Αρκτική: Η Ευρώπη ανάμεσα σε Ρωσία, Κίνα και Τραμπ–Το μυστικό παιχνίδι για τη Γροιλανδία

Η Αρκτική δεν είναι πια η παγωμένη άκρη του χάρτη που απασχολούσε κυρίως επιστήμονες, ναυτικούς και περιβαλλοντικές οργανώσεις. Έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο νευρικά σημεία της παγκόσμιας γεωπολιτικής, εκεί όπου συναντώνται οι στρατιωτικές φιλοδοξίες της Ρωσίας, ο οικονομικός σχεδιασμός της Κίνας, τα συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών και η αγωνία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μη βρεθεί θεατής σε μια περιοχή που αγγίζει άμεσα την ασφάλεια και την οικονομία της. Στο Ροβανιέμι της Φινλανδίας, όπου συγκεντρώνονται Ευρωπαίοι ηγέτες για να χαράξουν κοινή γραμμή για τον Βορρά, η επίσημη ατζέντα περιλαμβάνει ασφάλεια, επενδύσεις, κρίσιμες πρώτες ύλες και κλιματική αλλαγή.

Σπύρος Σιδέρης

Στο παρασκήνιο, όμως, το ερώτημα είναι πιο ωμό: ποιος θα εξασφαλίσει πρώτος πρόσβαση στους νέους θαλάσσιους δρόμους, στα ορυκτά και στις στρατηγικές υποδομές πριν αλλάξει οριστικά η ισορροπία δυνάμεων; Και, κυρίως, πώς μπορεί η Ευρώπη να αντιμετωπίζει τη Μόσχα και το Πεκίνο ως βασικές απειλές, όταν την ίδια ώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τις πιέσεις του υπερατλαντικού της συμμάχου για τη Γροιλανδία;

Το Ροβανιέμι και η μάχη που δεν φαίνεται στις κάμερες

Ο Φινλανδός πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο συγκάλεσε την Ευρωπαϊκή Σύνοδο για την Αρκτική στις 13 και 14 Σεπτεμβρίου, με τη συμμετοχή ηγετών από χώρες που βλέπουν πλέον τον Βορρά όχι ως περιφέρεια, αλλά ως κρίσιμο μέτωπο της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Στο τραπέζι βρίσκονται η στρατιωτική παρουσία, οι ενεργειακές διαδρομές, οι υποθαλάσσιες υποδομές και η πρόσβαση στις πρώτες ύλες.

Το μήνυμα είναι σαφές: η Ευρώπη χρειάζεται κοινή στρατηγική. Το δύσκολο αρχίζει όταν πρέπει να καθοριστεί απέναντι σε ποιον.

Μέχρι πρόσφατα οι απαντήσεις έμοιαζαν σχεδόν αυτονόητες: Ρωσία και Κίνα. Το 2026, όμως, προστέθηκε ένας πολύ πιο άβολος παράγοντας: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Η Ρωσία έχει τα πλοία – και ξέρει το έδαφος

Η Μόσχα παραμένει ο στρατιωτικά ισχυρότερος παίκτης της Αρκτικής. Διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στον Αρκτικό Ωκεανό, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια, λιμάνια, συστήματα αεράμυνας και έναν στόλο παγοθραυστικών που κανένας ευρωπαϊκός ανταγωνιστής δεν μπορεί σήμερα να αντιγράψει σε κλίμακα και δυνατότητες.

Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στη θεωρία. Σύμφωνα με το Ρόιτερς, δυνάμεις του ΝΑΤΟ παρενέβησαν την άνοιξη σε ρωσική επιχείρηση κοντά στο Σβάλμπαρντ, όπου ειδικές μονάδες υποθαλάσσιου πολέμου φέρονται να προσομοίωναν ενέργεια κατά κρίσιμων καλωδίων επικοινωνιών.

Δεν προκλήθηκε ζημιά, αλλά το περιστατικό ανέδειξε πόσο ευάλωτες παραμένουν οι υποδομές που βρίσκονται κάτω από τα νερά του παγωμένου Βορρά.

