Ρεπορτάζ libre-Υπερτουρισμός: Οι εικόνες συνωστισμού στις παραλίες είναι απλώς η “κορυφή του παγόβουνου”
✨Η φωτιά στην Πάρο αποκάλυψε το πρόβλημα του υπερτουρισμού, με σοβαρές περιβαλλοντικές και υποδομικές πιέσεις στα νησιά των Κυκλάδων τους καλοκαιρινούς μήνες.
✨Η φέρουσα ικανότητα των νησιών έχει ξεπεραστεί, προκαλώντας ζητήματα στην ποιότητα ζωής, τη διαχείριση νερού, τα απορρίμματα και τις υποδομές, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη στον σχεδιασμό.
✨Ο τουρισμός εκτοπίζει άλλες παραγωγικές δραστηριότητες, δημιουργώντας μονοκαλλιέργεια και υποβαθμίζοντας την τοπική οικονομία και κοινωνία, ενώ απαιτούνται πολιτικές για τη βιώσιμη διαχείριση των επισκεπτών.
✨Παραδείγματα όπως το Ντουμπρόβνικ δείχνουν ότι η διαχείριση της ποιότητας τουριστών και η παρακολούθηση επισκεπτών μπορούν να μειώσουν τον συνωστισμό και να διασφαλίσουν βιωσιμότητα.
Tις προάλλες μία δήλωση επαγγελματιών μεγάλου νησιού των Κυκλάδων πέρασε κάτω από τα ραντάρ: “Στην Ελλάδα δεν υπάρχει υπερτουρισμός” τόνισαν. Μόλις μερικά 24ώρα ήρθε η φωτιά στην Πάρο για να τους διαψεύσει πανηγυρικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκαν ακόμα και διεθνή ΜΜΕ, η φωτιά στο νησί ξεκίνησε σε μη αδειοδοτημένο σημείο αποθήκευσης ανακυκλώσιμων υλικών εντός του χώρου ταφής, ο οποίος είχε κορεστεί ήδη από το 2022.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε τον Απρίλιο, όταν έκλεισε το ιδιωτικό κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμων του νησιού, με αποτέλεσμα τα απορρίμματα να συσσωρεύονται δίπλα στον χώρο ταφής.
Είναι σαφές ότι η χώρα αντιμετωπίζει πρόβλημα υπερσυγκέντρωσης τουριστικής ζήτησης. Ένα σχετικά μικρό σύνολο νησιών απορροφά δυσανάλογα μεγάλο αριθμό επισκεπτών μέσα σε λίγες εβδομάδες του χρόνου, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται έντονες πιέσεις στη στέγαση, στις υποδομές, στο περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων. Όποιος δεν παρατηρεί τη συγκεκριμένη πραγματικότητα, προφανώς εθελοτυφλεί.
Οι επιπτώσεις
Οι συνέπειες έχουν καταγραφεί εξίσου. Η κατανάλωση του νερού κατά τους θερινούς μήνες εκτοξεύεται στα ύψη, γεγονός που για τις Κυκλάδες ιδιαίτερα είναι εξόχως προβληματικό. Το ίδιο αυξάνεται και η παραγωγή απορριμάτων.
Οι παραλίες, πολλές εκ των οποίων βρίσκονται σε προστατευμένες περιοχές, δέχονται τρομερή πίεση αφού καταγράφονται φαινόμενα υπερεκμετάλλευσης με τους σχετικούς νόμους να παραβιάζονται κατ’ εξακολούθηση.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι εικόνες από το Κουφονήσι σε Πορί και Ιταλίδα:
@jimmakosgala Εντάξει είμαστε; #pori #koufonisia #koufonisiaisland #viral #fyp ♬ IKARIOTIKO – Konstantinos Argiros
@kostaskarantinis Oh no #koufonisia #summer2026 #pori ♬ Oh No (Instrumental) – Kreepa
Την ίδια ώρα οι υποδομές των νησιών δοκιμάζονται σε ακραίες συνθήκες. Ενα κλασικό παράδειγμα είναι τα κατά τόπους δίκτυα της αποχέτευσης. Η Πάρος, που έχει μόνιμο πληθυσμό 15000 κατοίκους, φτάνει το καλοκαίρι να υποδέχεται ακόμη και 1.000.000 επισκέπτες. Το ίδιο δίκτυο που κάνει τη δουλειά το χειμώνα, “αναλαμβάνει” να την κάνει και το καλοκαίρι.
Το οδικό δίκτυο, έτσι και αλλιώς παραμελημένο στα κυκλαδονήσια, δοκιμάζεται εξίσου από αριθμό οχημάτων πολλαπλάσιο αυτών που κινούνται στις συγκεκριμένες περιοχές το χειμώνα. Υποδομές που σχεδιάστηκαν για λίγες χιλιάδες κατοίκους καλούνται να εξυπηρετήσουν δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες μέσα σε χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο των τριών μηνών.
