Ιράν: Ψάχνει διέξοδο από τον κλοιό-Ο μυστικός χάρτης από Καύκασο και Μαύρη Θάλασσα

Την ώρα που τα Στενά του Ορμούζ επιστρέφουν στο επίκεντρο της στρατιωτικής έντασης και της ενεργειακής ανασφάλειας, η Τεχεράνη στρέφει όλο και περισσότερο το βλέμμα προς τον βορρά. Στόχος δεν είναι να αντικαταστήσει από τη μια μέρα στην άλλη τις υφιστάμενες εμπορικές οδούς, αλλά να μειώσει την εξάρτησή της από περιορισμένα περάσματα και να αποκτήσει εναλλακτικές εξόδους. Από τα σύνορα με την Αρμενία, μέσω του Νότιου Καυκάσου, προς τη Γεωργία, τη Μαύρη Θάλασσα και από εκεί στις ευρωπαϊκές αγορές, το Ιράν επιχειρεί να δώσει νέα ζωή σε έναν άξονα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε περισσότερο με μακροπρόθεσμο σχέδιο υποδομών.

Σπύρος Σιδέρης

Η πίεση στον Περσικό Κόλπο, οι κυρώσεις και οι αβεβαιότητες στη ναυσιπλοΐα κάνουν πλέον αυτή τη διαδρομή πολύ πιο σημαντική. Για την Τεχεράνη δεν πρόκειται μόνο για εμπόριο, αλλά για μια εναλλακτική γεωοικονομική έξοδο.

Ο δρόμος προς τη Μαύρη Θάλασσα

Η πιο χειροπιαστή πλευρά του σχεδίου περνά από την Αρμενία.

Ο αρμενικός αυτοκινητόδρομος Βορρά–Νότου σχεδιάστηκε για να συνδέσει τα σύνορα με το Ιράν με το βόρειο τμήμα της χώρας και στη συνέχεια με τη Γεωργία. Από εκεί, τα φορτία μπορούν να κατευθυνθούν προς τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευρωπαϊκούς προορισμούς.

Το πιο κρίσιμο έργο βρίσκεται στο νότιο τμήμα Κατζαράν–Αγκαράκ, μήκους 32 χιλιομέτρων. Στις αρχές του 2026 η κατασκευή είχε ξεπεράσει το 40%, με δύο σήραγγες και 15 γέφυρες, ενώ οι αρμενικές αρχές εκτιμούσαν ότι το έργο θα μπορούσε να ολοκληρωθεί μέσα στο 2027 ή στις αρχές του 2028.

Η παρουσία ιρανικών εταιρειών στις κατασκευές δείχνει ότι η Τεχεράνη δεν αντιμετωπίζει τη συγκεκριμένη υποδομή ως ξένο έργο. Επενδύει άμεσα σε έναν δρόμο που μπορεί να γίνει δική της πύλη προς τον βορρά.

Η δεύτερη γέφυρα στον Αράξη

Στα τέλη Αυγούστου, Αρμενία και Ιράν επανέφεραν στο τραπέζι την κατασκευή δεύτερης γέφυρας πάνω από τον ποταμό Αράξη, στα κοινά τους σύνορα.

Σε τεχνικό επίπεδο, το έργο αφορά τη διεύρυνση της μεταφορικής ικανότητας. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, όμως, σημαίνει κάτι περισσότερο.

Μια δεύτερη γέφυρα περιορίζει την εξάρτηση από ένα μόνο συνοριακό πέρασμα, αυξάνει τη χωρητικότητα της διαδρομής και ενισχύει την ανθεκτικότητα του άξονα σε περιόδους κρίσης. Για το Ιράν, κάθε πρόσθετη σύνδεση προς τον Καύκασο αποκτά μεγαλύτερη αξία όσο μεγαλώνει η αβεβαιότητα στον νότο.

Η δύσκολη παρτίδα στον Νότιο Καύκασο

Ο Νότιος Καύκασος δεν είναι απλώς ένας εμπορικός διάδρομος. Είναι μια περιοχή όπου τέμνονται ανταγωνισμοί, στρατιωτικές ισορροπίες και συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων.

Η Τεχεράνη παρακολουθεί με καχυποψία το σχέδιο TRIPP, το οποίο συνδέεται με το άνοιγμα νέων διαδρομών μέσω της νότιας Αρμενίας. Το Ιράν έχει διαμηνύσει ότι δεν θα δεχθεί υποδομές που μπορεί να αλλοιώσουν τις ισορροπίες στα σύνορά του ή να δημιουργήσουν χώρο για μόνιμη παρουσία τρίτων δυνάμεων.

Η κυβέρνηση του Νικόλ Πασινιάν, αντίθετα, επιχειρεί να παρουσιάσει το σχέδιο ως ευκαιρία και για την Τεχεράνη, ακόμη και ως πιθανό κομμάτι μιας μελλοντικής σύνδεσης από τον Περσικό Κόλπο προς τη Μαύρη Θάλασσα.

Εδώ βρίσκεται και η βασική αντίφαση της ιρανικής στρατηγικής: η Τεχεράνη δεν θέλει να μείνει έξω από τις νέες υποδομές, αλλά δεν θέλει ούτε να δει αυτές τις ίδιες υποδομές να περιορίζουν την επιρροή της.

Από τον Περσικό Κόλπο στη Γεωργία

Το ευρύτερο σχέδιο αφορά έναν πολυτροπικό άξονα Περσικός Κόλπος–Μαύρη Θάλασσα, που θα συνδέει το Ιράν με την Αρμενία και τη Γεωργία και στη συνέχεια, μέσω θαλάσσιων διαδρομών, με την Ευρώπη.

Οι αδυναμίες παραμένουν σοβαρές. Δεν υπάρχει άμεση σιδηροδρομική σύνδεση Ιράν–Αρμενίας, μεγάλα τμήματα βασίζονται στις οδικές μεταφορές και η δύσκολη μορφολογία του Καυκάσου ανεβάζει το κόστος.

Η Τεχεράνη, όμως, δεν χρειάζεται έναν μοναδικό «τέλειο» διάδρομο.

Χρειάζεται πολλαπλές επιλογές.

Η μάχη δεν είναι πια για έναν δρόμο

Ο ανταγωνισμός στην περιοχή δεν θα κριθεί από το ποιος διαθέτει τη συντομότερη γραμμή πάνω στον χάρτη.

Θα κριθεί από το ποιος μπορεί να συνδέσει Καύκασο, Κεντρική Ασία, Μαύρη Θάλασσα, Περσικό Κόλπο και Ευρώπη με σταθερές υποδομές, χαμηλότερο κόστος και λιγότερο πολιτικό ρίσκο.

Το Ιράν γνωρίζει ότι δεν ελέγχει όλες τις εξελίξεις γύρω από το Ορμούζ και ότι οι κυρώσεις μπορούν να περιορίσουν μέσα σε πολύ μικρό χρόνο χρηματοδοτικές και ναυτιλιακές επιλογές.

Γι’ αυτό επενδύει στον βορρά.

Η γέφυρα στον Αράξη, οι δρόμοι της Αρμενίας και η πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα δεν συνιστούν ακόμη έναν ώριμο μεγάλο εμπορικό διάδρομο. Δείχνουν όμως καθαρά τη νέα προτεραιότητα της Τεχεράνης: να μην εξαρτάται από μία μόνο έξοδο όταν η γεωπολιτική αρχίζει να κλείνει τις υπόλοιπες.