Ο “αποκλεισμός” των θαλασσών-Από τον Παναμά έως το Ορμούζ, τα πλοία ψάχνουν δρόμο διαφυγής

Η παγκόσμια οικονομία έχει μάθει να φοβάται τις τράπεζες που καταρρέουν, τους πολέμους που ξεσπούν και το πετρέλαιο που εκτινάσσεται. Τώρα, όμως, ένας διαφορετικός κίνδυνος απλώνεται πάνω στον χάρτη: οι θαλάσσιες αρτηρίες από τις οποίες περνά το εμπόριο του πλανήτη στενεύουν η μία μετά την άλλη. Στον Παναμά, η ξηρασία ρίχνει τη στάθμη των υδάτων και περιορίζει τις διελεύσεις. Στο Ορμούζ, ο πόλεμος έχει απομακρύνει πλοία και έχει συρρικνώσει δραματικά την κίνηση. Στο Μπαμπ ελ Μάντεμπ, οι εξελίξεις στην Υεμένη κρατούν τις ναυτιλιακές σε διαρκή επιφυλακή. Το Σουέζ προσπαθεί να ξανακερδίσει πλοία που επί χρόνια επέλεγαν τον μεγάλο γύρο της Αφρικής, ενώ στη Μαύρη Θάλασσα ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει μετατρέψει φορτία σιτηρών, πετρελαίου και μετάλλων σε υποθέσεις αυξημένου κινδύνου.

Σπύρος Σιδέρης

Μερικά στενά και δύο διώρυγες αρκούν πλέον για να επηρεάσουν τα ναύλα, την ενέργεια, τα τρόφιμα και, τελικά, την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ο Παναμάς διψά – και τα πλοία περιμένουν

Η Διώρυγα του Παναμά βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με έναν αντίπαλο που δεν αναχαιτίζεται με πολεμικά πλοία: την έλλειψη νερού. Η Αρχή της Διώρυγας ανακοίνωσε νέους περιορισμούς εξαιτίας των χαμηλότερων από τις αναμενόμενες βροχοπτώσεων στη λεκάνη απορροής.

Από τις 15 Σεπτεμβρίου οι διαθέσιμες ημερήσιες θέσεις στις κλειδαριές Panamax περιορίζονται στις 23, ενώ στις Neopanamax διατίθενται εννέα. Για το οικονομικό έτος που αρχίζει την 1η Οκτωβρίου, ο προϋπολογισμός της Διώρυγας βασίζεται σε περίπου 10.750 διελεύσεις πλοίων μεγάλου βυθίσματος, δηλαδή κατά μέσο όρο περίπου 29,5 πλοία ημερησίως.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκεται το Ελ Νίνιο. Η διαχείριση των υδάτινων αποθεμάτων έχει εξελιχθεί σε στρατηγικό ζήτημα για μια δίοδο από την οποία περνά περίπου το 5% του παγκόσμιου εμπορίου. Ο υπουργός Υποθέσεων της Διώρυγας, Χοσέ Ραμόν Ικάσα, διαβεβαιώνει ότι η λειτουργία μπορεί να παραμείνει ασφαλής, αποτελεσματική και κερδοφόρα.

Η αγορά, ωστόσο, βλέπει το πρόβλημα από διαφορετική γωνία: λιγότερες διαθέσιμες θέσεις σημαίνουν ουρές, ακριβότερες κρατήσεις και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για τις αλυσίδες εφοδιασμού.

Ορμούζ: το πέρασμα που κρατά σε αγωνία την αγορά πετρελαίου

Χιλιάδες χιλιόμετρα ανατολικότερα, το πρόβλημα δεν είναι το νερό αλλά ο πόλεμος. Η κίνηση στο Στενό του Ορμούζ, την πύλη του Περσικού Κόλπου, έχει περιοριστεί δραματικά μέσα στη σύγκρουση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ με το Ιράν.

