατική περίοδο, ένα ισχυρό όργανο 88 μελών, γνωστό ως «Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων Ηγεσίας» ή «Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων», πρέπει, σύμφωνα με την ιρανική νομοθεσία, να επιλέξει έναν νέο Ανώτατο Ηγέτη το συντομότερο δυνατό.

Το συμβούλιο αποτελείται εξ ολοκλήρου από σιίτες κληρικούς που εκλέγονται με λαϊκή ψήφο κάθε οκτώ χρόνια, με τις υποψηφιότητές τους να εγκρίνονται από το Συμβούλιο των Φυλάκων, το συνταγματικό εποπτικό όργανο του Ιράν.

Η αναζήτηση διαδόχου του Χαμενεΐ έχει επιταχυνθεί από τον πόλεμο του Ιουνίου, μετά τα πρώτα ισραηλινά πλήγματα που σκότωσαν μεγάλο αριθμό στρατιωτικών διοικητών και αξιωματούχων του πυρηνικού προγράμματος.

• Το Reuters ανέφερε ότι μια τριμελής επιτροπή της Συνέλευσης Εμπειρογνωμόνων, που διορίστηκε από τον ίδιο τον Χαμενεΐ πριν από δύο χρόνια για να καθορίσει τον διάδοχό του, επιτάχυνε τα σχέδιά της κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου.

Επικεντρώθηκε σε δύο ως τους πιο εξέχοντες υποψηφίους για να διαδεχθούν τον Χαμενεΐ:

τον Μοτζτάμπα, τον 56χρονο γιο του Χαμενεΐ, ο οποίος θεωρείται ως επιλογή για να ακολουθήσει τα βήματα του πατέρα του, και έναν νέο υποψήφιο, τον Χασάν Χομεϊνί, εγγονό του πρώτου Ανώτατου Ηγέτη.

• Προηγουμένως πιστευόταν ότι ο σύμμαχος του Χαμενεΐ και σκληροπυρηνικός πρόεδρος Εμπραχίμ Ραΐσι θα μπορούσε να επιδιώξει να αναλάβει τη θέση, αλλά σκοτώθηκε σε συντριβή ελικοπτέρου τον Μάιο του 2024.

Αυτό οδήγησε στην εμφάνιση ενός από τους γιους του Χαμενεΐ, του Μοτζτάμπα, ενός 56χρονου σιίτη κληρικού, ως πιθανού υποψηφίου, παρά την έλλειψη προηγούμενης κυβερνητικής εμπειρίας. Ο Μοτζτάμπα είναι ένθερμος υποστηρικτής των πολιτικών του πατέρα του.

Ο Χαμενεΐ δεν έχει δημοσίως ορίσει τον προτιμώμενο διάδοχο. Έχει επανειλημμένα αντιταχθεί στην ιδέα να αναλάβει ο γιος του τα ηνία κατά τη διάρκεια προηγούμενων συζητήσεων για τη διαδοχή.

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι παντρεμένος με την κόρη του Γκολάμ Αλί Χαντάντ Αντέλ, του πολιτιστικού συμβούλου του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν. Είναι γνωστός ως ο πιο ισχυρός άνθρωπος στο γραφείο του πατέρα του και έχει στενούς δεσμούς με τους ηγέτες του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, ιδιαίτερα με την ομάδα ασφαλείας του Ανώτατου Ηγέτη.

Τον Νοέμβριο του 2019, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν κυρώσεις στον γιο του Χαμενεΐ, μαζί με εννέα άλλους αξιωματούχους από τον στενό κύκλο του Χαμενεΐ, καθώς και στον νυν πρόεδρο.

Ο Χασάν Χομεϊνί, 53 ετών, είναι στενός σύμμαχος της μεταρρυθμιστικής παράταξης που υποστηρίζει την χαλάρωση των κοινωνικών και πολιτικών περιορισμών. Ωστόσο, χαίρει σεβασμού από ανώτερους κληρικούς και τους Φρουρούς της Επανάστασης επειδή είναι εγγονός του ιδρυτή της επανάστασης.

