Ιράν: Ρωγμές στο καθεστώς για τους χειρισμούς στον πόλεμο με τις ΗΠΑ-Στα πρόθυρα εμφυλίου η χώρα

Οι εξελίξεις στο Ιράν καταδεικνύουν έντονη πολιτική αναταραχή, με τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις να εντείνονται σε μια περίοδο ιδιαίτερα κρίσιμη για το μέλλον της χώρας. Οι διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με τη διαχείριση της κρίσης και την επόμενη ημέρα έχουν ενισχύσει το κλίμα αβεβαιότητας στο εσωτερικό του καθεστώτος.

Η κηδεία του Αλί Χαμενεΐ στην Τεχεράνη ανέδειξε, σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, τις βαθιές διαφωνίες που υπάρχουν στους κόλπους της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Κατά τη διάρκεια της τελετής, μέρος των συγκεντρωμένων δεν περιορίστηκε σε αντιαμερικανικά συνθήματα, αλλά έστρεψε την οργή του και εναντίον κορυφαίων κυβερνητικών στελεχών.

Στο επίκεντρο των αποδοκιμασιών βρέθηκε ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος συνόδευε το φέρετρο του ανώτατου ηγέτη. Ορισμένοι παρευρισκόμενοι φώναζαν συνθήματα όπως «θάνατος στον συμβιβασμένο», εκφράζοντας την αντίθεσή τους στις προσπάθειες συνεννόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και στην πορεία που ακολούθησε η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Ένταση σημειώθηκε και με τον υπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, έγινε στόχος έντονων αντιδράσεων από μερίδα του πλήθους. Διαδηλωτές τον αποκάλεσαν «προδότη» και φέρονται να του πέταξαν πέτρες, με αποτέλεσμα να αποχωρήσει από την τελετή για λόγους ασφαλείας.

Οι εικόνες από την τελετή ενισχύουν τις εκτιμήσεις ότι το πολιτικό σκηνικό στο Ιράν βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο, με τις εσωτερικές αντιθέσεις να γίνονται πλέον εμφανείς ακόμη και σε δημόσιες εκδηλώσεις υψηλού συμβολισμού.

Το «ήπιο πραξικόπημα»

Οι επιθέσεις αυτές αντανακλούν μια αντίληψη που έχει αποκτήσει σημαντική επιρροή στις πιο ακραίες πτέρυγες του ιρανικού καθεστώτος τους τελευταίους μήνες ότι οι ηγέτες που διαχειρίστηκαν τον πόλεμο και διαπραγματεύτηκαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με την κυβέρνηση Τραμπ πραγματοποιούν ένα «ήπιο πραξικόπημα» εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας και των επαναστατικών της αρχών.

Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται η απουσία του νέου ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιου και διαδόχου του Αλί Χαμενεΐ. Ο νέος ηγέτης δεν έχει εμφανιστεί δημόσια, δεν έχει απευθυνθεί απευθείας στον λαό και δεν έχει δείξει ότι ασκεί ενεργά την εξουσία του, γεγονός που έχει ενισχύσει τις φήμες ότι μπορεί να μην είναι σε θέση να ηγηθεί, λόγω του τραυματισμού που υπέστη από την αμερικανική επίθεση του Φεβρουαρίου, κατά την έναρξη της στρατιωτικών επιχειρήσεων ΗΠΑ-Ισραήλ κατά της Ισλαμικής δημοκρατίας.

Οι σκληροπυρηνικοί υποστηρίζουν ότι η πολιτική ηγεσία της χώρας, εκμεταλλευόμενη την απουσία του νέου ηγέτη, έχει παρακάμψει τις εντολές του και επιχειρεί να συγκεντρώσει την εξουσία στα χέρια της.

Ο βουλευτής Μαχμούντ Ναμπαβιάν, ένας από τους πιο ένθερμους επικριτές της συμφωνίας με τις ΗΠΑ, έθεσε ανοιχτά το ερώτημα μέσω της πλατφόρμας Χ:

«Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Έρχεται πραξικόπημα;»

Λίγες ημέρες αργότερα, έγραψε:

«Σε αυτές τις στιγμές του αποχαιρετισμού στον μαρτυρικό Ιμάμη (Χαμενεΐ), υψώνουμε τη σημαία της εκδίκησης για το αίμα του και στεκόμαστε σταθερά απέναντι στο πραξικόπημα».

Ο ειδικός σε θέματα Ιράν και συγγραφέας Αράς Αζίζι υποστήριξε ότι η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ έχει δημιουργήσει ένα κενό εξουσίας.

