BRICS: Ο Σι “χτίζει” πίσω από την πλάτη της Δύσης

Η Κίνα δεν πήγε στη σύνοδο των BRICS στο Νέο Δελχί μόνο για τις καθιερωμένες φωτογραφίες και τις δηλώσεις περί συνεργασίας. Ο Σι Τζινπίνγκ έβαλε στο τραπέζι ένα πολύ πιο φιλόδοξο σχέδιο: να μετατραπεί η διευρυμένη ομάδα των αναδυόμενων οικονομιών σε έναν χώρο όπου εμπόριο, επενδύσεις, τεχνολογία, τεχνητή νοημοσύνη και βιομηχανικές αλυσίδες θα συνδέονται όλο και στενότερα, περιορίζοντας την εξάρτηση από τα παραδοσιακά κέντρα οικονομικής ισχύος. Η λέξη «αντι-Δύση» δεν ειπώθηκε. Πίσω όμως από τις αναφορές στο ελεύθερο εμπόριο και στην ανάπτυξη του Παγκόσμιου Νότου βρίσκεται μια πολύ πιο ουσιαστική μάχη: ποιος θα επηρεάσει τους κανόνες της επόμενης οικονομικής εποχής.

Σπύρος Σιδέρης

Και το Πεκίνο δεν αρκείται σε μια θέση στο τραπέζι. Θέλει να έχει λόγο στη δομή του, στην τεχνολογία που θα χρησιμοποιείται και στους μηχανισμούς που θα κρατούν αυτό το νέο δίκτυο σε λειτουργία.

Ο Σι βάζει την τεχνητή νοημοσύνη στο κέντρο

Στην τελική συνεδρίαση της συνόδου, ο Σι Τζινπίνγκ πρότεινε τη δημιουργία μιας κοινότητας ανοικτού κώδικα για την τεχνητή νοημοσύνη των BRICS, με συνεργασία στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, στην εκπαίδευση ειδικών και στην ανάπτυξη κοινών ψηφιακών υποδομών.

Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης συνεργασία στην έξυπνη βιομηχανία, κοινά πρότυπα και εκπαίδευση τεχνικού προσωπικού.

Το πραγματικό διακύβευμα βρίσκεται πίσω από την τεχνική ορολογία: ποια τεχνολογία θα χρησιμοποιούν οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου και ποιος θα έχει επιρροή στους κανόνες που θα τη διέπουν.

Για το Πεκίνο, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο τεχνολογικό πεδίο. Είναι ταυτόχρονα αγορά, επιρροή και γεωπολιτικό εργαλείο.

Οικονομικές ζώνες και μόνιμοι μηχανισμοί

Ο Κινέζος πρόεδρος πρότεινε ακόμη συνεργασία για τη δημιουργία ειδικών οικονομικών ζωνών των BRICS, ενώ ανακοίνωσε ότι η Κίνα θα φιλοξενήσει φόρουμ εμπορίου υπηρεσιών της ομάδας.

Επισήμως, στόχος είναι η ενίσχυση των επενδύσεων και των εμπορικών συναλλαγών. Ουσιαστικά, το Πεκίνο επιχειρεί να δώσει στους BRICS κάτι που μέχρι σήμερα τους λείπει: σταθερούς οικονομικούς μηχανισμούς και πιο μόνιμες δομές συνεργασίας.

Η διεύρυνση της ομάδας αύξησε το πολιτικό της βάρος, αλλά αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Η Κίνα επιδιώκει αλυσίδες παραγωγής, κεφάλαια, τεχνολογία και εμπορικές ροές που θα κάνουν τους BRICS περισσότερο λειτουργικούς και λιγότερο εξαρτημένους από τις παραδοσιακές αγορές.

Ο Σι κάλεσε επίσης τα μέλη να απορρίψουν τον εμπορικό προστατευτισμό και να διατηρήσουν ανοικτές τις αλυσίδες εφοδιασμού. Το μήνυμα απευθύνεται στους εταίρους της ομάδας, αλλά ο αποδέκτης δεν βρίσκεται μόνο μέσα στην αίθουσα.

Σι και Μόντι: τα χαμόγελα έχουν λογαριασμό

Το πιο ενδιαφέρον παρασκήνιο της συνόδου εκτυλίχθηκε ανάμεσα στην Κίνα και την Ινδία.

