“Μην αγγίζετε το ρωσικό ντίζελ”: Τι κρύβεται πίσω από την πίεση στον Ζελένσκι

Μια φράση του Ντόναλντ Τραμπ από την Ιρλανδία ήταν αρκετή για να προκαλέσει ικανοποίηση στη Μόσχα, αμηχανία στο Κίεβο και νέα ερωτήματα στην Ευρώπη. Ο Αμερικανός πρόεδρος ζήτησε από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να σταματήσει τα πλήγματα σε ρωσικές εγκαταστάσεις που συνδέονται με την παραγωγή ντίζελ, υποστηρίζοντας ότι οι ουκρανικές επιθέσεις προκαλούν ελλείψεις και πιέζουν τις διεθνείς τιμές. Πίσω όμως από αυτή τη φαινομενικά απλή απαίτηση συναντώνται η αμερικανική οικονομία, οι κινήσεις προς το Κρεμλίνο, η προσπάθεια του Τραμπ να εμφανιστεί ως ο άνθρωπος που μπορεί να επιβάλει μια παύση στον πόλεμο και μια ουκρανική εκστρατεία που έχει αρχίσει να κοστίζει πραγματικά στη Ρωσία.

Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί ο Τραμπ ενδιαφέρεται τόσο έντονα για το ρωσικό καύσιμο, αλλά γιατί η πίεση ασκείται κυρίως προς το Κίεβο, την ώρα που η Μόσχα συνεχίζει τα πλήγματα κατά ουκρανικών ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών.

Η εντολή από την Ιρλανδία

Ο Τραμπ ήταν ασυνήθιστα συγκεκριμένος. Ο Ζελένσκι, είπε, μπορεί να πλήττει άλλους στόχους, αλλά πρέπει να αφήσει ήσυχο το ντίζελ. Σύμφωνα με τη δική του εκδοχή, οι επιθέσεις στα ρωσικά διυλιστήρια εντείνουν τις ελλείψεις στην παγκόσμια αγορά.

Η παρέμβαση δεν έρχεται σε ουδέτερο χρόνο. Η τιμή του ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ξεπεράσει τα 6 δολάρια ανά γαλόνι, επιβαρύνοντας μεταφορές, γεωργία και τελικά το κόστος των προϊόντων. Για τον Τραμπ, που γνωρίζει πόσο γρήγορα μια ακριβή αντλία βενζίνης μετατρέπεται σε πολιτικό βάρος, το ζήτημα δεν είναι μόνο ενεργειακό.

Είναι και εσωτερική πολιτική.

Η Μόσχα άκουσε αυτό που ήθελε

Το Κρεμλίνο υποδέχθηκε θετικά την αμερικανική παρέμβαση. Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones έχουν πλήξει τη ρωσική παραγωγή καυσίμων, έχουν δημιουργήσει προβλήματα στην εγχώρια αγορά και έχουν αναγκάσει τη Μόσχα να εξετάσει πρόσθετους περιορισμούς στις εξαγωγές.

Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, μια διακοπή των επιθέσεων δεν θα ήταν απλώς μια διπλωματική ανάσα. Θα έδινε χρόνο για επισκευές, θα προστάτευε έσοδα και θα περιόριζε μια από τις λίγες μορφές πίεσης που η Ουκρανία έχει καταφέρει να μεταφέρει βαθιά στο ρωσικό έδαφος.

Η λογική του Κιέβου είναι απλή: όσο λιγότερο πετρέλαιο διυλίζεται και εξάγεται, τόσο λιγότερα έσοδα και καύσιμα καταλήγουν στη ρωσική πολεμική μηχανή.

Το άλλοθι των τιμών

Η εξήγηση του Λευκού Οίκου, ωστόσο, έχει κενά. Η Ουκρανία έχει πράγματι επιβαρύνει την αγορά καυσίμων, αλλά δεν ευθύνεται μόνη της για την ενεργειακή αναστάτωση του 2026.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει χαρακτηρίσει την κρίση στη Μέση Ανατολή και τη δραματική μείωση της κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ ως τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου. Πριν από την κρίση, από το πέρασμα κινούνταν περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως αργού και πετρελαϊκών προϊόντων.

