Το πραγματικό στοίχημα του Τραμπ: Αμερικανική ηγεμονία, φθηνότερη για τις ΗΠΑ ακριβότερη για τους συμμάχους

Η Ουάσιγκτον δεν το διατυπώνει ακριβώς έτσι, όμως πίσω από τις φράσεις περί «Πρώτα η Αμερική», «ειρήνης μέσω ισχύος» και «καταμερισμού των βαρών» διακρίνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία ακόμη αναθεώρηση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να αλλάξει τους όρους με τους οποίους οι Ηνωμένες Πολιτείες ασκούν την ισχύ τους: λιγότερες λευκές επιταγές προς συμμάχους, περισσότερες απαιτήσεις για χρήμα και στρατιωτική συνεισφορά, αυστηρότερος έλεγχος της αμερικανικής «πίσω αυλής» και ένα διαρκές παζάρι με την Κίνα, όπου η απειλή συναντά τη διαπραγμάτευση και η αποτροπή την προσωπική διπλωματία.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που κυκλοφορεί πλέον στα διπλωματικά γραφεία από τις Βρυξέλλες έως το Πεκίνο δεν είναι αν η Αμερική εγκαταλείπει τον κόσμο. Είναι με ποιους όρους σκοπεύει να παραμείνει σε αυτόν — πού θα επεμβαίνει, ποιον θα προστατεύει και, κυρίως, ποιος θα πληρώνει τον λογαριασμό.

Το δόγμα που αλλάζει τους κανόνες

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας που παρουσίασε ο Λευκός Οίκος τον Νοέμβριο του 2025 τοποθετεί το Πρώτα η Αμερική στον πυρήνα της αμερικανικής στρατηγικής. Λίγους μήνες αργότερα, η Στρατηγική Εθνικής Άμυνας του 2026 έκανε την κατεύθυνση ακόμη σαφέστερη: προστασία της αμερικανικής επικράτειας, αποτροπή της κινεζικής κυριαρχίας στον Ινδοειρηνικό και πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή των συμμάχων στο κόστος της συλλογικής άμυνας.

Δεν πρόκειται για κλασικό απομονωτισμό. Είναι μια πολιτική επιλεκτικής εμπλοκής, στην οποία η Ουάσιγκτον θέλει να αποφασίζει πού αξίζει να διαθέσει χρήμα, όπλα και πολιτικό κεφάλαιο.

Το μήνυμα προς την Ευρώπη είναι δύσκολο να παρερμηνευθεί. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να πληρώνουν περισσότερο για την άμυνά τους και να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για την ασφάλεια της ηπείρου. Η εποχή κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούνταν ο αυτονόητος εγγυητής κάθε δυτικής κρίσης δείχνει να κλείνει.

Την ίδια ώρα, το χρήμα αποκαλύπτει τις πραγματικές προθέσεις. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει προτείνει για το 2027 συνολικούς αμυντικούς πόρους περίπου 1,5 τρισ. δολαρίων. Η «ειρήνη μέσω ισχύος» δεν είναι, λοιπόν, απλώς πολιτικό σύνθημα. Συνοδεύεται από έναν τεράστιο στρατιωτικό λογαριασμό.

Η Ευρώπη πληρώνει, η Ουάσιγκτον κοιτάζει ανατολικά

Το μεγάλο στοίχημα βρίσκεται στην Ασία.

Η Κίνα είναι ο μόνος αντίπαλος που διαθέτει την οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική βάση για να αμφισβητήσει μακροπρόθεσμα την αμερικανική πρωτοκαθεδρία. Το Πεντάγωνο θέλει ενισχυμένη αποτροπή κατά μήκος της λεγόμενης Πρώτης Νησιωτικής Αλυσίδας, την ώρα που ο Τραμπ επιμένει στην απευθείας συνεννόηση με τον Σι Τζινπίνγκ.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις πιο ενδιαφέρουσες αντιφάσεις της νέας στρατηγικής.

Κατά την επίσκεψή του στο Πεκίνο τον Μάιο του 2026, ο Τραμπ απέφυγε να δεσμευτεί δημοσίως ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα υπερασπιστούν στρατιωτικά την Ταϊβάν σε περίπτωση κινεζικής επίθεσης. Παράλληλα, επιβεβαίωσε ότι το ζήτημα των αμερικανικών πωλήσεων όπλων προς την Ταϊπέι βρέθηκε στις συνομιλίες του με τον Σι.

