Το Πακιστάν ενεργοποιεί τη Συμφωνία της Μέκκας, η Τουρκία στο κάδρο, η Τεχεράνη καλεί Κίνα–Ρωσία

Μια δήλωση του υπουργού Άμυνας του Πακιστάν ήταν αρκετή για να ανεβάσει απότομα την ένταση γύρω από τη νέα κρίση στη Μέση Ανατολή. Ο Καουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ δήλωσε ότι «ήρθε η ώρα» να εφαρμοστεί η Συμφωνία της Μέκκας, το τριμερές αμυντικό πλαίσιο που συνδέει Πακιστάν, Σαουδική Αραβία και Τουρκία, μετά την κλιμάκωση των επιθέσεων των Χούθι και την ανακοίνωση του Ριάντ ότι μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατευθυνόταν προς τη Μέκκα. Οι Χούθι απορρίπτουν την κατηγορία ότι επιχείρησαν να πλήξουν την ιερή πόλη, ενώ η Τεχεράνη καταδικάζει οποιαδήποτε απειλή εναντίον των ισλαμικών ιερών τόπων, αλλά ταυτόχρονα αμφισβητεί το σαουδαραβικό αφήγημα και προειδοποιεί για πολιτική εκμετάλλευση της υπόθεσης.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις εξελίσσεται μια πολύ ευρύτερη διπλωματική κινητικότητα: η Τουρκία καλείται να τοποθετηθεί απέναντι στις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμφωνία, το Πακιστάν επιχειρεί να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους με το Ιράν και η Τεχεράνη αναζητεί στήριξη και περιθώρια κινήσεων μέσω Κίνας και Ρωσίας.

Η υπόθεση ενός drone αποκτά έτσι διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από ένα ακόμη επεισόδιο του πολέμου στην Υεμένη.

Το Πακιστάν βγάζει τη Συμφωνία από το συρτάρι

Μιλώντας στο πακιστανικό Τζίο Νιουζ, ο Καουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ κατέστησε σαφές ότι το Ισλαμαμπάντ θεωρεί ενεργές τις δεσμεύσεις του απέναντι στη Σαουδική Αραβία. Τόνισε, μάλιστα, ότι η προστασία του βασιλείου και των ιερών τόπων αποτελεί για το Πακιστάν ηθική και θρησκευτική υποχρέωση, ανεξάρτητα από την ύπαρξη επίσημης αμυντικής συμφωνίας.

Ο Πακιστανός υπουργός αποκάλυψε επίσης ότι το Ισλαμαμπάντ μετέφερε στην Τεχεράνη σαουδαραβικό μήνυμα για τις αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με τις επιθέσεις των Χούθι.

Παράλληλα, εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στο ενδεχόμενο το Ιράν να επιδιώκει άνοιγμα ενός νέου πολεμικού μετώπου, επιμένοντας ότι το Πακιστάν θα εργαστεί για να αποτραπεί περαιτέρω περιφερειακή κλιμάκωση.

Η Συμφωνία της Μέκκας, που υπογράφηκε τον Αύγουστο, στηρίζεται στην αρχή της συλλογικής άμυνας: ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Το πλαίσιο περιλαμβάνει πολιτικό και στρατιωτικό συντονισμό, κοινές ασκήσεις και συνεργασία σε κρίσιμους τομείς της άμυνας.

Η Τουρκία δεν μπορεί να μείνει θεατής

Η Άγκυρα βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο μιας συζήτησης που μέχρι πριν από λίγες ημέρες έμοιαζε περισσότερο θεωρητική. Η Τουρκία δεν περιορίζεται στον ρόλο ενός φιλικού προς τη Σαουδική Αραβία κράτους, αλλά αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της τριμερούς συμφωνίας.

Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας καταδίκασε τις επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία και υπογράμμισε ότι η συμφωνία βασίζεται στη συλλογική άμυνα και αποτροπή, ενώ συνεχίζονται οι κινήσεις για τη θεσμική της εδραίωση.

Στα τέλη Αυγούστου, υπουργοί Εξωτερικών και Άμυνας, μαζί με τις στρατιωτικές ηγεσίες των τριών χωρών, συναντήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, προχωρώντας ένα βήμα περισσότερο στη δημιουργία μόνιμων δομών συνεργασίας.

