Έρευνα libre: Πόσες υπηρεσίες πληρώνουμε στο διαδίκτυο… χωρίς να το καταλαβαίνουμε

Έχετε καταλάβει ότι στον σύγχρονο καπιταλισμό τίποτα, ή σχεδόν τίποτα δεν δίνεται πια δωρεάν; Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία από εσάς (και ειδικά αυτοί που έχετε ξεπεράσει τουλάχιστον τα 40) θα θυμάστε ότι η διασκέδασή μας, τουλάχιστον μέσα στο σπίτι, στοίχιζε ελάχιστα χρήματα. Η τηλεόραση, ιδιωτική και δημόσια δινόταν δωρεάν (μ’ ένα ελάχιστο αντίτιμο στην ΔΕΗ για την ΕΡΤ). Το ραδιόφωνο επίσης. Οταν ήρθε το video στη ζωή μας το να νοικιάσεις μία ταινία από το video club ήταν κάτι πολύ εύκολο και προτιτό για όλους. Μουσική μπορούσε να ακούσει κανείς και από αντεγραμμένες κασέτες (συνήθεια που έγινε αγαπημένη στα 80ς).

Νίκος Γιαννόπουλος

Χρόνο με το χρόνο όμως, και ενώ η τεχνολογία έκανε το ένα θαύμα πίσω από το άλλο, τα πάντα άλλαξαν. Ας τολμήσουμε να περιγράψουμε τη σημερινή πραγματικότητα της διασκέδασης στο σπίτι η οποία φυσικά περνάει από το internet και το streaming.

Πληρώνουμε συνδρομές για μία σειρά από υπηρεσίες. Για το Netflix, για την premium έκδοση του Spotify (που παρακάμπτει τις ενοχλητικές διαφημίσεις), για την premium έκδοση του YouTube,  για την Cosmote/Νοva ειδικά αν είμαστε φίλαθλοι και θέλουμε να παρακολουθούμε ανελλιπώς την αγαπημένη μας ομάδα και όχι μόνο. Την ίδια ώρα πληρώνουμε χρήματα σε εταιρίες όπως η e-food και η wolt για τις πάσης φύσεως παραγγελίες μας, στο icloud ή στην Google για να εξασφαλίσουμε έξτρα αποθηκευτικό χώρο και σε αρκετές άλλες πλατφόρμες ανάλογα με τα γούστα και τα χόμπι του καθενός.

Οι περισσότερες από τις παραπάνω χρεώσεις ενέχουν τον εξής κίνδυνο: Η πληρωμή τους να γίνεται ελάχιστα ή και καθόλου αντιληπτή από το χρήστη.

Παράδειγμα: Την υπηρεσία του Spotify Premium την πληρώνει κανείς στις πρώτες ημέρες κάθε μήνα με αυτόματη χρέωση του τραπεζικού λογαριασμού που έχει δηλώσει. Με τον ίδιο τρόπο βέβαια μπορούν να πληρώνονται μία σειρά από παρόμοιες υπηρεσίες. Επειδή οι χρεώσεις για την κάθε μία υπηρεσία είναι συνήθως μικρή, ο χρήστης δεν δίνει ιδιαίτερη σημασία. Ομως ο συνολικός λογαριασμός δεν είναι καθόλου αμελητέος ειδικά αν μιλάμε για χαμηλόμισθους νέους ή οικογενειάρχες με το μέσο μισθό.

Πολλά χρήματα το μήνα

Εχει  υπολογιστεί ότι ο μέσος Ευρωπαίος πολίτης πληρώνει περίπου από 140 έως 170 ευρώ σε τέτοιου είδους συνδρομές. Οι πιο μικρές ηλικίες, που σχετίζονται περισσότερο με τις ψηφιακές ευθύνες, μπορεί να φτάσουν ακόμα και τα 300 ευρώ μηνιαίως!

Σε ότι αφορά τα καθ’ ημάς ας υπολογίσουμε, κατά προσέγγιση βέβαια, τα σχετικά έξοδα ενός μέσου 30άρη. Αν χρησιμοποιεί συνηθισμένες υπηρεσίες και streaming όπως το Netflx, το Spotify, η Cosmote/Nova, η Wolt/e-food και μερικές άλλες μπορεί να φτάσει τα 90 ευρώ χωρίς να θεωρηθεί αυτό το έξοδο σπατάλη.

Το ποσό βέβαια μπορεί να ανέβει αν μιλάμε για οικογένεια στην οποία βέβαια οι χρήστες είναι περισσότεροι από ένας και συχνά ο καθένας έχει άλλα γούστα και ανάγκες. Σε κάθε περίπτωση έχουμε να κάνουμε μ’ ένα ποσό που άνετα μπορεί να θεωρηθεί ένας έξτρα λογαριασμός το μήνα πέρα από αυτούς των ΔΕΚΟ (ρεύμα, σταθερό/κινητό τηλέφωνο, νερό).