Ο Χασάν Χομεϊνί θεωρείται εδώ και καιρό ως ο προτιμώμενος υποψήφιος των μεταρρυθμιστών για να αναλάβει τη θέση του τρίτου Ανώτατου Ηγέτη.

Στον Χασάν Χομεϊνί απαγορεύτηκε να θέσει υποψηφιότητα για μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων το 2016. Ο Χαμενεΐ τον συμβούλεψε επίσης το 2021 να μην θέσει υποψηφιότητα για τις προεδρικές εκλογές.

• Ο αδελφός του Χασάν, Αλί Χομεϊνί, ο οποίος ζει στη Νατζάφ εδώ και χρόνια, θεωρείται ένας από τους υποψηφίους.
• Ο Μασούντ Χαμενεΐ, ο τρίτος γιος του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, θεωρείται επίσης πιθανός υποψήφιος, δεδομένου του ρόλου του στο γραφείο του πατέρα του. Είναι παντρεμένος με την ανιψιά του πρώην υπουργού Εξωτερικών Καμάλ Χαράζι.

Εκτός από τους γιους του Χαμενεΐ και τους εγγονούς του Χομεϊνί, ξεχωρίζουν τα ονόματα ορισμένων ανερχόμενων κληρικών· κυρίως του Αλί Ρεζά Αράφι (67 ετών), διευθυντή των σεμιναρίων στο Ιράν, ο οποίος κατέχει τον τίτλο του «Αγιατολάχ» και είναι αναπληρωτής επικεφαλής της «Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων».

Έχει υπάρξει μόνο μία άλλη μεταβίβαση εξουσίας στη θέση του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, ο οποίος έχει τον τελευταίο λόγο από την επανάσταση του 1979.

Το 1989, ο πρώτος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν (Χομεϊνί) πέθανε σε ηλικία 86 ετών, έχοντας υπάρξει σύμβολο της επανάστασης και έχοντας οδηγήσει το Ιράν στον αιματηρό οκταετή πόλεμό του με το Ιράκ. Αυτή η κίνηση έρχεται επίσης μετά τον 12ήμερο πόλεμο που διεξήγαγε το Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Ιούνιο του 2025.

Αρκετοί υποψήφιοι που θεωρούνταν από καιρό πιθανοί διάδοχοι του Χαμενεΐ έχουν ήδη πεθάνει.

Ο πρώην πρόεδρος Χασεμί Ραφσαντζανί πέθανε το 2017, ο πρώην επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας Μαχμούντ Χασεμί Σαχρούντι πέθανε από φυσικά αίτια το 2018 και ο πρώην πρόεδρος Εμπραχίμ Ραΐσι σκοτώθηκε σε συντριβή ελικοπτέρου το 2024. Ένας άλλος ανώτερος κληρικός, ο Σάντεγκ Αμόλι Λαριτζανί, περιθωριοποιήθηκε.

Η θέση του Ανώτατου Ηγέτη αποτελεί την καρδιά του συστήματος που βασίζεται στην «Κηδεμονία του Ισλαμικού Νομικού» (Velayat-e Faqih), η οποία έχει μια πολύπλοκη δομή όσον αφορά την κατανομή της εξουσίας και των ρόλων στο Ιράν.

Ο Ανώτατος Ηγέτης υπηρετεί επίσης ως Αρχιστράτηγος των Ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης της «Επαναστατικής Φρουράς», στην οποία ο Χαμενεΐ έχει παραχωρήσει ένα ευρύ μηχανισμό εξουσιών και επιρροής κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του.

Οι Φρουροί της Επανάστασης ηγούνται αυτού που είναι γνωστός ως «Άξονας Αντίστασης», ενός δικτύου ένοπλων ομάδων και συμμάχων σε όλη τη Μέση Ανατολή που στοχεύουν στην αντιμετώπιση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, και κατέχουν επίσης τεράστιο πλούτο, περιουσιακά στοιχεία και ακίνητα εντός του Ιράν