Οι ωκεανοί… “πλημμύρισαν” μικρόβια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά

Τα γονίδια που συνδέονται με την ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά δεν αποτελούν πλέον απειλή μόνο για τα νοσοκομεία ή τις αστικές περιοχές, αλλά έχουν εξαπλωθεί σε πολλαπλές ωκεάνιες λεκάνες σε ολόκληρο τον κόσμο, φτάνοντας ακόμη και στα πιο απομακρυσμένα θαλάσσια ύδατα. Το ανησυχητικό αυτό συμπέρασμα προκύπτει από τα αποτελέσματα ενός πρωτοποριακού ερευνητικού προγράμματος υπό ιταλική καθοδήγηση, το οποίο βασίστηκε στην ανάλυση δειγμάτων θαλασσινού νερού από κάθε γωνιά του πλανήτη. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Το ερευνητικό έργο με την ονομασία SeA Care εντόπισε γονίδια ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά στη Μεσόγειο, τον Ατλαντικό, τον Αρκτικό Ωκεανό και σε άλλες θαλάσσιες περιοχές.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις αυτών των γονιδίων καταγράφηκαν κοντά σε πολυσύχναστες ναυτιλιακές οδούς, καθώς και σε πυκνοκατοικημένες παράκτιες ζώνες.

Οι ωκεανοί ως παγκόσμιες δεξαμενές της στεριανής ρύπανσης

Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι ωκεανοί λειτουργούν πλέον ως μια τεράστια, παγκόσμια δεξαμενή για τη ρύπανση που παράγεται στην ξηρά. Οι θάλασσες μεταφέρουν γενετικά ίχνη από τη χρήση αντιβιοτικών και τα αστικά απόβλητα πολύ μακρύτερα από την αρχική πηγή προέλευσής τους.

Αυτή η δυναμική, όπως επισημαίνει η επιστημονική ομάδα, ενδέχεται να διευκολύνει τη διασπορά των ανθεκτικών μικροβίων ακόμη και ανάμεσα σε απομονωμένες ανθρώπινες κοινότητες που ζουν σε απομακρυσμένες περιοχές.

Η μελέτη παρουσιάστηκε σε ειδικό φόρουμ για την υγεία των ωκεανών και του ανθρώπου στη Ρώμη, το οποίο φιλοξενήθηκε από το Ανώτατο Ινστιτούτο Υγείας της Ιταλίας (ISS). Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης αποκαλύφθηκε ότι, εκτός από τα γονίδια ανθεκτικότητας, στα ανοιχτά των ωκεανών και σε παρθένες περιοχές ανιχνεύθηκαν επίσης μικροπλαστικά, οι επικίνδυνες χημικές ουσίες PFAS (γνωστές και ως «παντοτινά χημικά»), καθώς και γενετικό υλικό του ιού SARS-CoV-2.

Όπως υπογράμμισε ο Γενικός Διευθυντής του ISS, Αντρέα Πιτσιόλι, η προστασία της ανθρώπινης υγείας στις μέρες μας συνδέεται αναπόσπαστα με τη φροντίδα των θαλασσών και των ωκεανών. Οι ρύποι που απελευθερώνονται στο περιβάλλον δεν χάνονται, αλλά αναδιανέμονται σε ολόκληρο τον πλανήτη μέσα από το νερό, την τροφική αλυσίδα και τα κλιματικά συστήματα.

Μια παγκόσμια συμμαχία για την παρακολούθηση των θαλασσών

Το SeA Care αποτελεί μια καινοτόμα ιταλική πρωτοβουλία που συνδέει άρρηκτα την περιβαλλοντική ισορροπία με την ανθρώπινη ευεξία. Στο πρόγραμμα συνεργάζονται κορυφαίοι φορείς, μεταξύ των οποίων το Ινστιτούτο ISS, το Ιταλικό Πολεμικό Ναυτικό και διεθνή ερευνητικά κέντρα, με κοινό σκοπό τη δημιουργία ενός παγκόσμιου συστήματος παρακολούθησης των ωκεανών.

Η ιδιοφυΐα του προγράμματος έγκειται στο ότι αξιοποιεί τις ήδη υπάρχουσες ναυτικές διαδρομές και τα επιστημονικά δίκτυα. Η συλλογή των δειγμάτων γίνεται κατά τη διάρκεια προγραμματισμένων, τακτικών αποστολών του ναυτικού, γεγονός που μειώνει δραστικά τόσο το οικονομικό κόστος όσο και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της ίδιας της έρευνας.

Μέσα στα πρώτα τρία χρόνια λειτουργίας του προγράμματος, οι επιστήμονες κατάφεραν να συλλέξουν περισσότερα από 4.000 δείγματα θαλασσινού νερού από 140 και πλέον σημεία στρατηγικής σημασίας στον Μεσόγειο, τον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό, τον Αρκτικό και τον Ινδικό Ωκεανό.

Το θαλάσσιο περιβάλλον ως σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης

Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι το συγκεκριμένο έργο αποδεικνύει περίτρανα πώς οι ωκεανοί μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα ευαίσθητο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τους παγκόσμιους κινδύνους υγείας.

Η ανάλυση των θαλασσών προσφέρει πολύτιμα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, τα οποία μπορούν να καθοδηγήσουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.

Η έγκαιρη πληροφόρηση είναι το κλειδί για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών στρατηγικών που στοχεύουν στην καταπολέμηση της ρύπανσης, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την αναχαίτιση των αναδυόμενων απειλών για τη δημόσια υγεία, προτού αυτές λάβουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις.