Ανάλυση: Γιατί η Σαουδική Αραβία θέλει τον έλεγχο της Ερυθράς Θάλασσας

Η Σαουδική Αραβία επιχειρεί να τοποθετηθεί στο κέντρο της νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας στη Μέση Ανατολή, προωθώντας τη δημιουργία μιας πολυεθνικής αμυντικής ναυτικής συμμαχίας με πεδίο δράσης την Ερυθρά Θάλασσα, τον Κόλπο του Άντεν και το στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Επισήμως, το σχέδιο στοχεύει στην προστασία της ναυσιπλοΐας, των εμπορικών πλοίων και των ενεργειακών οδών.

Σπύρος Σιδέρης

Στο παρασκήνιο, όμως, η κίνηση του Ριάντ αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία. Η σαουδαραβική ηγεσία συγκεντρώνει γύρω της χώρες από τον αραβικό κόσμο, την Ασία και την Αφρική, δημιουργώντας έναν μηχανισμό με στρατιωτική διοίκηση, κοινό επιχειρησιακό σχεδιασμό και δυνατότητα ναυτικών αποστολών. Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιθέσεις σε πλοία και ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν μετατρέψει τα περάσματα της περιοχής σε ζώνη υψηλού κινδύνου. Την ίδια ώρα, η ένταση στην Υεμένη, η δραστηριότητα των Χούθι και η αντιπαράθεση με δυνάμεις που συνδέονται με το Ιράν ενισχύουν τις υποψίες ότι το νέο σχήμα δεν σχεδιάζεται μόνο για περιπολίες και συνοδείες πλοίων. Το ερώτημα που συζητείται ήδη πίσω από κλειστές πόρτες είναι αν το Ριάντ δημιουργεί έναν αμυντικό συνασπισμό ή τον πυρήνα ενός νέου περιφερειακού στρατιωτικού μπλοκ.

Οι 14 χώρες που στηρίζουν το σχέδιο

Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε σε διεθνή συνάντηση στο Ριάντ, με τη συμμετοχή εκπροσώπων από 43 χώρες και της αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σαουδική Αραβία. Συνολικά είχαν προσκληθεί 51 κράτη και οργανισμοί.

Στο κοινό ανακοινωθέν, 14 χώρες δήλωσαν ότι στηρίζουν την ίδρυση της συμμαχίας και ότι θα προχωρήσουν στις εσωτερικές διαδικασίες που απαιτούνται για την επίσημη ένταξή τους.

Στη λίστα περιλαμβάνονται η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Μπαχρέιν, η Αίγυπτος, η Τουρκία, η Ιορδανία, η Υεμένη, το Πακιστάν, το Μπανγκλαντές, η Νιγηρία, το Σουδάν, το Τζιμπουτί και η Σομαλία.

Το ανακοινωθέν διευκρινίζει ότι η συμμετοχή σε αποστολές ή επιχειρήσεις θα αποτελεί κυρίαρχη απόφαση κάθε κράτους και θα εξαρτάται από την εθνική του νομοθεσία.

Η διοίκηση περνά στο Ριάντ

Η Σαουδική Αραβία δεν θα είναι απλώς μία από τις ιδρυτικές χώρες. Θα αναλάβει την ηγεσία του συνασπισμού και θα φιλοξενήσει το σύνολο των βασικών δομών του.

Στο Ριάντ θα εγκατασταθούν η κοινή διοίκηση, το κέντρο διοίκησης και ελέγχου, το κοινό κέντρο ναυτικών επιχειρήσεων και η γενική γραμματεία.

Η επιλογή αυτή δίνει στη σαουδαραβική πλευρά τον επιχειρησιακό συντονισμό και τον πρώτο λόγο στη λειτουργία του νέου σχήματος. Παράλληλα, επιτρέπει στο βασίλειο να μετατρέψει την οικονομική και ενεργειακή του ισχύ σε στρατιωτική και διπλωματική επιρροή.

Οι αποστολές της νέας δύναμης

Σύμφωνα με το σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας, η συμμαχία θα επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση των απειλών κατά της διεθνούς ναυσιπλοΐας και των θαλάσσιων υποδομών.

Στους βασικούς στόχους περιλαμβάνονται η προστασία των εμπορικών διαδρομών, η ασφάλεια των ενεργειακών μεταφορών, η ανταλλαγή πληροφοριών και δεδομένων, ο κοινός επιχειρησιακός σχεδιασμός, η εκπαίδευση των ναυτικών δυνάμεων και η διεξαγωγή κοινών ασκήσεων και επιχειρήσεων.

Η δραστηριότητα του συνασπισμού θα περιορίζεται, τουλάχιστον σε πρώτη φάση, στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν. Πρόκειται για μια θαλάσσια ζώνη από την οποία διέρχονται κάθε χρόνο χιλιάδες εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διακοπή της κυκλοφορίας άμεση απειλή για τις αγορές και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

Ο αντίπαλος που δεν κατονομάζεται

Οι ιδρυτικές χώρες επιμένουν ότι η συμμαχία έχει αμιγώς αμυντικό χαρακτήρα και δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένου κράτους, οργάνωσης ή διεθνούς συνασπισμού.

Η διατύπωση αυτή, ωστόσο, δεν κλείνει τη συζήτηση γύρω από τον πραγματικό σκοπό της πρωτοβουλίας. Η ανακοίνωση έγινε ενώ οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, δεξαμενόπλοια και ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν αυξηθεί, προκαλώντας συναγερμό στις κυβερνήσεις της περιοχής.

Στο επίκεντρο παραμένουν οι Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι διατηρούν στενές σχέσεις με το Ιράν και έχουν αναλάβει την ευθύνη για επανειλημμένες επιθέσεις σε θαλάσσιους και χερσαίους στόχους. Η αναζωπύρωση της έντασης με τη Σαουδική Αραβία δημιουργεί την εντύπωση ότι το νέο σχήμα συγκροτείται με συγκεκριμένες απειλές ήδη χαρτογραφημένες, έστω κι αν αυτές δεν αναφέρονται δημοσίως.

Το επόμενο βήμα της συμμαχίας

Στρατιωτικοί επιτελείς και τεχνικές ομάδες θα αναλάβουν τώρα να ολοκληρώσουν το καταστατικό, τη δομή διοίκησης, τους κανόνες εμπλοκής και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Παράλληλα, το Ριάντ απευθύνει πρόσκληση και σε άλλες χώρες να ενταχθούν στο σχέδιο, με στόχο να διευρύνει τη στρατιωτική και πολιτική του βάση.

Η επιτυχία της πρωτοβουλίας θα κριθεί από το πόσες κυβερνήσεις θα αποδεχθούν τελικά τη σαουδαραβική ηγεσία και από το αν οι δεσμεύσεις τους θα μετατραπούν σε πλοία, προσωπικό και επιχειρησιακή συμμετοχή. Μέχρι τότε, η νέα συμμαχία παραμένει ένα φιλόδοξο σχέδιο με ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα και αρκετά αναπάντητα ερωτήματα.