Στις 14 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν μόλις τέσσερις διελεύσεις εμπορικών πλοίων μεταφοράς βασικών φορτίων, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Ρόιτερς, έναντι περίπου 125 ημερησίως πριν από τον πόλεμο. Πρόκειται για πέρασμα από το οποίο, υπό κανονικές συνθήκες, κινείται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα. Το Brent βρέθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου κοντά στα 109 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές προσπαθούν να υπολογίσουν όχι μόνο πόσο πετρέλαιο μπορεί να χαθεί από το Ορμούζ, αλλά και ποιες εναλλακτικές διαδρομές παραμένουν πραγματικά διαθέσιμες.

Μπαμπ ελ Μάντεμπ και Σουέζ: η «Πύλη των Δακρύων» ξανά στο επίκεντρο

Η προφανής έξοδος από τον Περσικό Κόλπο προς την Ευρώπη περνά από την Ερυθρά Θάλασσα. Εκεί, όμως, βρίσκεται το Μπαμπ ελ Μάντεμπ, ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Η κίνηση στο στενό έχει μειωθεί, καθώς οι Χούθι ενισχύουν τον έλεγχό τους σε στρατηγικά σημεία της υεμενίτικης ακτής και των νησιών γύρω από το πέρασμα. Στις 12 Σεπτεμβρίου καταγράφηκαν μόλις 15 διελεύσεις, έναντι 30 την προηγουμένη.

Την ίδια στιγμή, ορισμένοι μεγάλοι ναυτιλιακοί όμιλοι δοκιμάζουν προσεκτικά την επιστροφή στο Σουέζ. Η Μαέρσκ και η Χάπαγκ-Λόιντ ανακοίνωσαν την επαναφορά ακόμη τεσσάρων υπηρεσιών μέσω της Διώρυγας, καθώς η παράκαμψη από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας επιβαρύνει σημαντικά τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς. Η επιστροφή, ωστόσο, παραμένει εύθραυστη και εξαρτάται από την κατάσταση ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η Μαύρη Θάλασσα και ο λογαριασμός που φτάνει στα ράφια

Στη Μαύρη Θάλασσα, ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας έχει ήδη αλλάξει τις διαδρομές πετρελαίου, σιτηρών και άλλων βασικών εμπορευμάτων. Η UNCTAD έχει προειδοποιήσει ότι η ταυτόχρονη πίεση σε Μαύρη Θάλασσα, Σουέζ και Παναμά δημιουργεί ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον για το παγκόσμιο εμπόριο.

Κάθε αλλαγή πορείας έχει κόστος. Το ταξίδι γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας μπορεί να προσθέσει εβδομάδες στη διαδρομή μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Μελέτη του 2026 υπολόγισε ότι τέτοιες παρακάμψεις μπορούν να επιμηκύνουν ένα ταξίδι μετ’ επιστροφής κατά 20 έως 34 ημέρες, αυξάνοντας ταυτόχρονα την κατανάλωση καυσίμων, τις εκπομπές και τα λειτουργικά έξοδα.

Το κρίσιμο σημείο δεν είναι ότι ένας θαλάσσιος δρόμος έχει κλείσει. Είναι ότι αρκετά από τα σημαντικότερα περάσματα του πλανήτη πιέζονται την ίδια στιγμή.

Ο Παναμάς παλεύει με την έλλειψη νερού, το Ορμούζ βρίσκεται στη σκιά του πολέμου, το Μπαμπ ελ Μάντεμπ παραμένει εύφλεκτο και η Μαύρη Θάλασσα εξακολουθεί να λειτουργεί μέσα σε πολεμικό περιβάλλον.

Και ο λογαριασμός δεν μένει στη γέφυρα του πλοίου.

Περνά στα ναύλα, στα ασφάλιστρα, στην ενέργεια και στα τρόφιμα — και από εκεί φτάνει απευθείας στο ταμείο του καταναλωτή.