Το libre στο Στρασβούργο: Η ομιλία φον ντερ Λάιεν αποκάλυψε δυσάρεστα για την υγεία-Προβληματισμός οργανώσεων

Ποια θέση θα έχει η υγεία στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες της επόμενης επταετίας; Το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό 2028-2034, θέτει αυτό το ερώτημα καθώς το EU4Health, το αυτοτελές πρόγραμμα που δημιουργήθηκε ως απάντηση στην πανδημία, προτείνεται να ενσωματωθεί στο νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

AΠΟΣΤΟΛΗ

Ελένη Δασκαλάκη

Εάν οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό της επόμενης επταετίας περάσουν ως έχουν αυτή τη στιγμή, χωρίς τις πρόσθετες εγγυήσεις που ζητούν τα ενδιαφερόμενα μέρη, διαφαίνεται μετατόπιση των προτεραιοτήτων εις βάρος της υγείας.

Ο προβληματισμός αυτός ήταν παρών στις συζητήσεις που είχαμε με Έλληνες ευρωβουλευτές στο Στρασβούργο, όπου βρεθήκαμε στο πλαίσιο δημοσιογραφικής αποστολής για την Ολομέλεια του Σεπτεμβρίου και την ομιλία για την Κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (SOTEU).

Από την ενίσχυση μετά την πανδημία στη νέα κατανομή

Η εμπειρία της πανδημίας είχε οδηγήσει στη δημιουργία του EU4Health για τη δημοσιονομική περίοδο 2021-2027, με στόχο να στηρίξει την πρόληψη, την ετοιμότητα απέναντι σε διασυνοριακές απειλές, την πρόσβαση σε φάρμακα και περίθαλψη, αλλά και την ανθεκτικότητα των συστημάτων υγείας.

Ωστόσο, στην πορεία ο προϋπολογισμός του EU4Health περιορίστηκε από 5,3 σε 4,4 δισ. ευρώ, μετά την αναθεώρηση του ισχύοντος ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Πρόκειται για μείωση περίπου 17%, η οποία έχει ήδη συντελεστεί και προηγείται της πρότασης για ενσωμάτωσή του στο νέο Ταμείο.

Έπειτα από αυτή τη μείωση, η συζήτηση περνά σήμερα σε μια ευρύτερη αλλαγή αναφορικά με τη θέση της υγείας στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την ενσωμάτωση του EU4Health στο νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, διατηρώντας στόχους για τη δημόσια υγεία και την πρόληψη, καθώς και δράσεις για τα νοσήματα, το υγειονομικό προσωπικό και την αντιμετώπιση απειλών για την υγεία.

Ωστόσο, η πρόταση δεν προβλέπει ξεχωριστή αρχική κατανομή πόρων για την υγεία, επομένως το ύψος της χρηματοδότησης που θα εξασφαλιστεί για αυτούς τους στόχους αποτελεί κρίσιμο ζήτημα της διαπραγμάτευσης για την επόμενη επταετία.

Ταμείο Ανταγωνιστικότητας: Πού προβλέπεται να κατευθυνθούν τα χρήματα

Στην αναλυτική παρουσίαση του προϋπολογισμού του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας, συνολικού ύψους 234,3 δισ. ευρώ για το 2028-2034, το μεγαλύτερο μέρος της προτεινόμενης χρηματοδότησης, 125,2 δισ. ευρώ, κατευθύνεται στην ανθεκτικότητα και την ασφάλεια, την αμυντική βιομηχανία και το διάστημα.

Ακολουθούν η ψηφιακή υπεροχή με 51,5 δισ. ευρώ και η καθαρή μετάβαση και απανθρακοποίηση της βιομηχανίας με 26,2 δισ. ευρώ.

Για την κοινή κατηγορία υγείας, βιοτεχνολογίας, γεωργίας και βιοοικονομίας προβλέπονται συνολικά 20,4 δισ. ευρώ, ενώ περίπου 11 δισ. ευρώ προορίζονται για οριζόντια χρηματοδοτικά και υποστηρικτικά εργαλεία.

