Καμπανάκι ΠΟΥ: Τα νέα περιστατικά καρκίνου αναμένεται να διπλασιαστούν μέχρι το 2050 

Εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν το σωματικό, συναισθηματικό και οικονομικό κόστος του καρκίνου, μιας νόσου που προκαλεί περισσότερους από 26.000 θανάτους κάθε ημέρα, σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ). Με εκτιμώμενα 20,6 εκατομμύρια νέα περιστατικά και σχεδόν 10 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, ο καρκίνος παραμένει η δεύτερη κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως μετά τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Η αντιστροφή αυτής της τάσης θα απαιτήσει μια θεμελιώδη στροφή προς μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση, η οποία ανταποκρίνεται στις ανάγκες υγείας και στις βιωμένες εμπειρίες των ανθρώπων και των κοινοτήτων που επηρεάζονται. Χωρίς επείγουσα δράση, τα ετήσια περιστατικά καρκίνου προβλέπεται να αυξηθούν σε σχεδόν 35 εκατομμύρια έως το 2050.

Η Παγκόσμια Έκθεση Κατάστασης για τον Καρκίνο του ΠΟΥ 2026, η οποία αναπτύχθηκε από κοινού με τον Διεθνή Οργανισμό Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), παρέχει μια ολοκληρωμένη ανάλυση της προόδου σε βασικούς τομείς, όπως η πολιτική δέσμευση, η πρόληψη του καρκίνου, ιδιαίτερα μέσω του ελέγχου του καπνίσματος και των προγραμμάτων εμβολιασμού, καθώς και οι επενδύσεις στη θεραπεία.

Ωστόσο, η έκθεση αποκαλύπτει επίσης επίμονες και διευρυνόμενες ανισότητες στην πρόσβαση στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την υποστηρικτική φροντίδα, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς τις υπηρεσίες που χρειάζονται. Ειδικότερα, δείχνει ότι, ενώ το 87% των γυναικών με καρκίνο του μαστού επιβιώνουν πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση σε χώρες υψηλού εισοδήματος, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις περίπου 42% στις χώρες χαμηλού εισοδήματος. Λιγότερες από μία στις τρεις χώρες περιλαμβάνουν σήμερα τη φροντίδα για τον καρκίνο στα πακέτα καθολικής υγειονομικής κάλυψης.

«Ο καρκίνος είναι μια βαθιά προσωπική ασθένεια που αγγίζει σχεδόν όλους μας. Ωστόσο, το αν ένα άτομο θα επιβιώσει από τον καρκίνο δεν θα πρέπει ποτέ να εξαρτάται από τον τόπο γέννησής του ή από το εισόδημά του», δήλωσε ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Δρ. Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους. «Οι ανισότητες που καταγράφονται σε αυτή την έκθεση δεν είναι αναπόφευκτες· είναι αποτέλεσμα επιλογών και μπορούν να ανατραπούν μέσω ισχυρότερης και συντονισμένης δράσης».

Τα ποσοστά καρκίνου σε διαφορετικές περιοχές

Το φορτίο του καρκίνου παρουσιάζει σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις περιοχές. Το 2024, η Ασία κατέγραψε το μεγαλύτερο ποσοστό, με περισσότερο από το ήμισυ όλων των περιστατικών καρκίνου (50,7%) και των θανάτων (56,5%), γεγονός που αντανακλά τον μεγάλο πληθυσμό της. Η Ευρώπη αντιμετώπισε δυσανάλογα υψηλό φορτίο, καθώς αντιπροσώπευε το 21% των παγκόσμιων περιστατικών και το 20% των θανάτων, παρότι φιλοξενεί μόνο περίπου το 9% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αντίθετα, πολλές χώρες της Αφρικής και τμήματα της Ασίας παρουσιάζουν χαμηλότερη συχνότητα εμφάνισης, αλλά δυσανάλογα υψηλή θνησιμότητα.

Ο καρκίνος του πνεύμονα παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκοσμίως. Οι καρκίνοι του πνεύμονα, του προστάτη και του παχέος εντέρου συγκαταλέγονται στους συχνότερους καρκίνους στους άνδρες, ενώ οι καρκίνοι του μαστού, του πνεύμονα και του παχέος εντέρου αποτελούν σημαντικό μέρος του φορτίου της νόσου στις γυναίκες.