Φέρουσα ικανότητα: Η έννοια-κλειδί
Από το Libre έχουμε θίξει και άλλες φορές το θέμα της φέρουσας ικανότητας. Η φέρουσα ικανότητα (carrying capacity) ενός νησιού είναι το μέγιστο επίπεδο ανθρώπινης δραστηριότητας –στην περίπτωση του τουρισμού, ο μέγιστος αριθμός επισκεπτών– που μπορεί να υποστηρίξει ένας προορισμός χωρίς να υποβαθμίζεται το περιβάλλον, να καταρρέουν οι υποδομές, να επιδεινώνεται η ποιότητα ζωής των κατοίκων και να μειώνεται η ποιότητα της εμπειρίας των ίδιων των τουριστών.
Είναι διαπιστωμένο και καταγεγραμμένο ότι η φέρουσα ικανότητα των νησιών των Κυκλάδων κατά τους καλοκαιρινούς μήνες ξεπερνιέται κατά πολύ. Η έννοια της φέρουσας ικανότητας θα έπρεπε να χρησιμοποιείται σήμερα ως βασικό εργαλείο για τον σχεδιασμό της τουριστικής πολιτικής. Αυτό όμως δεν γίνεται.
Και εκτός των άλλων το πρόβλημα είναι και οικονομικό-παραγωγικό: Ο τουρισμός αρχίζει να εκτοπίζει άλλες παραγωγικές δραστηριότητες και να δημιουργεί μονοκαλλιέργεια της τοπικής οικονομίας. Με άλλα λόγια η τουριστική δραστηριότητα υποβαθμίζει ακόμα και την αγροτική παραγωγή. Αγρότες παρατούν τα χωράφια τους και να χτίζουν rooms to let γιατί “εκεί είναι τα λεφτά”.
Άρα. η φέρουσα ικανότητα πρέπει να μπει στο επίκεντρο του σχεδιασμού. Να διευκρινιστεί με ακρίβεια πόσους επισκέπτες αντέχουν οι υποδομές των νησιών, πόσο νερό μπορούν να διαθέσουν χωρίς να υπάρξουν φαινόμενα λειψυδρίας, πόσες κλίνες μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς να δημιουργούνται σοβαρές κοινωνικές και περιβαλλοντικές πιέσεις.
Σε ορισμένα νησιά επίσης το πρόβλημα δεν είναι οι διανυκτερεύσεις αλλά οι μαζικές αφίξεις λίγων ωρών από την κρουαζιέρα. Διεθνώς επιβάλλονται ανώτατα όρια ημερήσιων αφίξεων αλλά και τέλη αποβίβασης σε συνδυασμό με το βέλτιστο δυνατό συντονισμό των κατά τόπους λιμενικών αρχών.
Τέλος, ένας προορισμός μπορεί να επιδιώξει περισσότερους επισκέπτες με μικρότερη κατά κεφαλήν δαπάνη, ή λιγότερους επισκέπτες που μένουν περισσότερες ημέρες, δαπανούν περισσότερα και ασκούν μικρότερη πίεση στις υποδομές.
Η επιλογή εξαρτάται από τις τοπικές συνθήκες και απαιτεί πολιτικές αποφάσεις, καθώς συνεπάγεται διαφορετικές προτεραιότητες για την ανάπτυξη, τις επενδύσεις και την κοινωνική συνοχή.
Παραδείγματα προς μίμηση
Παραδείγματα πάντως υπάρχουν. Η δημοτική αρχή του μαγευτικού Ντουμπρόβνικ στην Κροατία εγκατέστησε σύστημα παρακολούθησης επισκεπτών σε πραγματικό χρόνο και συνεργάστηκε με τις εταιρείες κρουαζιέρας για καλύτερη κατανομή των αφίξεων.
Έτσι, μειώθηκε σημαντικά ο συνωστισμός στην παλιά πόλη, χωρίς να μειωθούν δραστικά τα συνολικά τουριστικά έσοδα.
Η επιτυχία δεν μετριέται πλέον μόνο από το πόσοι τουρίστες έρχονται, αλλά από το αν ο προορισμός παραμένει βιώσιμος για τους κατοίκους, το περιβάλλον και τους ίδιους τους επισκέπτες. Αυτή η μετατόπιση από την «ποσότητα» στην «ποιότητα» θα έπρεπε να αποτελεί σήμερα τον πυρήνα των πολιτικών για την αντιμετώπιση του υπερτουρισμού. Αλλά για να γίνει αυτό, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσουμε το πρόβλημα. Προς το παρόν, βρισκόμαστε στο στάδιο της αμηχανίας…