Νέες φωτιές στη Μέση Ανατολή ανάβει η δήλωση Τραμπ για “επιστροφή” της Συρίας στον Λίβανο

Η αναφορά του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο ενδεχόμενο η Συρία να αναλάβει ρόλο στη διαχείριση του φακέλου της Χεζμπολάχ στον Λίβανο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και άνοιξε μια συζήτηση που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν πολιτικά αδιανόητη. Αν και η Δαμασκός έσπευσε να υποβαθμίσει τις σχετικές ερμηνείες, οι δηλώσεις αυτές ανέδειξαν τα βαθιά γεωπολιτικά ρήγματα που διαμορφώνονται στη Μέση Ανατολή μετά τον πόλεμο Ισραήλ – Ιράν, τις αμερικανικές πρωτοβουλίες επαναπροσέγγισης με την περιοχή και τη σταδιακή επανένταξη της Συρίας στο περιφερειακό σύστημα.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι ακριβώς εννοούσε ο Τραμπ, αλλά αν διαμορφώνονται οι συνθήκες για μια νέα μορφή συριακής επιρροής στον Λίβανο, πενήντα χρόνια μετά την πρώτη στρατιωτική επέμβαση της Δαμασκού στη χώρα των Κέδρων.

Σε μια περίοδο όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται με ταχύτητα και οι παλαιές βεβαιότητες αμφισβητούνται, ακόμη και η συζήτηση περί πιθανής επιστροφής της Συρίας στον λιβανικό φάκελο αρκεί για να προκαλέσει ανησυχία σε ολόκληρη την περιοχή.

Από παρεξήγηση σε γεωπολιτικό μήνυμα

Ο Σύρος πρόεδρος Αχμέντ αλ Σαράα επιχείρησε να περιορίσει τις ερμηνείες που ακολούθησαν τις δηλώσεις Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι τα λεγόμενα του Αμερικανού προέδρου παρερμηνεύθηκαν. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρωθυπουργός του Λιβάνου Ναουάφ Σαλάμ, ο οποίος τόνισε ότι οι διευκρινίσεις της Δαμασκού απομακρύνουν σενάρια στρατιωτικής εμπλοκής.

Ωστόσο, η ίδια η συζήτηση ήταν αρκετή για να επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα με ισχυρό ιστορικό φορτίο. Για δεκαετίες η Συρία υπήρξε ο καθοριστικός εξωτερικός παράγοντας στον Λίβανο, ενώ η αποχώρηση των συριακών στρατευμάτων το 2005 θεωρήθηκε σημείο καμπής για τη χώρα.

Σήμερα, η επιστροφή της ίδιας συζήτησης σε διαφορετικό πλαίσιο αντανακλά τις βαθιές αλλαγές που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή, καθώς νέα κέντρα ισχύος αναδύονται και παλαιές συμμαχίες επαναπροσδιορίζονται.

Η «διαπραγματευτική υπερβολή» του Τραμπ

Αναλυτές που παρακολουθούν τις αμερικανικές πρωτοβουλίες εκτιμούν ότι οι δηλώσεις Τραμπ δεν αποτελούν σχέδιο άμεσης δράσης αλλά μέρος μιας ευρύτερης διαπραγματευτικής στρατηγικής.

Ο πρώην αξιωματούχος επικοινωνίας του Λευκού Οίκου Μαρκ Φάιφελ θεωρεί ότι πρόκειται περισσότερο για μια «υπερβολική απαίτηση» παρά για συγκεκριμένη πολιτική πρόταση. Σύμφωνα με την προσέγγισή του, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να δημιουργήσει πρόσθετα σημεία πίεσης προς το Ιράν και τη Χεζμπολάχ, σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διαμορφώσει νέο πλαίσιο συνεννόησης με την Τεχεράνη.

Η πίεση αυτή συνδέεται με μια σειρά ανοιχτών φακέλων, από την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ μέχρι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αναφορά στη Συρία λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο διαπραγμάτευσης παρά ως προαναγγελία στρατιωτικής πρωτοβουλίας. Η πραγματική της αξία βρίσκεται στην πίεση που ασκεί στους εμπλεκόμενους παίκτες και όχι στην πιθανότητα άμεσης εφαρμογής της.