Παράλληλα, προβλέπονται 175 δισ. ευρώ για το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», με στενή σύνδεση με το Ταμείο, ώστε να διευκολύνεται η χρηματοδότηση από την έρευνα έως την παραγωγή. Αυτό θα μπορούσε να αποτελεί το «καλό νέο» για την υγεία, καθώς στο πρόγραμμα Horizon εντάσσονται ευκαιρίες ανάπτυξης για τη φαρμακοβιομηχανία, τη βιοτεχνολογία και τις τεχνολογίες υγείας.

Γιατί ανησυχούν οι οργανώσεις ασθενών

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι ευρωπαϊκές οργανώσεις επιχειρούν να διασφαλίσουν ότι οι ανάγκες των ασθενών θα έχουν συγκεκριμένη χρηματοδοτική κάλυψη. Η ανησυχία τους αφορά τόσο στην πρόσβαση στη φροντίδα όσο και τη συνέχεια δράσεων που χρειάζονται μακροχρόνια υποστήριξη, χωρίς απαραίτητα να οδηγούν σε ένα εμπορικά αξιοποιήσιμο προϊόν.

Ήδη δύο μέρες μετά την παρουσίαση της πρότασης της Κομισιόν, τον Ιούλιο του 2025, το European Heart Network, που εκπροσωπεί ιδρύματα και οργανώσεις στον χώρο των καρδιαγγειακών νοσημάτων, προειδοποίησε ότι η ένταξη της υγείας σε ένα ταμείο με ισχυρές βιομηχανικές προτεραιότητες μπορεί να αποδυναμώσει την πρόληψη και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων. Η θέση του ήταν ότι είναι απαραίτητο να διατηρηθεί η υγεία ως αυτοτελής προτεραιότητα, με δική της δομή και στρατηγική ανεξαρτησία, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στη μακροχρόνια επένδυση για τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Στη συνέχεια της συζήτησης από την πλευρά των ασθενών, η EURORDIS, η ευρωπαϊκή συμμαχία οργανώσεων ασθενών με σπάνια νοσήματα, συνδέει τη συζήτηση με τις ανάγκες περίπου 30 εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ευρώπη. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στα Ευρωπαϊκά Δίκτυα Αναφοράς, μέσω των οποίων εξειδικευμένες ομάδες συνεργάζονται για σπάνιες και σύνθετες παθήσεις. Σύμφωνα με τη EURORDIS, τα δίκτυα έλαβαν ενισχυμένη χρηματοδότηση 77 εκατ. ευρώ για το 2023-2027, χωρίς όμως η πρόταση του νέου Ταμείου να εγγυάται τη συνέχεια της χρηματοδότησης του συντονισμού και των υποδομών δεδομένων τους. Για να συνεχιστεί αυτή η συνεργασία, η οργάνωση ζητά πολυετείς επιχορηγήσεις που θα καλύπτουν τη λειτουργία των δικτύων, τα μητρώα, την εκπαίδευση, τις κλινικές οδηγίες και τις εξ αποστάσεως διαβουλεύσεις. Παράλληλα, προτείνει μηχανισμούς για καλύτερη πρόσβαση στις θεραπείες, όπως πιλοτικές κοινές προμήθειες και στήριξη μικρότερων ή οικονομικά ασθενέστερων κρατών.

Σε παρέμβασή του τον Μάιο του 2026, το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ασθενών (European Patients’ Forum – EPF) αναγνωρίζει ως θετική την υποστήριξη στόχων δημόσιας υγείας από την επιτροπή SANT του Ευρωκοινοβουλίου, επισημαίνει όμως ότι χρειάζονται και οι αντίστοιχες εγγυήσεις.

