Ο Τραμπ περιμένει τον Σι στην Ουάσιγκτον ζυγίζοντας μια μετωπική οικονομική αναμέτρηση με το Πεκίνο

Οι νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν παρουσιάζονται ως ακόμη ένας γύρος οικονομικής ασφυξίας απέναντι στην Τεχεράνη. Πίσω όμως από τις μαύρες λίστες, τα δεξαμενόπλοια και τα δίκτυα παράκαμψης των κυρώσεων παίζεται μια μεγαλύτερη παρτίδα. Η Ουάσιγκτον πιέζει το Ιράν, αλλά παρακολουθεί ταυτόχρονα κάθε κίνηση του Πεκίνου. Η Κίνα παραμένει ο βασικός προορισμός του ιρανικού πετρελαίου, οι συναλλαγές μεταφέρονται όλο και περισσότερο έξω από τους παραδοσιακούς δυτικούς χρηματοπιστωτικούς διαύλους και η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: μέχρι πού μπορεί να φτάσει η πίεση στην Τεχεράνη χωρίς να μετατραπεί σε ανοιχτή οικονομική αναμέτρηση με τον Σι Τζινπίνγκ;

Σπύρος Σιδέρης

Η απάντηση κρύβεται ίσως περισσότερο σε όσα οι ΗΠΑ αποφεύγουν να αγγίξουν παρά σε όσα έχουν ήδη βάλει στο στόχαστρο. Γιατί πίσω από το Ιράν βρίσκονται το δολάριο, οι κινεζικές τράπεζες, οι σπάνιες γαίες και η μάχη για το ποιος θα καθορίζει τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου.

Οι κυρώσεις σταματούν μπροστά στις μεγάλες κινεζικές τράπεζες

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει κλιμακώσει μέσα στο 2026 την πίεση στα δίκτυα που συνδέονται με το Ιράν, στοχεύοντας εταιρείες, ενδιάμεσους χρηματοδότες και επιχειρήσεις στην Κίνα και το Χονγκ Κονγκ. Το μεγαλύτερο μέρος του ιρανικού πετρελαίου καταλήγει πλέον στην κινεζική αγορά, κυρίως μέσω ανεξάρτητων διυλιστηρίων.

Μέχρι εδώ η Ουάσιγκτον δείχνει αποφασισμένη. Η μεγάλη κόκκινη γραμμή βρίσκεται αλλού.

Οι ΗΠΑ έχουν στραφεί κατά μικρότερων κινεζικών εταιρειών και έχουν προειδοποιήσει χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων. Δεν έχουν όμως επιχειρήσει μια μετωπική σύγκρουση με τις μεγαλύτερες τράπεζες της Κίνας, γνωρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να μεταφέρει την κρίση από την Τεχεράνη απευθείας στο οικονομικό νευρικό σύστημα του Πεκίνου.

Και η χρονική συγκυρία έχει τη σημασία της. Στις 24 Σεπτεμβρίου ο Σι Τζινπίνγκ αναμένεται στην Ουάσιγκτον για συνομιλίες με τον Ντόναλντ Τραμπ, με τις οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών να βρίσκονται ήδη υπό ισχυρή πίεση.

Δολάριο εναντίον σπάνιων γαιών

Η Αμερική διαθέτει το δολάριο και την πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η Κίνα κρατά στα χέρια της κρίσιμα τμήματα των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού και κυριαρχεί στην επεξεργασία στρατηγικών ορυκτών.

Παρά τις δυτικές προσπάθειες διαφοροποίησης, το κινεζικό μερίδιο στην επεξεργασία σπάνιων γαιών παρέμενε περίπου στο 85% το 2025, ενώ σε άλλες κρίσιμες πρώτες ύλες η εξάρτηση είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Το Πεκίνο έχει ήδη δείξει ότι δεν θεωρεί αυτά τα υλικά απλώς εμπορεύματα. Οι περιορισμοί στις εξαγωγές κρίσιμων ορυκτών μπορούν να μετατραπούν σε μοχλό πίεσης απέναντι στην αμερικανική βιομηχανία, από την άμυνα μέχρι την τεχνολογία.

Μέσα σε αυτή την ισορροπία, το Ιράν αποκτά διαφορετική αξία. Δεν είναι μόνο ένας αντίπαλος των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή. Είναι και ένα σημείο όπου αμερικανική χρηματοπιστωτική ισχύς και κινεζική οικονομική αντοχή δοκιμάζονται χωρίς οι δύο πλευρές να συγκρούονται ευθέως.

