Ανθρώπινη ματαιοδοξία… η επιστήμη εξηγεί γιατί όλοι θέλουμε να μας θυμούνται όταν πεθαίνουμε

Η κληρονομιά μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς τρόπους και συχνά αποτελεί μια ασυνείδητη πράξη. Όταν ο πατέρας της Μπεθ Χάντερ διαγνώστηκε με Αλτσχάιμερ, τον ρώτησε αν μπορούσε να ηχογραφήσει μια συζήτησή τους, ώστε να μπορέσει να την ακούσει ξανά τα επόμενα χρόνια. Αρνήθηκε. Δεν ήταν από τους ανθρώπους που μιλούσαν από καρδιάς για τη σχέση τους, λέει ο Χάντερ – δεν αντιμετώπισε τη διάγνωσή του ούτε μίλησε για τον θάνατο. Αντίθετα, έδωσε προτεραιότητα στη συγγραφή των πολεμικών ιστοριών του, και το έκανε αυτό με το χέρι, πριν προσλάβει κάποιον άλλον για να τις πληκτρολογήσει. Αυτό ήταν που ένιωθε ότι ήταν πιο πολύτιμο να μεταδώσει μετά τον θάνατό του.

Ενώ η αφήγηση μιας κληρονομιάς μπορεί να φαίνεται πιο επείγουσα για τους ηλικιωμένους που αισθάνονται την πιεστική φύση του περιορισμένου χρόνου, ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν ότι η επιθυμία να αφήσει κανείς μια κληρονομιά μπορεί – και ίσως θα έπρεπε – να ξεκινήσει νωρίτερα στη ζωή . Και ένα αυξανόμενο σύνολο ερευνών υποδηλώνει ότι η καλύτερη κατανόηση του έμφυτου ανθρώπινου ενδιαφέροντος να κληροδοτήσουμε κάτι στις μελλοντικές γενιές μετά τον θάνατό μας θα μπορούσε να αποκαλύψει νέους τρόπους βελτίωσης της ψυχικής υγείας .

«Η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων δεν το σκέφτεται», λέει η Hunter, ο οποίος είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bowling Green State στο Οχάιο των ΗΠΑ και ειδικός στην κληρονομιά στο πλαίσιο της επιβίωσης από τον καρκίνο.

«Όλοι αφήνουν μια κληρονομιά, είτε το γνωρίζουν είτε όχι», προσθέτει η Hunter. Δεν πρόκειται μόνο για τη μεταβίβαση περιουσίας ή τη δημιουργία διαχρονικής τέχνης, όπως μουσική ή λογοτεχνία.

Ορισμένοι ερευνητές διακρίνουν την κληρονομιά σε τρεις βασικές κατηγορίες που συχνά αλληλοεπικαλύπτονται: τη βιολογική κληρονομιά, που σχετίζεται με το σώμα και τα γονίδια, τη υλική κληρονομιά, δηλαδή τον πλούτο και τα υπάρχοντα, και την κληρονομιά των αξιών, όπως η πίστη, ο πολιτισμός και η παράδοση.

Βιολογική κληρονομιά

Για πολλούς, η πιο προφανής μορφή βιολογικής κληρονομιάς είναι η μετάδοση των γονιδίων μέσω της απόκτησης βιολογικών παιδιών. Ωστόσο, η γενετική καταγωγή και η έννοια της κληρονομιάς ως διαρκές αποτύπωμα μετά τον θάνατο είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Η βιολογική κληρονομιά μπορεί να περιλαμβάνει ακόμη και τη δωρεά του ίδιου του σώματός μας.

Στις ΗΠΑ, περίπου 170 εκατομμύρια πολίτες είναι εγγεγραμμένοι ως δωρητές οργάνων, όμως μόνο τρεις στους χίλιους πεθαίνουν υπό συνθήκες που επιτρέπουν επιτυχή δωρεά οργάνων. Ορισμένοι επιλέγουν να δωρίσουν ολόκληρο το σώμα τους στην επιστήμη, συμβάλλοντας έτσι στην εκπαίδευση φοιτητών ιατρικής ή στην έρευνα για νέες ιατρικές πρακτικές. Το 2021 στις ΗΠΑ πραγματοποιήθηκαν πάνω από 26.000 τέτοιες δωρεές σωμάτων.

