Παρασκηνιακό διπλωματικό θρίλερ: Η ΕΕ στη στενωπό του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα από τα πιο κρίσιμα στρατηγικά διλήμματα των τελευταίων ετών. Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις και τις προσεκτικά διατυπωμένες ανακοινώσεις των Βρυξελλών εξελίσσεται μια σκληρή διπλωματική διελκυστίνδα. Από τη μία βρίσκεται το Στενό του Ορμούζ, όπου η αντιπαράθεση με το Ιράν διατηρεί την περιοχή σε διαρκή επιφυλακή. Από την άλλη, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και η Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι επιθέσεις των Χούθι εξακολουθούν να απειλούν μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου. Ανάμεσα στα δύο περάσματα, οι Ευρωπαίοι αναζητούν κοινή στρατηγική, ισορροπώντας ανάμεσα στις πιέσεις της Ουάσιγκτον, τις προειδοποιήσεις της Τεχεράνης και τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών.

Το ερώτημα δεν αφορά πλέον μόνο την προστασία της ναυσιπλοΐας, αλλά και το κατά πόσο η Ευρώπη είναι σε θέση να χαράξει αυτόνομη πολιτική σε μια περιοχή όπου οι εξελίξεις τρέχουν ταχύτερα από τις αποφάσεις της.

Η συμφωνία που ενισχύει την ευρωπαϊκή παρουσία

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας υπέγραψε με τον υπουργό Εξωτερικών του Τζιμπουτί, Αμπντούλ Καντέρ Χουσεΐν Ομάρ, συμφωνία που διευκολύνει την πρόσβαση της ευρωπαϊκής ναυτικής δύναμης της Επιχείρησης Ασπίδες στα λιμάνια της χώρας.

Η συμφωνία προσφέρει πολύ περισσότερα από δυνατότητες ανεφοδιασμού και συντήρησης των πολεμικών πλοίων. Εξασφαλίζει μια σταθερή βάση υποστήριξης σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου, από όπου διέρχεται μεγάλο μέρος των θαλάσσιων μεταφορών μεταξύ Ασίας, Ευρώπης και Αφρικής.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο μικρό Τζιμπουτί διατηρούν στρατιωτικές εγκαταστάσεις η Γαλλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιταλία, η Κίνα και η Ιαπωνία. Η θέση του, στην είσοδο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το έχει καταστήσει έναν από τους σημαντικότερους γεωστρατηγικούς κόμβους παγκοσμίως.

Το δίλημμα των Βρυξελλών

Η υπογραφή της συμφωνίας έφερε στην επιφάνεια μια πολύ ευρύτερη συζήτηση.

Η Κάγια Κάλας πρότεινε να εξεταστεί η μεταφορά ευρωπαϊκών πολεμικών πλοίων που βρίσκονται σήμερα στον Κόλπο του Ομάν και κοντά στο Στενό του Ορμούζ, ώστε να ενισχύσουν την Επιχείρηση Ασπίδες στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η σκέψη είναι απλή: αφού η ευρωπαϊκή αποστολή στο Ορμούζ παραμένει σε εκκρεμότητα, οι διαθέσιμες ναυτικές μονάδες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν εκεί όπου οι απειλές είναι άμεσες και καθημερινές.

Η πρόταση, ωστόσο, αποκαλύπτει ότι οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να αναζητούν κοινό βηματισμό για τον ρόλο τους στην περιοχή.

Γιατί η αποστολή στο Ορμούζ δεν προχωρά

Παρά τις επανειλημμένες εξαγγελίες, η ευρωπαϊκή ναυτική παρουσία στο Στενό του Ορμούζ παραμένει στα χαρτιά.

Η έναρξη της αποστολής προϋποθέτει σταθερή εκεχειρία, πολιτική συναίνεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και το Ομάν, αλλά και τη διασφάλιση ότι η ευρωπαϊκή δύναμη θα λειτουργεί ανεξάρτητα από τις αμερικανικές επιχειρήσεις στην περιοχή.

Καμία από αυτές τις προϋποθέσεις δεν έχει ακόμη εκπληρωθεί, με αποτέλεσμα τα ευρωπαϊκά σχέδια να παραμένουν σε αναμονή.

Οι διαφωνίες πίσω από τις κλειστές πόρτες

Σύμφωνα με Ευρωπαίους διπλωμάτες, το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν βρίσκεται μόνο στις εξελίξεις της Μέσης Ανατολής, αλλά και στις διαφορετικές προσεγγίσεις των ίδιων των κρατών-μελών.

Ορισμένες κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη οφείλει να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στην προστασία των εμπορικών οδών. Άλλες εκτιμούν ότι μια ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία μπορεί να οδηγήσει σε ευθεία αντιπαράθεση με το Ιράν, το οποίο έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί ανεπιθύμητη κάθε μόνιμη δυτική στρατιωτική παρουσία στο Στενό του Ορμούζ.

Την ίδια ώρα, η προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ δημιουργεί πρόσθετους πονοκεφάλους. Η Ουάσιγκτον ζητά μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στην ασφάλεια της περιοχής, όμως αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν επιθυμούν να βρεθούν στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης την οποία δεν συνδιαμόρφωσαν.

Μεταξύ δύο στενών και χωρίς κοινή πορεία

Η Επιχείρηση Ασπίδες ενισχύει σταδιακά την παρουσία της στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενώ η αποστολή στο Ορμούζ παραμένει σε εκκρεμότητα. Οι επιθέσεις των Χούθι συνεχίζονται, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας εξακολουθεί να δοκιμάζεται και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αναζητούν ακόμη κοινή γραμμή.

Το πραγματικό πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιο από τα δύο στρατηγικά περάσματα θα αποτελέσει την επόμενη προτεραιότητα.

Είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει τις κοινές διακηρύξεις σε ενιαία στρατηγική. Και όσο οι αποφάσεις καθυστερούν, τόσο η πρωτοβουλία των κινήσεων περνά σε άλλους παίκτες της περιοχής.