«Σύμφωνα με την πρόταση για τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 (Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο), το EU4Health θα έπαυε να λειτουργεί ως αυτοτελές πρόγραμμα και θα ενσωματωνόταν στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, χωρίς ξεχωριστό προϋπολογισμό. Αυτό θα έφερνε τη δημόσια υγεία σε ανταγωνισμό με άλλες προτεραιότητες, χωρίς εγγυήσεις για σταθερές επενδύσεις. Χωρίς σαφείς δικλίδες προστασίας, υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η δημόσια υγεία να αποδυναμωθεί σημαντικά ή ουσιαστικά να απουσιάζει από τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Ένα αυτοτελές πρόγραμμα δημόσιας υγείας παραμένει η αποτελεσματικότερη λύση. Κατ’ ελάχιστον, είναι απαραίτητο να διασφαλιστούν κονδύλια αποκλειστικά για την υγεία και ένα ισχυρό πλαίσιο διακυβέρνησης για τον τομέα αυτό εντός του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας», σημειώνεται από την πλευρά του EPF.

Τη δική της οπτική μας δίνει η Βάσω Βακουφτσή, Πρόεδρος Συλλόγου Ατόμων με Νόσο του Crohn και Ελκώδη Κολίτιδα Ελλάδας, IFCCA Youth Coordinator και Governing Board Member της IAPO.

“Αυτό που με ανησυχεί είναι να μη χαθεί η υγεία μέσα στη μεγάλη συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα. Για τους ασθενείς στην Ελλάδα και στην υπόλοιπη Ευρώπη, αυτές οι αποφάσεις έχουν πολύ πρακτική σημασία. Αφορούν την πρόσβαση σε θεραπείες, την πρόληψη, την έρευνα, αλλά και το πόσο δυνατά και ανθεκτικά θα είναι τα συστήματα υγείας τα επόμενα χρόνια. Αφορούν όμως και τις οργανώσεις ασθενών. Τα τελευταία χρόνια έχουμε καταφέρει να έχουμε πιο ουσιαστική παρουσία στις ευρωπαϊκές συζητήσεις και στις αποφάσεις που μας αφορούν. Αυτό δεν πρέπει να χαθεί. Η Ευρώπη χρειάζεται ανταγωνιστικότητα και καινοτομία, προφανώς. Αλλά χρειάζεται και μια ξεκάθαρη δέσμευση ότι η υγεία θα παραμείνει προτεραιότητα και ότι οι ασθενείς θα συνεχίσουν να έχουν φωνή. Γιατί στο τέλος, όταν μιλάμε για πολιτικές υγείας, μιλάμε για την καθημερινότητα και τη ζωή πραγματικών ανθρώπων”.

Η Υγεία σε αναμονή εξελίξεων

Οι αποφάσεις για τη χρηματοδότηση της υγείας παραμένουν ανοιχτές, καθώς οι προτάσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028-2034 βρίσκονται υπό θεσμική διαπραγμάτευση. Στο τυπικό σκέλος της υπόθεσης, η έγκριση του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτεί ομοφωνία στο Συμβούλιο και συγκατάθεση του Ευρωκοινοβουλίου, ενώ ο κανονισμός του Ταμείου Ανταγωνιστικότητας πρέπει να συμφωνηθεί μεταξύ των δύο θεσμών.

Στόχος της θεσμικής διαπραγμάτευσης που είναι υπό εξέλιξη είναι να επιτευχθεί πολιτική συμφωνία για τον συνολικό προϋπολογισμό έως το τέλος του 2026 και να ολοκληρωθεί η έγκριση των σχετικών νομοθετικών πράξεων μέσα στο 2027, ώστε το νέο πλαίσιο να εφαρμοστεί από την 1η Ιανουαρίου 2028.

Σε αυτή τη διαδικασία θα κριθεί πόσοι πόροι θα εξασφαλιστούν ειδικά για την υγεία, με ποιες εγγυήσεις και για ποιες δράσεις. Για τους ασθενείς, το διακύβευμα θα είναι αν η τελική συμφωνία διασφαλίζει σταθερή στήριξη της πρόληψης, της πρόσβασης στη φροντίδα και της συνεργασίας μεταξύ των συστημάτων υγείας. Από αυτές τις δεσμεύσεις θα φανεί ποια θέση αποκτά τελικά η δημόσια υγεία στις ευρωπαϊκές προτεραιότητες της επόμενης επταετίας.