Σε πρόσφατη έρευνα με πάνω από 100 άτομα που είχαν δηλώσει δωρητές σωμάτων στο Βέλγιο, το 57% ανέφερε ως κύριο κίνητρο τη συνεισφορά στην επιστήμη. Άλλα κίνητρα ήταν ο αλτρουισμός και η ευγνωμοσύνη για την ιατρική φροντίδα, ενώ ένα αξιοσημείωτο 16% δήλωσε ότι ήθελε να δώσει νόημα στον θάνατό του.

Η σκέψη γύρω από την κληρονομιά μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους να μεταβούν από το άγχος του θανάτου σε μια στάση στοχασμού για το τέλος της ζωής.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για όσους πάσχουν από γενετικές ασθένειες ή χρόνιες παθήσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ακτιβίστρια Susan Potter, που δώρισε το σώμα της στο Visible Human Project στο Κολοράντο των ΗΠΑ με στόχο να βοηθήσει νέους γιατρούς. Η περίπτωσή της ξεχωρίζει, καθώς συμφώνησε να καταψυχθεί το σώμα της στους -9,4°C πριν κοπεί σε 27.000 λεπτές φέτες. Κάθε φέτα φωτογραφήθηκε και επεξεργάστηκε ώστε να δημιουργηθεί ένα «εικονικό πτώμα» – ένα τρισδιάστατο εργαλείο που επιτρέπει στους φοιτητές την εικονική ανατομή ενός ανθρώπινου σώματος.

Η κληρονομιά μπορεί να πάρει πολλές μορφές: από την παράδοση οικογενειακών κειμηλίων μέχρι τη μεταλαμπάδευση αξιών και πεποιθήσεων στα αγαπημένα μας πρόσωπα.

Η επίδραση της κληρονομιάς στην υγεία και την κοινωνία

Σε μία από τις έρευνες της Hunter με γυναίκες που επέζησαν από καρκίνο, οι συμμετέχουσες ήλπιζαν ότι η δική τους εμπειρία θα ενέπνεε μέλη της οικογένειας να υιοθετήσουν θετικές συμπεριφορές υγείας και να κάνουν προληπτικούς ελέγχους για καρκίνο.

«Το να αφήσουν κάποιο αποτύπωμα», όπως λέει η Hunter, ήταν σημαντικό για αυτές τις γυναίκες που αντιμετώπιζαν την πιθανότητα θανάτου μετά τη διάγνωση καρκίνου. Η Hunter υποστηρίζει ότι η έννοια της κληρονομιάς ίσως επηρεάζει ευρύτερα και την ιατρική έρευνα, καθώς μπορεί να ενθαρρύνει περισσότερους ασθενείς να συμμετέχουν σε κλινικές δοκιμές.

Η σκέψη γύρω από την κληρονομιά προσφέρει επίσης παρηγοριά σε όσους βρίσκονται αντιμέτωποι με το τέλος της ζωής τους. Σε μονάδες φροντίδας ασθενών τελικού σταδίου, αρκετά νοσοκομεία και ιδρύματα διευκολύνουν «δραστηριότητες κληρονομιάς» ώστε οι ασθενείς να ολοκληρώσουν τη ζωή τους με τρόπο ουσιαστικό για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει τη συγγραφή ημερολογίου ή λευκώματος, κάρτα προς αγαπημένο πρόσωπο, καλλιτεχνικό έργο ή ακόμη κι ένα «ηθικό διαθήκη» – ένα μη νομικό έγγραφο όπου καταγράφονται σκέψεις, αξίες και συμβουλές προς μεταβίβαση στις επόμενες γενιές.

Πηγή: bbc.com