Ο Σι Τζινπίνγκ και ο Ναρέντρα Μόντι συμφώνησαν να ενισχύσουν τις εμπορικές και μεταφορικές σχέσεις των δύο χωρών, την ώρα που επιχειρούν να αφήσουν πίσω τους τη στρατιωτική ένταση στα Ιμαλάια.

Τα μεγέθη, όμως, δείχνουν πόσο άνιση παραμένει αυτή η σχέση.

Το διμερές εμπόριο έφθασε το 2025 στα 155,6 δισ. δολάρια, ενώ το εμπορικό έλλειμμα της Ινδίας έναντι της Κίνας ξεπέρασε τα 100 δισ. δολάρια. Οι ινδικές εισαγωγές από την κινεζική αγορά έφθασαν περίπου τα 132 δισ. δολάρια το οικονομικό έτος 2025-2026.

Το Νέο Δελχί ζητεί μεγαλύτερη πρόσβαση στην κινεζική αγορά. Το Πεκίνο, από την πλευρά του, χρειάζεται την Ινδία αρκετά κοντά ώστε οι BRICS να λειτουργούν, αλλά όχι τόσο ισχυρή ώστε να μεταβάλει τις εσωτερικές ισορροπίες.

Και πάνω από όλα παραμένουν τα σύνορα. Ο Μόντι το έθεσε καθαρά: χωρίς σταθερότητα στις συνοριακές περιοχές, η πλήρης εξομάλυνση των σχέσεων δύσκολα θα προχωρήσει.

Ο Πούτιν θέλει κοινή πλατφόρμα ανάπτυξης

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν κινήθηκε στην ίδια λογική, ζητώντας μεγαλύτερη οικονομική διασύνδεση και καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων των κρατών-μελών.

Για τη Μόσχα, οι BRICS μπορούν να εξελιχθούν σε κοινή πλατφόρμα ανάπτυξης, με νέες παραγωγικές αλυσίδες, υπηρεσίες, τεχνολογία και μακροπρόθεσμα επενδυτικά κεφάλαια.

Η ιδέα εξυπηρετεί άμεσα τη ρωσική στρατηγική. Όσο περισσότερους δικούς τους οικονομικούς διαύλους αποκτούν οι BRICS, τόσο περιορίζεται η δυνατότητα της Δύσης να χρησιμοποιεί την πρόσβαση στις αγορές και στα χρηματοπιστωτικά δίκτυα ως εργαλείο πίεσης.

BRICS: κοινά συμφέροντα, όχι κοινή γραμμή

Ο Ναρέντρα Μόντι παρουσίασε τους BRICS ως δύναμη που αντιπροσωπεύει περίπου το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού και σημαντικό μέρος της παγκόσμιας οικονομίας, επιμένοντας ότι η διαφορετικότητα αποτελεί πλεονέκτημα της ομάδας.

Η ίδια διαφορετικότητα, όμως, αποτελεί και τη βασική της αδυναμία.

Κίνα και Ινδία ανταγωνίζονται. Η Ρωσία έχει διαφορετικές προτεραιότητες από τη Βραζιλία. Το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μεταφέρουν στο εσωτερικό του σχήματος τις δικές τους περιφερειακές ισορροπίες. Κάθε κυβέρνηση βλέπει τους BRICS μέσα από τα εθνικά της συμφέροντα.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται το κινεζικό στοίχημα: να μετατρέψει μια ανομοιογενή ομάδα κρατών σε λειτουργικό οικονομικό δίκτυο.

Αν το πετύχει, οι BRICS δεν χρειάζεται να γίνουν ούτε μια «δεύτερη Δύση» ούτε ένα νέο στρατιωτικό μπλοκ. Αρκεί να εξελιχθούν σε έναν χώρο όπου περισσότερες χώρες θα μπορούν να εμπορεύονται, να επενδύουν και να αποκτούν τεχνολογία χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες.

Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό βάρος του κινεζικού σχεδίου: όχι σε μια θεαματική ρήξη με τη Δύση, αλλά στη σταδιακή μετατόπιση οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος προς ένα παράλληλο δίκτυο που το Πεκίνο θέλει να βοηθήσει να στηθεί — και να επηρεάζει.