Γιατί η Δαμασκός βλέπει διαφορετικά τον Λίβανο

Την ίδια στιγμή, η σημερινή Συρία δεν θυμίζει τη χώρα που γνώρισε η περιοχή πριν από λίγα χρόνια.

Η κυβέρνηση του Αχμέντ αλ Σαράα επιχειρεί να παρουσιάσει μια εντελώς διαφορετική εικόνα από εκείνη που είχε συνδεθεί με το καθεστώς Άσαντ. Η Δαμασκός επιδιώκει να εμφανιστεί ως παράγοντας σταθερότητας και όχι ως εργαλείο περιφερειακών συγκρούσεων.

Αντί για στρατιωτική εμπλοκή, όπως έχει επισημάνει πολλαπλώς το Libre, η συριακή ηγεσία προωθεί μια προσέγγιση που βασίζεται στην οικονομική συνεργασία, στις υποδομές και στη διασύνδεση των δύο χωρών. Στα σχέδια που συζητούνται περιλαμβάνονται σιδηροδρομικές συνδέσεις, ενεργειακά δίκτυα, μεταφορές φυσικού αερίου και ευρύτερα έργα οικονομικής ολοκλήρωσης.

Η φιλοδοξία είναι η δημιουργία μιας νέας σχέσης αλληλεξάρτησης ανάμεσα στη Συρία και τον Λίβανο, χωρίς την άμεση πολιτική ή στρατιωτική επιτήρηση που χαρακτήρισε προηγούμενες δεκαετίες.

Τα εμπόδια που περιορίζουν τα σχέδια

Παρά τις φιλοδοξίες αυτές, η Δαμασκός εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές εσωτερικές προκλήσεις.

Η κυβέρνηση Σαράα βρίσκεται αντιμέτωπη με ζητήματα που αφορούν τις κουρδικές δυνάμεις, τις θρησκευτικές και εθνοτικές κοινότητες της χώρας, καθώς και τις συνέπειες της πολυετούς σύγκρουσης. Η εσωτερική σταθεροποίηση παραμένει η βασική προτεραιότητα.

Παράλληλα, οποιοσδήποτε μελλοντικός ρόλος της Συρίας στον Λίβανο εξαρτάται από τις διαθέσεις ισχυρών περιφερειακών παικτών, όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία, αλλά και από τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.

Η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω του Ισραήλ, το οποίο παρακολουθεί στενά κάθε εξέλιξη που θα μπορούσε να επηρεάσει τη Χεζμπολάχ ή να μεταβάλει τις ισορροπίες στα βόρεια σύνορά του.

Ένα σενάριο που δεν μπορεί πλέον να αγνοηθεί

Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι δεν υπάρχει σχέδιο συριακής στρατιωτικής επιστροφής στον Λίβανο, το γεγονός ότι η συζήτηση διεξάγεται πλέον ανοιχτά αποτελεί από μόνο του ένδειξη των μεγάλων ανακατατάξεων που βρίσκονται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή.

Η πιθανότητα να αναλάβει η Δαμασκός ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ του λιβανικού κράτους και της Χεζμπολάχ, να συμμετάσχει σε μηχανισμούς ασφαλείας ή να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης περιφερειακής συμφωνίας δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Για την ώρα, το σενάριο μιας άμεσης συριακής επέμβασης μοιάζει μακρινό. Ωστόσο, οι δηλώσεις Τραμπ αποκάλυψαν ότι οι παλιές βεβαιότητες έχουν αρχίσει να καταρρέουν και ότι οι ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά το 2005 ίσως εισέρχονται σε μια νέα, απρόβλεπτη φάση. Και μόνο το γεγονός ότι η πιθανότητα ενός νέου συριακού ρόλου στον Λίβανο συζητείται πλέον σοβαρά στα περιφερειακά και διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων δείχνει πόσο γρήγορα μεταβάλλεται ο γεωπολιτικός χάρτης της Μέσης Ανατολής.