Μπορεί το άγχος να αυξομειώνεται ανάλογα με την εποχή; Σαφώς ναι λένε οι ειδικοί

Αναρωτηθήκατε ποτέ αν είστε ο ίδιος άνθρωπος τον Φεβρουάριο και τον Ιούνιο; Για τους περισσότερους, η απάντηση είναι ξεκάθαρα αρνητική γράφει η ειδικός Masha Remskar στο scientificamerican . Τον χειμώνα, η ενέργειά σας μειώνεται, το ανοσοποιητικό σας σύστημα αποδυναμώνεται και ίσως νιώθετε λιγότερο κοινωνικοί. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι δυσκολεύονται να τηρήσουν πρόγραμμα άσκησης τους χειμερινούς μήνες.

Αντίθετα, οι μεγαλύτερες μέρες της άνοιξης φέρνουν αναζωογόνηση, ενώ το καλοκαίρι θεωρείται η πιο δραστήρια και κοινωνική εποχή. Ανάλογα με το πού ζείτε, τα επίπεδα ενέργειας τον Φεβρουάριο ή τον Ιούνιο διαφέρουν σημαντικά από αυτά συγγενών ή συναδέλφων που βρίσκονται στο αντίθετο ημισφαίριο.

Ως ειδικός στη συμπεριφορά με δεκαετή εμπειρία στην έρευνα για τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ εγκεφάλου, σώματος και συμπεριφοράς, έχω μελετήσει πώς η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στην καταγραφή και βελτίωση αυτών των σχέσεων για καλύτερη υγεία—με εργαλεία όπως wearables ή εφαρμογές mindfulness.

Παρότι αυτές οι μέθοδοι είναι αποτελεσματικές, πιστεύω ότι συχνά παραβλέπεται ο ρόλος των εποχών και άλλων κύκλων στους οποίους υπόκειται το ανθρώπινο σώμα. Ενώ περιμένουμε να έχουμε σταθερή παραγωγικότητα και διάθεση ανεξαρτήτως συνθηκών, αυτοί οι ρυθμοί επηρεάζουν την ικανότητά μας να διαχειριστούμε στρεσογόνες καταστάσεις: γονεϊκές υποχρεώσεις, θέματα υγείας, επαγγελματικές προθεσμίες ή ακόμα και καθημερινές ενοχλήσεις όπως η κίνηση.

Οι ρυθμοί που καθορίζουν το στρες και την ανθεκτικότητα

Η ανθεκτικότητα στο άγχος επηρεάζεται από πολλούς κυκλικούς μηχανισμούς—από ατομικά, κυτταρικά επίπεδα έως τον καθολικό κύκλο των εποχών. Όλοι αυτοί οι ρυθμοί αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, καθιστώντας την ανθεκτικότητα μια δυναμική ισορροπία μεταξύ των ψυχικών/σωματικών δυνατοτήτων ενός ατόμου και των απαιτήσεων που του τίθενται.

Σε ατομικό επίπεδο, το σώμα ρυθμίζεται από εσωτερικά «ρολόγια»—πολύπλοκους βρόχους ανατροφοδότησης που βασίζονται σε ορμόνες και νευροδιαβιβαστές—οι οποίοι συγχρονίζονται από το «κύριο ρολόι» του οργανισμού. Κάποια από αυτά τα βιολογικά ρολόγια είναι ο κιρκάδιος ρυθμός (κύκλος ύπνου-αφύπνισης) και ο χρονότυπος (αν είστε πρωινός τύπος ή «κουκουβάγια»). Αργότεροι ρυθμοί, όπως ο γυναικείος αναπαραγωγικός κύκλος, επηρεάζουν επίσης την ενέργεια ή τη διάθεση.

Συλλογικά, έχουμε θεσπίσει κοινωνικούς κύκλους: σχολικά τρίμηνα και διακοπές, περιόδους έντασης στη δουλειά (όπως κλείσιμο τριμήνου), αλλά και εθνικές αργίες ή ακόμα και αυθαίρετες προθεσμίες όπως η «Ημέρα Φορολογίας». Αυτοί οι κύκλοι αλλάζουν απότομα τις απαιτήσεις—π.χ. όταν τα παιδιά έχουν διακοπές αλλά οι γονείς εργάζονται κανονικά.

Οι εποχές επιφέρουν μεγάλες αλλαγές στο περιβάλλον μας: θερμοκρασία, καιρός και έκθεση στο φως της ημέρας επηρεάζουν τα επίπεδα ενέργειας, τις διαθέσιμες τροφές αλλά και τους χώρους ψυχαγωγίας ή κοινωνικοποίησης. Οι επιπτώσεις διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την απόσταση από τον Ισημερινό.

Όταν αυτοί οι ρυθμοί συμπέσουν—όπως μια περίοδος πίεσης στη δουλειά μέσα στον σκοτεινό χειμώνα—το στρες αυξάνεται ενώ η απόδοση μειώνεται.

Προκλήσεις για παγκόσμιες ομάδες εργασίας

Μετά την πανδημία COVID-19, η εξ αποστάσεως εργασία έφερε συνεργασίες μεταξύ χωρών και ημισφαιρίων. Περίπου το 1 στα 3 meetings σήμερα καλύπτει πολλές ζώνες ώρας.