Το παράλληλο σύστημα που ανησυχεί την Ουάσιγκτον

Για τις ΗΠΑ το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις ποσότητες ιρανικού πετρελαίου που αγοράζει η Κίνα. Μεγαλύτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται πλέον μέρος αυτών των συναλλαγών.

Έρευνα του Reuters αποκάλυψε μηχανισμό μέσω του οποίου έσοδα από ιρανικές πωλήσεις πετρελαίου διοχετεύονταν σε κινεζικές αγορές και έργα, παρακάμπτοντας σε σημαντικό βαθμό το παραδοσιακό διεθνές τραπεζικό σύστημα. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει στην Τεχεράνη να εξασφαλίζει κινεζικά προϊόντα και στο Πεκίνο να αποκτά πετρέλαιο χωρίς η συναλλαγή να περνά υποχρεωτικά από τα συνηθισμένα κανάλια που ελέγχονται από τη Δύση.

Εδώ βρίσκεται και η αντίφαση της πολιτικής των κυρώσεων. Όσο συχνότερα χρησιμοποιείται η πρόσβαση στο δολάριο ως εργαλείο πίεσης, τόσο ισχυρότερο γίνεται το κίνητρο για χώρες που βρίσκονται στο στόχαστρο των ΗΠΑ να αναζητούν εναλλακτικούς μηχανισμούς πληρωμών και εμπορίου.

Το δολάριο απέχει πολύ από το να χάσει την κυρίαρχη θέση του. Κάθε νέο παράλληλο δίκτυο, όμως, ανοίγει μία ακόμη μικρή δίοδο έξω από το σύστημα που έδωσε στην Ουάσιγκτον τεράστια οικονομική επιρροή επί δεκαετίες.

Το Ορμούζ ανεβάζει τον λογαριασμό

Η σύγκρουση έχει ήδη περάσει από τις τράπεζες στις θαλάσσιες οδούς.

Η κίνηση στα Στενά του Ορμούζ έχει υποχωρήσει δραματικά σε σχέση με τα φυσιολογικά επίπεδα, ενώ οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και οι φόβοι για την ασφάλεια των ενεργειακών μεταφορών έχουν εκτοξεύσει το κόστος και τις τιμές του πετρελαίου.

Οι χώρες της περιοχής αναζητούν πλέον διαδρομές που θα μειώσουν την εξάρτησή τους από το στενό. Το Ιράκ εξετάζει μεγαλύτερη αξιοποίηση των εξαγωγών προς βορρά μέσω Τουρκίας, ενώ παλαιά και νέα σχέδια αγωγών μέσω Συρίας επιστρέφουν στη συζήτηση.

Η διάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων και η ενσωμάτωση των δυνάμεών τους στον κρατικό μηχανισμό υπό τον Άχμεντ αλ Σαράα αλλάζουν ταυτόχρονα τα δεδομένα στη Συρία και ενισχύουν την προσπάθεια της Δαμασκού να επανακτήσει τον έλεγχο του εδάφους και των υποδομών της χώρας.

Από τη Βενεζουέλα στο Ιράν

Στο Πεκίνο υπάρχει ήδη ένα προηγούμενο που δύσκολα περνά απαρατήρητο: η Βενεζουέλα.

Η απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την εξουσία τον Ιανουάριο του 2026, μετά την αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση, ανέτρεψε τα δεδομένα σε μια χώρα όπου η Κίνα είχε αναπτύξει σημαντικά οικονομικά και ενεργειακά συμφέροντα.

Το Ιράν, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη περίπτωση. Διαθέτει μεγαλύτερο περιφερειακό βάρος, κρίσιμη θέση στις ενεργειακές οδούς και, κυρίως, μια βαθιά οικονομική σχέση με την Κίνα που του προσφέρει περιθώρια τα οποία η Βενεζουέλα δεν είχε.

Γι’ αυτό το πιο κρίσιμο σημείο της αμερικανικής πίεσης δεν βρίσκεται απαραίτητα στις επόμενες κυρώσεις κατά ιρανικών εταιρειών ή δεξαμενόπλοιων. Βρίσκεται στο ερώτημα αν η Ουάσιγκτον θα αποφασίσει κάποια στιγμή να περάσει τη γραμμή που μέχρι σήμερα αποφεύγει: να χτυπήσει τις μεγάλες κινεζικές τράπεζες που μπορούν να κρατήσουν ανοιχτή την οικονομική ανάσα της Τεχεράνης.

Εκεί η σύγκρουση θα πάψει να αφορά μόνο το Ιράν.

Και θα αρχίσει να αφορά ευθέως την Κίνα.