Η μεγάλη εικόνα στη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν και ο ρόλος Τραμπ

Κυριάκος Μητσοτάκης και Ταγίπ Ερντογάν θα συναντηθούν (Τετάρτη) στην Άγκυρα, στο πλαίσιο του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας-Τουρκίας με προσδοκίες, ως φαίνεται από τις εκατέρωθεν δηλώσεις, μάλλον περιορισμένες. Σε αυτή τη φάση προκρίνεται περισσότερο η επικαιροποίηση της Διακήρυξης των Αθηνών και να παραμείνουν ήρεμα τα “ήρεμα νερά” και ένα θετικό σήμα προς τη Δύση. Είναι, όμως, αυτή η μεγάλη εικόνα, ή, μήπως, υπάρχει μία ακόμα μεγαλύτερη που πρέπει να λάβουμε υπ όψιν μας;

Όπως έχω γράψει, και όπως ρητώς έχουν δηλώσει τόσο ο Έλληνας πρωθυπουργός όσο και ο Τούρκος πρόεδρος, οι δύο χώρες σε αυτή τη φάση συμφωνούν σίγουρα ότι δεν επιθυμούν επιδιαιτησία τρίτου στις μεταξύ τους σχέσεις. Και είναι σαφές πώς εννοούν τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Ντόναλντ Τραμπ. Ο τελευταίος έχει αποδείξει ότι εννοεί την “επίλυση διαφορών” κατά τρόπο που πόρρω απέχει από τα συμφέροντα Ελλάδας και Τουρκίας και, περισσότερο όσον αφορά εμάς, το διεθνές δίκαιο.

Όμως, είναι ελάχιστα πιθανό να αποφύγουν προσεχώς μία ενεργότερη, ίσως και καθοριστική, εμπλοκή των ΗΠΑ στην ευρύτερη περιοχή μας και ειδικότερα στα ελληνοτουρκικά.

Ας δούμε το μεγάλο κάδρο:

Προ ημερών, Ερντογάν και Αλ Σίσι υπέγραψαν μία θηριώδη συμφωνία που δεν αφορά μόνο στρατιωτικούς εξοπλισμούς ύψους 350 δισ. ευρώ, αλλά το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Τουρκίας- Αιγύπτου αποφάσισε να αναβαθμίσει τη σχέση τους σε “στρατηγική συνεργασία”. Υπενθυμίζουμε ότι μέχρι πριν μερικά χρόνια Τουρκία και Αίγυπτος βρίσκονταν σε κατάσταση ακήρυχτου ψυχρού πολέμου.

Στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, διαμορφώνονται συγκεκριμένοι και αρκετά περίπλοκοι συσχετισμοί που δεν πρέπει να διαλανθάνουν της προσοχής μας.

1. Η Τουρκία αποκτά στρατηγική σχέση με την Αίγυπτο και την ίδια ώρα ενισχύει την επιρροή της στη Λιβύη, τόσο με την “επίσημη” κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με τη Βεγγάζη. Επίσης, η Άγκυρα είναι επισήμως (με την υποστήριξη Τραμπ) τοποτηρητής στο νέο καθεστώς Αλ Σάρρα στη Συρία και επιχειρεί να εμφανιστεί ως διαμεσολαβητής με τους Παλαιστίνιους μέσω και του Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ. Την ίδια ώρα βρίσκεται σε κατάσταση “πολεμικής ετοιμότητας” με το Ισραήλ- οι δύο χώρες θεωρούν η μία την άλλη περίπου ως υπαρξιακή απειλή. Η κοινή δήλωση των Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι για αναβάθμιση των σχέσεων σε στρατηγική εταιρική σχέση, ερμηνεύονται στο Τελ Αβίβ ως ένδειξη δυνητικής αλλαγής ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Ισραηλινοί αναλυτές και πρώην αξιωματικοί ασφαλείας, μάλιστα, όπως ο απόστρατος ταξίαρχος Αμίρ Αβίβι, μιλούν ανοιχτά για την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε ένα σενάριο ταυτόχρονης αντιπαράθεσης με δύο οργανωμένους στρατούς.

2.Η Ελλάδα διατηρεί, αν και με σαφή προβλήματα (Μονή Σινά κ.α), την συνεργασία της με την Αίγυπτο, με την οποία έχει συμφωνήσει και σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες, ενώ προβάλλει ως αιχμή του γεωπολιτικού της δόρατος την στρατηγική (αμυντική) σχέση της με το Ισραήλ, την τριμερή με την συμμετοχή και της Κύπρου, τις σχέσεις της με τον Λίβανο, ενώ, στον αντίποδα, η επιρροή της στη Λιβύη είναι σχεδόν μηδενική.

Στην άλλη άκρη του γεωπολιτικού νήματος, συμβαίνουν τα εξής:

Chevron και ExxonMobil, οι δύο αμερικανικοί κολοσσοί που αποτελούν τον μοχλό της πολιτικής Τραμπ για το “drilling” και τον σχεδιασμό προώθησης του LNG, δεν αποτελούν πιά ένα ελληνικό …προνόμιο. Οι δύο εταιρείες έχουν συνάψει συμβόλαια για έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων σε ολόκληρη την Levant Basin της ν.α Μεσογείου.