Σχεδόν τέσσερις στις δέκα περιπτώσεις καρκίνου παγκοσμίως συνδέονται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να προληφθούν, ιδιαίτερα λοιμώξεις όπως ο ιός HPV, η ηπατίτιδα Β και C και το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, καθώς και η κατανάλωση αλκοόλ, η χρήση καπνού, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος και η ανεπαρκής σωματική δραστηριότητα. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τον κρίσιμο ρόλο της πρόληψης.

Σημαντικές επιτυχίες, αλλά οι ελλείψεις παραμένουν

Η έκθεση επισημαίνει σημαντικές προόδους σε βασικούς τομείς πολιτικής. Η χρήση καπνού έχει μειωθεί κατά 27% από το 2010, συμβάλλοντας στη μείωση των περιστατικών και των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα σε ορισμένες περιοχές. Οι καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώξεις μειώνονται επίσης χάρη στην επέκταση της εμβολιαστικής κάλυψης και στη βελτίωση της ύδρευσης, αποχέτευσης και υγιεινής, καθώς και της πρόληψης και του ελέγχου των λοιμώξεων.

Η πολιτική δέσμευση έχει ενισχυθεί, με το 82% των χωρών να διαθέτουν πλέον εθνικά σχέδια ελέγχου του καρκίνου, έναντι 50% το 2010. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, τα προγράμματα έγκαιρης ανίχνευσης εντοπίζουν τους περισσότερους καρκίνους του μαστού και το 74% των γυναικών έχει υποβληθεί σε προληπτικό έλεγχο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Η επιστημονική καινοτομία επιταχύνεται επίσης, καθώς οι καταχωρημένες κλινικές δοκιμές αυξήθηκαν με ετήσιο ρυθμό 7,3% μεταξύ 2005 και 2021.

Ωστόσο, αυτές οι εξελίξεις δεν μεταφράζονται σε σωτήριες για τη ζωή δράσεις με τον απαιτούμενο ρυθμό. Τα απαραίτητα φάρμακα για τον καρκίνο εξακολουθούν να είναι απρόσιτα για πολλούς ανθρώπους: η διαθεσιμότητα των 20 βασικών αντικαρκινικών φαρμάκων προτεραιότητας κυμαίνεται μόλις από 9% έως 54% στις χώρες χαμηλού και χαμηλότερου-μεσαίου εισοδήματος, σε σύγκριση με 68% έως 94% στις χώρες υψηλού εισοδήματος. Οι συνέπειες αυτών των κενών γίνονται ιδιαίτερα αισθητές από τους ανθρώπους που ζουν με καρκίνο και τις οικογένειές τους.

Ανθρωποκεντρική ατζέντα ελέγχου του καρκίνου

Η έκθεση αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία για να τοποθετηθούν οι άνθρωποι που επηρεάζονται από τον καρκίνο στο επίκεντρο των προσπαθειών αντιμετώπισης της νόσου. Καλεί τις κυβερνήσεις, τους διεθνείς οργανισμούς, την κοινωνία των πολιτών, τα ακαδημαϊκά ιδρύματα, τον ιδιωτικό τομέα και τον ΠΟΥ να συνεργαστούν ώστε να προσφέρουν μια ανθρωποκεντρική και ολιστική προσέγγιση στη φροντίδα των ατόμων και των οικογενειών που επηρεάζονται από τον καρκίνο.

Για την υποστήριξη αυτού του οράματος, η έκθεση παρουσιάζει επτά βασικές συστάσεις και τρεις στρατηγικές αλλαγές που πρέπει να εφαρμοστούν σε όλες τις χώρες και τις κοινότητες:

Καλύτερες δυνατότητες: Ενσωμάτωση του ελέγχου του καρκίνου στα συστήματα καθολικής υγειονομικής κάλυψης και επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό για την πρόληψη και τον έλεγχο του καρκίνου.

Καλύτερη προστασία: Τοποθέτηση των ανθρώπων με προσωπική εμπειρία της νόσου στο επίκεντρο των συστημάτων αντιμετώπισης του καρκίνου, με παράλληλη ενίσχυση της κοινωνικής προστασίας.

Καλύτερη αξία: Ευθυγράμμιση της έρευνας και της καινοτομίας με τις ανάγκες της δημόσιας υγείας και διασφάλιση ισότιμης πρόσβασης σε αποτελεσματικές και τεκμηριωμένες εξελίξεις στη φροντίδα.