Το Πεκίνο περιμένει να λιώσουν οι πάγοι

Η Κίνα κινείται διαφορετικά. Δεν διαθέτει τη γεωγραφία της Ρωσίας, διαθέτει όμως κεφάλαια, υπομονή και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Το Πεκίνο έχει εντάξει εδώ και χρόνια την περιοχή στη στρατηγική του «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού», βλέποντας στο λιώσιμο των πάγων μικρότερες εμπορικές διαδρομές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, αλλά και πρόσβαση σε ενεργειακούς και μεταλλευτικούς πόρους.

Για τους Ευρωπαίους, το πιο ανησυχητικό σενάριο είναι μια στενότερη ρωσοκινεζική συνεργασία, ικανή να δημιουργήσει έναν εμπορικό και στρατηγικό διάδρομο στον οποίο η Ευρώπη θα έχει γεωγραφική εγγύτητα, αλλά περιορισμένη δυνατότητα ελέγχου.

Ο Τραμπ άλλαξε το παιχνίδι

Η μεγαλύτερη πολιτική ένταση, όμως, συγκεντρώνεται στη Γροιλανδία.

Οι επαναλαμβανόμενες πιέσεις του Ντόναλντ Τραμπ για αμερικανικό έλεγχο του νησιού έχουν αναγκάσει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να βλέπουν την Ουάσιγκτον όχι μόνο ως εγγυητή ασφαλείας, αλλά και ως δύναμη με αυτοτελή συμφέροντα στην Αρκτική.

Η ένταση αναζωπυρώθηκε όταν ο Αμερικανός πρόεδρος δημοσίευσε χάρτη με τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και άλλες περιοχές καλυμμένες από την αμερικανική σημαία, προκαλώντας επίσημη αντίδραση ακόμη και από την Ισλανδία.

Δεν πρόκειται μόνο για συμβολισμούς. Η Γροιλανδία βρίσκεται πάνω σε κρίσιμες στρατιωτικές και θαλάσσιες διαδρομές ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, ενώ διαθέτει σημαντικά αποθέματα κρίσιμων ορυκτών και σπάνιων γαιών.

Όποιος ενισχύσει την παρουσία του εκεί αποκτά πλεονέκτημα πολύ πέρα από τα όρια του ίδιου του νησιού.

Η Ευρώπη βγάζει το πορτοφόλι

Η απάντηση των Βρυξελλών ήρθε με τρόπο που δύσκολα περνά απαρατήρητος.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ταξίδεψε στο Νουούκ και ανακοίνωσε ευρωπαϊκές επενδύσεις 200 εκατ. ευρώ για την επόμενη διετία, με έμφαση στις υποδομές, την ενέργεια, τη συνδεσιμότητα και την ανάπτυξη. Παράλληλα, επανέλαβε ότι το μέλλον της Γροιλανδίας ανήκει στους κατοίκους της.

Στις Βρυξέλλες το παρουσιάζουν ως εμβάθυνση της εταιρικής σχέσης. Στην Ουάσιγκτον, όμως, το μήνυμα διαβάζεται διαφορετικά: η Ευρώπη δεν σκοπεύει να αφήσει τη Γροιλανδία να απομακρυνθεί από τη δική της πολιτική και οικονομική σφαίρα.

Ο πραγματικός φόβος της Ευρώπης

Στο Ροβανιέμι, το πρόβλημα δεν είναι ένας αντίπαλος αλλά τρεις διαφορετικές πιέσεις.

Η Ρωσία διαθέτει στρατιωτικό βάθος και υποδομές. Η Κίνα αναζητεί οικονομική και εμπορική πρόσβαση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στρατηγική παρουσία και έναν πρόεδρο που δεν κρύβει τις επιδιώξεις του.

Ανάμεσά τους βρίσκεται μια Ευρωπαϊκή Ένωση που καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να υπερασπιστεί συμφέροντα, υποδομές και πολιτική επιρροή χωρίς να περιμένει πάντοτε κάποιον άλλο να το κάνει για λογαριασμό της.

Στον παγωμένο Βορρά, οι πάγοι υποχωρούν, αλλά οι ανταγωνισμοί πυκνώνουν. Και για την Ευρώπη, η πιο δύσκολη εξίσωση ίσως δεν είναι πλέον μόνο πώς θα αναχαιτίσει τη Ρωσία και την Κίνα, αλλά πώς θα προστατεύσει τα συμφέροντά της όταν αυτά συγκρούονται ακόμη και με εκείνα της Ουάσιγκτον.