Φαίνεται ότι πλέον πληρώνουμε για τα πάντα. Για την ακρίβεια “νοικιάζουμε” μακροχρόνια. Για μουσική, για ταινίες, για αποθήκευση δεδομένων ακόμα και για gaming. Λες και το σύστημα έχει κάνει όλους τους σχετικούς υπολογισμούς για να καλύπτει όλες τις ανάγκες μας, πάντα με αντίτιμο. Ούτε καν να παραγγείλεις δεν μπορείς δωρεάν, ενώ παλιά το έκανες με ένα αστικό τηλεφώνημα, σχεδόν μηδενικού κόστους!

Παρόλα αυτά, έχει καταγραφεί σε έρευνες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας μόλις τις τελευταίες μήνες πρώτον ότι οι streaming συνδρομές στην Ελλάδα έχουν αυξηθεί, όπως έχουν αυξηθεί και οι συνδρομές τηλεόρασης, κυρίως για αθλητικό περιεχόενο. Εν τω μεταξύ οι τιμές για streaming υπηρεσίες διεθνώς έχουν αυξηθεί κατά 25%. Ανταγωνισμό για μειωμένες τιμές μας υπόσχονται, αυξήσεις πληρώνουμε (και ενώ οι συνδρομές αυξάνονται).

Γι’ αυτό και παρατηρούνται, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς φαινόμενα όπως το μοίρασμα των accounts (πχ ένας φίλος έχει Nova, οπότε μπορεί να μου δώσεις τους κωδικούς του για να παρακολουθήσω ένα παιχνίδι της Euroleague), οι διαγραφές και οι επανεγγραφές στις streaming υπηρεσίες ανάλογα με ποιες σειρές φιλοξενούν και τι προσφορές διαθέτουν ανά εποχή και άλλα πολλά.

Χωρίς ιδιοκτησία αλλά με πολλές “προσβάσεις”  

Αυτό όμως που δεν αμφισβητείται είναι ότι οι συνδρομές συνιστούν πια ένα πάγιο κόστος ζωής και έχουν μπει στην καθημερινότητά μας. Ακόμα και για να διατηρούμε ανοιχτούς τους τραπεζικούς λογαριασμούς μας και τις υπηρεσίες e-banking πληρώνουμε. Μικρά ποσά, σύμφωνοι, αλλά για τις τράπεζες ο τελικός λογαριασμός είναι μεγάλος.

Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η δωρεάν ζωή τελείωσε με ότι αυτό συνεπάγεται.

Δεν αγοράζουμε αγαθά, αλλά πρόσβαση! Τι είναι, ας πούμε, το Spotify; Mία πρόσβαση σ’ ένα πλουσιότατο μουσικό αρχείο που περιλαμβάνει σχεδόν τα πάντα. Και ότι παραμένει δωρεάν, σε “επισκέπτεται” με διαφημίσεις, συχνά ενοχλητικές, περιορισμούς στη χρήση, χωρίς δυνατότητα παρέμβασης στον αλγόριθμο, γενικά με “εκπτώσεις”, έτσι ώστε να κυνηγήσεις στη συνέχεια τη συνδρομή.

Αρα πληρώνεις, πληρώνουμε, πληρώνετε για μία καλύτερη ψηφιακή εμπειρία και για περισσότερη πρόσβαση. Δεν σου ανήκει σχεδόν τίποτα αλλά μπορείς να ανακαλύψεις πολλά. Ενας πιο… παραδοσιακός αριστερός των προηγούμενων χρόνων θα μπορούσε να περιγράψει την κατάσταση ως πέρασμα από την ιδιοκτησία, στη μόνιμη χρέωση. 

Οι νέοι, ειδικότερα, την ιδιοκτησία την ξεχνούν: Δεν έχουν δικό τους σπίτι, δεν έχουν δικό τους μέσο (ή προτιμούν το leasing) δεν έχουν δικά τους στερεοφωνικά για να ακούν μουσική. Σχεδόν όλα γίνονται μέσω του κινητού ή του laptop.

Ακόμη και η κουλτούρα του internet έχει αλλάξει. Από το open internet με τη δωρεάν πρόσβαση στις περισσότερες υπηρεσίες, πήγαμε στο internet του 2026 που αρκετά δίνονται πλέον επί πληρωμή. Από άρθρα εφημερίδων, μέχρι συμμετοχή σε online παιχνίδια.

Αυτός είναι ο νέος κόσμος της οικονομίας, αυτός είναι ο νέος καπιταλισμός.