Τα ρωσικά διυλιστήρια, επομένως, επιβαρύνουν την εικόνα. Δεν την εξηγούν από μόνα τους.

Και ακριβώς εκεί αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον η επιμονή του Τραμπ.

Το όπλο που το Κίεβο δεν θέλει να χάσει

Τα ουκρανικά drones έχουν προσφέρει στο Κίεβο έναν σχετικά φθηνό τρόπο να προκαλεί δυσανάλογο οικονομικό κόστος στη Ρωσία. Η Ολένα Λένον, ειδικός σε θέματα εθνικής ασφάλειας, έχει επισημάνει ότι αυτή η τακτική βοηθά την Ουκρανία να αντισταθμίσει μέρος της στρατιωτικής υπεροχής της Μόσχας.

Υπάρχει και μια τεχνική λεπτομέρεια που κάνει το αίτημα Τραμπ πολύ λιγότερο απλό από όσο ακούγεται. Ο οικονομολόγος Κονσταντίν Σόνιν σημειώνει ότι οι ουκρανικές δυνάμεις δεν επιλέγουν στόχους με βάση το αν μια εγκατάσταση παράγει συγκεκριμένα ντίζελ. Χτυπούν τα πιο ευάλωτα και κρίσιμα σημεία ενός διυλιστηρίου.

Στην πράξη, επομένως, το «μην χτυπάτε το ντίζελ» μπορεί να μεταφράζεται σε κάτι πολύ πιο ευρύ: μην χτυπάτε τα ρωσικά διυλιστήρια.

Και αυτό αλλάζει εντελώς το βάρος του αιτήματος.

Το δεύτερο παιχνίδι του Τραμπ

Πίσω από την ενεργειακή συζήτηση υπάρχει και η διπλωματία. Ο Τραμπ προσπαθεί να επαναφέρει στο τραπέζι μια συμφωνία για τον πόλεμο και μια ενεργειακή εκεχειρία θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως απτό αποτέλεσμα.

Στις 14 Σεπτεμβρίου υποστήριξε μάλιστα ότι Ρωσία και Ουκρανία έχουν συμφωνήσει να μη χτυπούν ενεργειακές εγκαταστάσεις η μία της άλλης. Το Κίεβο, ωστόσο, εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτικό ως προς το αν υπάρχει αντίστοιχη και αξιόπιστη ρωσική δέσμευση.

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ευαίσθητο σημείο της υπόθεσης. Η Ουάσιγκτον έχει πολύ περισσότερα μέσα για να πιέσει τον Ζελένσκι απ’ ό,τι τον Πούτιν.

Η Ουκρανία εξακολουθεί να χρειάζεται αμερικανικά όπλα, πληροφορίες και κυρίως κρίσιμες δυνατότητες αεράμυνας. Η Ρωσία, αντίθετα, μπορεί να ακούσει τις αμερικανικές απαιτήσεις και να αποφασίσει αν τη συμφέρει να ανταποκριθεί.

Γι’ αυτό η υπόθεση του ρωσικού ντίζελ ξεπερνά κατά πολύ την αγορά καυσίμων. Αγγίζει τη διαπραγμάτευση για το ποιος θα υποχωρήσει πρώτος και ποιος θα πληρώσει το κόστος μιας εκεχειρίας πριν αυτή αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο.

Για τον Τραμπ, χαμηλότερες τιμές και μια εικόνα διπλωματικής επιτυχίας έχουν αξία στην Ουάσιγκτον.

Για τον Πούτιν, η ανάσα στα διυλιστήρια μεταφράζεται σε χρόνο, καύσιμα και χρήμα.

Για τον Ζελένσκι, όμως, μπορεί να σημαίνει ότι του ζητούν να εγκαταλείψει ένα από τα λίγα μέσα που κατάφεραν να πλήξουν τη Ρωσία εκεί όπου πονά περισσότερο: στα έσοδα που τροφοδοτούν τον πόλεμο.