Αυτή η παγκόσμια σύνθεση δημιουργεί νέες προκλήσεις για την απόδοση οργανισμών: Συχνά συνεργαζόμαστε με συναδέλφους που βιώνουν διαφορετικούς εποχικούς κύκλους. Κάποιος στο Παρίσι μπορεί να νιώθει εξάντληση λόγω καύσωνα, ενώ συνάδελφος στο Σαντιάγο της Χιλής βιώνει τον βαρύ χειμώνα, ενώ στην Κάλγκαρι του Καναδά επικρατεί ευεξία λόγω δροσιάς και μεγάλης ημέρας.

Έτσι, οι εποχικές μεταβολές στο στρες επηρεάζουν την ευημερία και την απόδοση των διεθνών ομάδων—κάτι που σπάνια λαμβάνεται υπόψη από τη διοίκηση. Μια πρακτική λύση είναι να γίνει φυσιολογική συζήτηση για το στρες, τη διαχείριση φόρτου εργασίας και τις εποχικές δυνατότητες.

Μια έρευνα του 2024 σε σχεδόν 28.000 υπαλλήλους σε 16 χώρες έδειξε ότι όταν οι ηγέτες καλλιεργούν κλίμα ψυχολογικής ασφάλειας, οι εργαζόμενοι είναι πιο ευχαριστημένοι και λιγότερο πιθανό να παραιτηθούν. Όσοι δεν νιώθουν άνετα να συζητούν θέματα όπως φόρτος εργασίας ή ψυχική υγεία έχουν περίπου 10% μεγαλύτερη πιθανότητα να εγκαταλείψουν τη δουλειά τους.

Οι ομάδες μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν εργαλεία παρακολούθησης του στρες (wearables ή εφαρμογές διάθεσης) και να προστατεύουν χρόνο για προσωπική ανάπτυξη. Έτσι χτίζεται ανθεκτικότητα όλο τον χρόνο—μια δεξιότητα που ονομάζουμε «ευφυΐα στο στρες».

Πώς να ενισχύσετε την ανθεκτικότητα στους κύκλους της ζωής

Η ανθεκτικότητα στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις είναι μια συνεχής ισορροπία τόσο για τα άτομα όσο και για τις ομάδες. Σύμφωνα με τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα, προτείνονται τρία βήματα:

Πρώτον, αναγνωρίστε τις διακυμάνσεις των κύκλων ως φυσιολογικές. Έτσι θα δείτε τις περιόδους έντονου στρες ως ευκαιρία για συγκέντρωση κι απόδοση, ενώ τις φάσεις χαμηλής ενέργειας ως απαραίτητες για ξεκούραση. Αυτές οι τεχνικές υποστηρίζονται από την επιστήμη της ψυχολογίας του τρόπου σκέψης (mindset), που δείχνει πως οι πεποιθήσεις μας διαμορφώνουν αντιλήψεις κι αντιδράσεις.

Μπορείτε να χαρτογραφήσετε ποιοι κύκλοι σας επηρεάζουν—ατομικοί, κοινωνικοί ή πλανητικοί—και ποιες πεποιθήσεις έχετε για αυτούς. Προτείνεται επίσης να ανατρέξετε σε τεκμηριωμένους πόρους όπως το βιβλίο “How to Winter” ή το διαδικτυακό toolkit “Rethink Stress” του Stanford University.

Δεύτερον, προσαρμόστε όπου μπορείτε τη ζωή σας στους προσωπικούς σας ρυθμούς: π.χ., κοιμηθείτε μισή ώρα νωρίτερα τον χειμώνα ή δώστε έμφαση σε ελαφριά άσκηση όταν χρειάζεται. Στη δουλειά, αφιερώστε τις ώρες μέγιστης διαύγειας σε απαιτητικά έργα ή προγραμματίστε ένα τριήμερο ξεκούρασης μετά από έντονη περίοδο.

Τρίτον, προετοιμαστείτε για καταστάσεις όπου δεν μπορείτε να κάνετε αλλαγές—όπως σταθερές προθεσμίες ή meetings εκτός του φυσικού σας ωραρίου ύπνου. Ενισχύστε την ανθεκτικότητά σας με καλές συνήθειες: αρκετό ύπνο, ποικιλία στη διατροφή κι άσκηση.

Στρατηγικές όπως η εκπαίδευση mindfulness είναι επίσης πολύτιμες. Για γρήγορη ανακούφιση μπορείτε να δοκιμάσετε ασκήσεις αναπνοής δύο λεπτών ή να σκεφτείτε τρία πράγματα για τα οποία νιώθετε ευγνωμοσύνη.

Επομένως: Είστε ο ίδιος άνθρωπος τον Φεβρουάριο όπως τον Ιούνιο; Μάλλον όχι—κι αυτό δεν είναι αδυναμία αλλά ένας φυσικός ρυθμός που αξίζει να αξιοποιήσετε. Αν σταματήσετε να θεωρείτε την ανθεκτικότητα ως κάτι στατικό, θα αρχίσετε να αγκαλιάζετε τόσο τις δικές σας διακυμάνσεις όσο κι αυτές των άλλων γύρω σας.

Πηγή: scientificamerican.com