Η παλιά στρατηγική ασάφεια παραμένει, αλλά πλέον περνά και μέσα από την προσωπική σχέση δύο ηγετών που αντιμετωπίζουν τη γεωπολιτική σαν διαρκή διαπραγμάτευση.

Η Μέση Ανατολή χαλάει τους υπολογισμούς

Το πρόβλημα για την Ουάσιγκτον είναι ότι η γεωπολιτική σπανίως ακολουθεί το πρόγραμμα που γράφεται στα γραφεία.

Η αμερικανική στρατηγική θέλει περισσότερους πόρους απέναντι στην Κίνα και μικρότερη καθημερινή εμπλοκή σε μέτωπα που απορροφούν στρατιωτικές δυνατότητες χωρίς να θεωρούνται πρώτης προτεραιότητας. Η σύγκρουση με το Ιράν, όμως, έφερε ξανά δυνάμεις και μέσα προς τον Περσικό Κόλπο και επανέφερε το παλιό πρόβλημα της αμερικανικής υπερεπέκτασης.

Η μεγάλη κατανάλωση προηγμένων πυραύλων και αναχαιτιστικών έχει ανοίξει συζήτηση για το πόσο γρήγορα μπορούν να αναπληρωθούν κρίσιμα αποθέματα, ειδικά εάν ξεσπάσει παράλληλα σοβαρή κρίση στον Ειρηνικό.

Εκεί η υψηλή στρατηγική συναντά την πιο πεζή αλλά καθοριστική πραγματικότητα: τα πυρομαχικά, τις γραμμές παραγωγής και τον χρόνο.

Μπορούν οι Ηνωμένες Πολιτείες να προετοιμάζονται ταυτόχρονα για Κίνα, Ρωσία και Μέση Ανατολή χωρίς, κάποια στιγμή, να υποχρεωθούν να επιλέξουν ποιο μέτωπο προηγείται;

Η αμερικανική «πίσω αυλή» επιστρέφει

Υπάρχει και μια πιο σκληρή πλευρά του δόγματος Τραμπ: η επιστροφή του δυτικού ημισφαιρίου στο επίκεντρο της αμερικανικής εθνικής ασφάλειας.

Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις τον Ιανουάριο του 2026 και η αυξανόμενη πίεση προς την Κούβα έδειξαν ότι η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει ξανά τη Λατινική Αμερική ως χώρο στον οποίο η διείσδυση ανταγωνιστικών δυνάμεων δεν θεωρείται απλώς διπλωματική ενόχληση.

Η λογική θυμίζει επιστροφή στις παλιές ζώνες επιρροής: πρώτα η αμερικανική γειτονιά, έπειτα η Κίνα και στη συνέχεια τα υπόλοιπα μέτωπα, με την προϋπόθεση ότι οι σύμμαχοι θα σηκώσουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους.

Δεν είναι ακριβώς υποχώρηση. Είναι ανακατανομή ισχύος και ευθύνης.

Νέα παγκόσμια τάξη ή νέα αμερικανική ιεράρχηση;

Ο Τραμπ δεν χρειάζεται να γκρεμίσει το υπάρχον διεθνές σύστημα για να το αλλάξει. Αρκεί να μεταβάλει τους όρους με τους οποίους οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετέχουν σε αυτό.

Η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν δοκιμάζει την αντοχή της Δύσης. Η Κίνα ενισχύει συστηματικά τη στρατιωτική και οικονομική της παρουσία. Η Ευρώπη πιέζεται να μετατραπεί από οικονομικό γίγαντα σε σοβαρότερο αμυντικό παίκτη. Και η Ουάσιγκτον επιχειρεί να διατηρήσει την πρωτοκαθεδρία της χωρίς να επωμίζεται κάθε κρίση και κάθε κόστος.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα του Τραμπ: όχι να εγκαταλείψει την αμερικανική ηγεμονία, αλλά να την κάνει φθηνότερη για την Αμερική και ακριβότερη για τους συμμάχους της.

Αν το σχέδιο πετύχει, δεν θα πρόκειται για το τέλος της αμερικανικής εποχής.

Θα πρόκειται για την αρχή μιας σκληρότερης, περισσότερο συναλλακτικής και πολύ λιγότερο προβλέψιμης εκδοχής της.