ΗΠΑ-Ιράν: “Ηρεμία” πριν τη νέα μεγάλη κρίση; Τα σημεία που κρίνονται οι “μυστικές συνομιλίες”

Η εύθραυστη εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν μοιάζει όλο και περισσότερο με μια προσωρινή παύση πριν από νέα μεγάλη κρίση στη Μέση Ανατολή. Περίπου πενήντα ημέρες μετά τη διακοπή των ανοιχτών συγκρούσεων, οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη κινούνται μέσα σε ένα εκρηκτικό περιβάλλον γεμάτο αντικρουόμενες δηλώσεις, «διαρροές» για μυστικές συμφωνίες, στρατιωτικές απειλές και έντονο παρασκήνιο από το Ισραήλ και τους Ρεπουμπλικάνους στις ΗΠΑ.

Σπύρος Σιδέρης

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ανοιχτά ότι «δεν είναι ικανοποιημένος» από την πορεία των συνομιλιών και προειδοποιεί πως «είτε θα υπάρξει συμφωνία είτε θα χρειαστεί να ολοκληρώσουμε την αποστολή». Από την άλλη πλευρά, η Τεχεράνη μιλά για ένα σχέδιο 14 σημείων —το λεγόμενο «Πλαίσιο του Ισλαμαμπάντ»— το οποίο ο Λευκός Οίκος απορρίπτει ως «εντελώς κατασκευασμένο». Την ίδια ώρα, στρατιωτικά πλήγματα συνεχίζονται σποραδικά, οι απειλές για νέα ανάφλεξη πληθαίνουν και το κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: πρόκειται για πραγματική διπλωματική προσπάθεια ή για μια προσωρινή ανακωχή πριν από έναν ακόμη πιο επικίνδυνο γύρο σύγκρουσης;

Το τελεσίγραφο Τραμπ προς την Τεχεράνη

Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ εμφανίστηκε ιδιαίτερα επιθετικός απέναντι στο Ιράν, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον δεν εξετάζει προς το παρόν καμία ουσιαστική χαλάρωση των κυρώσεων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η Τεχεράνη «θέλει απεγνωσμένα συμφωνία», αλλά προειδοποίησε ότι «δεν έχει φτάσει ακόμη εκεί». Το πιο ανησυχητικό σημείο των δηλώσεών του ήταν η φράση «είτε θα καταλήξουμε σε συμφωνία είτε θα ολοκληρώσουμε την αποστολή», η οποία ερμηνεύθηκε από αναλυτές ως σαφής υπαινιγμός για πιθανή νέα στρατιωτική επιχείρηση.

Παράλληλα, ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να αποδεσμεύσουν ιρανικά κεφάλαια που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό αν η Τεχεράνη δεν αλλάξει στάση. Την ίδια στιγμή, εμφανίστηκε ιδιαίτερα ανήσυχος για το ενδεχόμενο μεταφοράς εμπλουτισμένου ουρανίου από το Ιράν προς τη Ρωσία ή την Κίνα, επαναλαμβάνοντας ότι «δεν μπορεί να επιτραπεί στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο».

Το “Πλαίσιο του Ισλαμαμπάντ” και η οργισμένη διάψευση της Ουάσιγκτον

Την ίδια στιγμή, τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν αυτό που αποκάλεσαν «πρώτο πλαίσιο συμφωνίας» ανάμεσα στις δύο πλευρές, με πακιστανική διαμεσολάβηση.

Σύμφωνα με την ιρανική εκδοχή, το σχέδιο των 14 σημείων προβλέπει:

• άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού,
• επαναφορά της εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ,
• σταδιακή αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή,
• και πιθανή απελευθέρωση μέρους των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.

Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας το έγγραφο «εντελώς ψεύτικο» και καλώντας τη διεθνή κοινότητα να μην πιστεύει «ούτε μία λέξη» από όσα μεταδίδουν τα ιρανικά μέσα.

Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές. Ενώ η Τεχεράνη επιχειρεί να παρουσιάσει εικόνα προόδου και πολιτικής συνεννόησης, η Ουάσιγκτον προσπαθεί να δείξει ότι δεν έχει προσφέρει ακόμη κανένα ουσιαστικό αντάλλαγμα.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η μεγάλη “βόμβα”

Το δυσκολότερο σημείο των διαπραγματεύσεων παραμένει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και κυρίως το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει η Τεχεράνη.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ιράν διαθέτει περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε ποσοστό 60%, επίπεδο εξαιρετικά κοντά στις απαιτήσεις για στρατιωτική χρήση. Η Ουάσιγκτον πιέζει είτε για μεταφορά του αποθέματος στη Ρωσία είτε για δραστική μείωση του επιπέδου εμπλουτισμού.

Η ιρανική πλευρά, ωστόσο, αποφεύγει να δεσμευθεί πλήρως, ενώ παράλληλα αρνείται να συζητήσει σοβαρούς περιορισμούς στο βαλλιστικό της πρόγραμμα — ένα ζήτημα που θεωρεί απόλυτη «κόκκινη γραμμή» το Ισραήλ.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ακριβώς αυτό το σημείο μπορεί να τινάξει ολόκληρη τη συμφωνία στον αέρα πριν καν οριστικοποιηθεί.

Το Ισραήλ φοβάται “μισή συμφωνία”

Στο Ισραήλ, η στάση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή.

Η πολύωρη σιωπή του Νετανιάχου μετά την επικοινωνία του με τον Τραμπ ερμηνεύθηκε από ισραηλινά μέσα ως ένδειξη βαθιάς ανησυχίας ότι η Ουάσιγκτον ίσως αποδεχθεί μια «μερική συμφωνία» που δεν θα διαλύει οριστικά ούτε το πυρηνικό ούτε το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν.

Παράλληλα, στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αρκετοί Ρεπουμπλικανοί κατηγορούν ήδη τον Τραμπ ότι κινδυνεύει να επαναλάβει μια νέα εκδοχή της συμφωνίας Ομπάμα με το Ιράν — της συμφωνίας δηλαδή που ο ίδιος είχε καταγγείλει ως «καταστροφική».

Η Μέση Ανατολή παραμένει στο χείλος νέας έκρηξης

Παρά τις διαπραγματεύσεις, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις δεν έχουν σταματήσει. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν πρόσφατα πλήγματα εναντίον ιρανικών θέσεων πυραύλων και σκαφών που —σύμφωνα με την Ουάσιγκτον— επιχειρούσαν να τοποθετήσουν νάρκες στα Στενά του Ορμούζ.

Αμερικανικά μαχητικά πραγματοποίησαν νέα πλήγματα σε ιρανικά drone και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Η Τεχεράνη κατηγόρησε αμέσως τις ΗΠΑ για παραβίαση της εκεχειρίας, ενώ ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ προειδοποίησε ότι οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή «δεν είναι πλέον ασφαλείς».

Την ίδια στιγμή, οι Φρουροί της Επανάστασης απείλησαν με «σκληρή απάντηση», ενώ ο Αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ ξεκαθάρισε ότι η Ουάσιγκτον είναι έτοιμη ακόμη και για νέα στρατιωτική επιχείρηση αν δεν υπάρξουν εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο.

Και κάπως έτσι, ενώ όλοι μιλούν για «συμφωνία», η Μέση Ανατολή συνεχίζει να μοιάζει πολύ πιο κοντά σε μια νέα μεγάλη ανάφλεξη παρά σε πραγματική ειρήνη.