«Η συνεχιζόμενη απουσία του Μοτζταμπά σημαίνει ότι δεν έχουν πρόσβαση σε αυτόν και ότι ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμεντ Γκαλιμπάφ και οι σύμμαχοί του ουσιαστικά έχουν τον έλεγχο της χώρας. Οι υπερσκληροπυρηνικοί έχουν έτσι κατηγορήσει τον Γκαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν ένα “πραξικόπημα” εναντίον του Μοτζταμπά», ανέφερε.

Οι απειλές κατά της κυβέρνησης και η κατάρρευση της εκεχειρίας

Η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ άρχισε να καταρρέει όταν οι Φρουροί της Επανάστασης πραγματοποίησαν επιθέσεις σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ, επιδιώκοντας να διατηρήσουν τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού. Οι ΗΠΑ απάντησαν με πλήγματα, ενώ οι σκληροπυρηνικοί ζήτησαν την πλήρη εγκατάλειψη της εκεχειρίας.

Πριν από την κλιμάκωση, οι επιθέσεις τους είχαν ήδη στραφεί εναντίον όσων υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσινγκτον.

Ο Μοχάμαντ Αλί Μπακσί, ένας θρησκευτικός τραγουδιστής με στενούς δεσμούς με το καθεστώς, απείλησε δημόσια τον πρόεδρο Πεζεσκιάν:

«Κύριε πρόεδρε, αν δεν τηρηθούν οι όροι του ηγέτη, τότε θα είμαστε εμείς, η λεπίδα και ο λαιμός σας. Θα φέρουμε την κόλαση πάνω σας».

Η απειλή δολοφονίας προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, ωστόσο ο Μπακσί δεν φαίνεται να αντιμετώπισε νομικές συνέπειες.

Οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν

Στο στόχαστρο των σκληροπυρηνικών βρίσκεται και ο Γκαλιμπάφ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και πρόεδρος του κοινοβουλίου, ο οποίος κατά τη διάρκεια του πολέμου αναδείχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες εξουσίας.

Ο βουλευτής Καμράν Γκαζανφαρί κατηγόρησε την ηγεσία ότι επιχειρεί να υποβαθμίσει τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη και του κοινοβουλίου:

«Προσπαθούν να ενισχύσουν τον ρόλο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, μειώνοντας τον ρόλο του ανώτατου ηγέτη και του κοινοβουλίου. Αυτό είναι το πολιτικό πραξικόπημα που έχουν σχεδιάσει και πραγματοποιούν βήμα προς βήμα».

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση φαίνεται να επιχειρεί να περιορίσει την επιρροή των ακραίων φωνών. Ο Ναμπαβιάν απομακρύνθηκε από τη θέση του στην Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του κοινοβουλίου, μαζί με ακόμη έναν βουλευτή που είχε αντιταχθεί στη συμφωνία.

Οι δύο άνδρες συνδέονται με το «Μέτωπο Αντοχής» (Jebhe-ye Paydari), μια υπερσυντηρητική παράταξη που αυτοπαρουσιάζεται ως θεματοφύλακας των αξιών της επανάστασης του 1979.

Ο αναλυτής Χαμίντρεζα Αζίζι εκτίμησε ότι η ηγεσία προσπαθεί να τους αποδυναμώσει:

«Βλέπουμε τον Γκαλιμπάφ να ασκεί επιρροή για να παραμερίσει αυτά τα σκληροπυρηνικά στοιχεία. Είναι πολύ δαπανηρά για το σύστημα και φέρνουν τις αντιπαλότητές τους στην επιφάνεια, ειδικά καθώς η κατάσταση στο Ιράν γίνεται ασταθής».

Παρότι αριθμητικά αποτελούν μειοψηφία, οι σκληροπυρηνικοί διαθέτουν σημαντική επιρροή στο κοινοβούλιο και στην κρατική τηλεόραση IRIB.

Ένα από τα πιο γνωστά πρόσωπά τους, ο πρώην επικεφαλής ασφαλείας Σαΐντ Τζαλίλι, συγκέντρωσε περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στις εκλογές του 2024.

Παρά τις εσωτερικές συγκρούσεις, οι αναλυτές εκτιμούν ότι το καθεστώς παραμένει ενωμένο γύρω από τον στόχο τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα εξασφαλίζουν άρση κυρώσεων και διατήρηση του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ.

Ωστόσο, η απουσία του νέου ανώτατου ηγέτη, η ενίσχυση των Φρουρών της Επανάστασης και η μαζική παρουσία των υποστηρικτών του Χαμενεΐ έχουν δώσει νέα αυτοπεποίθηση στους πιο ακραίους κύκλους που επιδιώκουν τη συνέχιση της σύγκρουσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.