Η Chevron:

Ισραήλ: Λειτουργεί τα κολοσσιαία κοιτάσματα φυσικού αερίου Leviathan και Tamar, με παραγωγή και εξαγωγές σε Αίγυπτο και Ιορδανία. Η Chevron απέκτησε αυτά τα περιουσιακά στοιχεία μέσω της εξαγοράς της Noble Energy και έχει προχωρήσει σε επεκτάσεις.

Κύπρος: Συμμετέχει στο κοίτασμα Aphrodite, με σχέδια ανάπτυξης και εξαγωγών προς Αίγυπτο, με πρώτη παραγωγή το 2031.

Αίγυπτος: Λειτουργεί δύο μπλοκ εξερεύνησης και συμμετέχει σε κοινοπραξία για υπεράκτια μπλοκ στη Μεσόγειο.

Συρία: Πρόσφατα υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας (MoU) με τη Syrian Petroleum Company και την καταριανή UCC Holding για υπεράκτιες έρευνες πετρελαίου και αερίου, σε περιοχή μεταξύ μεγάλων ανακαλύψεων σε Ισραήλ και Αίγυπτο.

Τουρκία: Συμφωνίες με την κρατική TPAO για έρευνες και παραγωγή σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, στο πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας.

Η ExxonMobil:

Αίγυπτος: Απόκτηση δικαιωμάτων εξερεύνησης σε μπλοκ Masry και Cairo υπεράκτια, στο Δέλτα του Νείλου, με σεισμικές έρευνες και γεωτρήσεις.

Ελλάδα: Συμμετοχή σε μπλοκ εξερεύνησης υπεράκτια Κρήτης και Ιονίου Πελάγους (Block 2), με 60% μερίδιο σε κοινοπραξία με Energean και Helleniq Energy, και σχέδια γεωτρήσεων από το 2026-2027.

Κύπρος: Λειτουργεί μπλοκ εξερεύνησης, όπως το Glaucus.

Τουρκία: Μνημόνιο συνεργασίας (MoU) με την TPAO για έρευνες σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, μέσω της θυγατρικής ESSO

Ερώτηση: Ποιά σοβαρή υπερδύναμη θα άναβε “πράσινο φως” στις δύο μεγαλύτερες πετρελαϊκές εταιρείες της που επιχειρούν παγκοσμίως να εμπλακούν σε μία περιοχή αμφιβόλου σταθερότητας που δυνητικά μπορεί να αποτελέσει πόλο απρόβλεπτης περιφερειακής αποσταθεροποίησης;

Θα ήταν, φυσικά, αφελές να πιστέψει κανείς ότι Chevron και ExxonMobil αναλαμβάνουν το ρίσκο αυτών των φαραωνικών “πρότζεκτ” χωρίς να είναι σε συνεννόηση με τον Λευκό Οίκο. Και, αν λάβει κανείς υπ΄όψιν του τις συχνές επισκέψεις αρμοδίων αμερικανών αξιωματούχων στην περιοχή μας (και στην Αθήνα) επιβεβαιώνει την αφέλεια του προηγούμενου ερωτήματος.

Σε αυτή την πραγματικά μεγάλη εικόνα, λοιπόν, ο “εξορκισμός” για μία αμερικανική επιδιαιτησία, γενικώς στην περιοχή και ειδικώς στα ελληνοτουρκικά, δεν μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από “ευχή”. Ή ακριβέστερα, το μόνο που μπορούμε να “ευχόμαστε” είναι να εκδηλωθεί κατά τρόπο σχετικά ελεγχόμενο και με τις μικρότερες συνέπειες. Γι’ αυτό επιβάλλεται να είμαστε προετοιμασμένοι.

Για τις ΗΠΑ το σοβαρότερο θέμα είναι οι σχέσεις του Ισραήλ με την Τουρκία και, πράγματι, είναι δύσκολο να εξομαλυνθούν. Μπορούν, όμως, να διατηρηθούν σε ένα πλαίσιο ψυχρότητας και ετοιμότητας χωρίς να καταλήξουν σε συμπλοκή.

Η Ελλάδα ταυτίζεται με το Ισραήλ κυρίως επειδή θεωρεί ότι γεωπολιτικά, οικονομικά και αμυντικά μπορεί ένας τέτοιος άξονας να εξισορροπήσει την επιθετικότητα της Άγκυρας. Η Αθήνα εκτιμά, παράλληλα, ότι το Τελ Αβίβ είναι ο αναγκαίος προθάλαμος για ένα προβάδισμα ισχύος και για συμμετοχή από καλή θέση στις όποιες γεωπολιτικές ανακατάξεις.

Ακούγεται σωστό, δεν θα είναι, όμως, αρκετό, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώξει να βάλει την δική του σφραγίδα για να εξυπηρετήσει τον γενικότερο ενεργειακό και γεωπολιτικό του σχεδιασμό. Τότε, και ίσως να μην αργήσει πολύ, είναι πιθανό να ζητήσει από την Ελλάδα και την Τουρκία “να τα βρουν”. Με αυτόν τον κυνικό τρόπο που εκείνος αντιλαμβάνεται.