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: τι σημαίνει στην πράξη «ενεργοποίηση» της συμφωνίας; Πολιτική υποστήριξη, ανταλλαγή πληροφοριών, ενίσχυση της αεράμυνας ή επιχειρησιακή συνδρομή; Η απάντηση μπορεί να καθορίσει όχι μόνο την τουρκική στάση, αλλά και το πραγματικό βάρος της νέας συμμαχίας.

Η Τεχεράνη καταδικάζει, αλλά αφήνει αιχμές

Η ιρανική αντίδραση ήταν προσεκτικά διατυπωμένη. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγαΐ τόνισε ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον της Μέκκας, της Μεδίνας και του τεμένους Αλ Άκσα, καθώς και οποιαδήποτε απειλή για τους πιστούς και τους προσκυνητές, είναι απολύτως καταδικαστέα.

Η συνέχεια, ωστόσο, είχε διαφορετικό τόνο.

Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι η ανακοίνωση για την αναχαίτιση ενός drone που φέρεται να κατευθυνόταν προς τη Μέκκα δεν αρκεί από μόνη της για την απόδοση ευθύνης, ιδιαίτερα από τη στιγμή που οι Χούθι αρνήθηκαν ότι στόχευσαν την πόλη.

Η ιρανική πλευρά προειδοποίησε επίσης εναντίον της πολιτικοποίησης και «ασφάλειας» των ισλαμικών ιερών τόπων, ενώ έκανε αναφορά σε επιχειρήσεις «ψευδούς σημαίας» που, κατά την εκτίμησή της, έχουν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την όξυνση περιφερειακών αντιπαραθέσεων.

Πρόκειται για μια διατύπωση που επιτρέπει στην Τεχεράνη να καταδικάζει οποιαδήποτε απειλή κατά της Μέκκας, χωρίς ταυτόχρονα να αποδέχεται την κατηγορία κατά των Χούθι.

Η Τεχεράνη κοιτάζει προς Πεκίνο και Μόσχα

Την ώρα που η πίεση αυξάνεται στην Αραβική Χερσόνησο, το Ιράν επιχειρεί να ενισχύσει τα διπλωματικά του ερείσματα έξω από την περιοχή.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έχει στραφεί προς το Πεκίνο για συνομιλίες, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι η Κίνα ζήτησε από την Τεχεράνη να αξιοποιήσει την επιρροή της στους Χούθι ώστε να περιοριστεί η ένταση, έπειτα από σαουδαραβικές επαφές με την κινεζική ηγεσία.

Την ίδια στιγμή, Κίνα και Ρωσία πρόσφεραν στην Τεχεράνη πολύτιμη διπλωματική κάλυψη στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ χαιρέτισε τη στάση των δύο χωρών, παρουσιάζοντάς την ως απόρριψη της πολιτικής εργαλειοποίησης του ΟΗΕ εις βάρος του Ιράν.

Η σύμπτωση των δύο μετώπων δύσκολα περνά απαρατήρητη. Από τη μία διαμορφώνεται ο άξονας Ριάντ–Άγκυρας–Ισλαμαμπάντ. Από την άλλη, η Τεχεράνη επιχειρεί να κρατήσει στενή την επαφή της με Πεκίνο και Μόσχα, χωρίς να κλείσει την πόρτα στη διαμεσολάβηση.

Ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος που, σύμφωνα με το Ριάντ, είχε πορεία προς τη Μέκκα και, σύμφωνα με τους Χούθι, δεν είχε ποτέ τέτοιο στόχο, μπορεί τελικά να γίνει η πρώτη σοβαρή δοκιμασία μιας νέας περιφερειακής αμυντικής αρχιτεκτονικής.

Και τότε η υπόθεση δεν θα αφορά πλέον μόνο την Υεμένη. Θα αφορά ποιος δεσμεύεται να πολεμήσει για ποιον, ποιος θα επιχειρήσει να μεσολαβήσει και ποιος θα εκμεταλλευτεί την κρίση για να αλλάξει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.