Στενά του Ορμούζ: Ιράν και Ομάν “κλειδώνουν” την συμφωνία – Το μεγάλο παζάρι με τις ΗΠΑ

Ένα σημαντικό βήμα προς την επαναφορά της εμπορικής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έκαναν το Ιράν και το Ομάν, καθώς οι δύο χώρες κατέληξαν σε συμφωνία για τον χάρτη των θαλάσσιων διαδρομών που θα χρησιμοποιούν τα πλοία.

Η εξέλιξη έρχεται ύστερα από εβδομάδες τεχνικών διαπραγματεύσεων και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημάδια ότι αναζητείται τρόπος να αποκατασταθεί η κίνηση σε μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.

Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: η συμφωνία Ιράν–Ομάν δεν σημαίνει από μόνη της ότι τα Στενά ανοίγουν. Η Τεχεράνη εξακολουθεί να συνδέει την πλήρη επαναφορά της εμπορικής ναυσιπλοΐας με μια σειρά από ζητήματα που αφορούν άμεσα τις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Συμφωνία για τις διαδρομές των πλοίων

Το βασικό αποτέλεσμα των συνομιλιών είναι η συμφωνία για έναν συγκεκριμένο ναυτιλιακό χάρτη, ο οποίος καθορίζει τις διαδρομές που θα ακολουθούν τα εμπορικά πλοία μέσα από το Ορμούζ.

Το σχέδιο έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα Στενά αποτελούν θαλάσσιο πέρασμα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν και η ασφαλής διέλευση απαιτεί συνεννόηση των δύο παράκτιων κρατών.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η συμφωνία αποτελεί ανεξάρτητη διευθέτηση Ιράν–Ομάν, με στόχο την ασφαλή ναυσιπλοΐα και ταυτόχρονα τη διατήρηση της κυριαρχίας των δύο χωρών.

Παράλληλα, οι τελευταίες πληροφορίες δείχνουν ότι οι τεχνικές λεπτομέρειες έχουν προχωρήσει σημαντικά, αν και το ευρύτερο ζήτημα της ασφάλειας και της πλήρους επαναλειτουργίας των Στενών παραμένει ανοιχτό. 

Το Ιράν κρατά το πιο σημαντικό χαρτί

Για την Τεχεράνη, το Ορμούζ αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά όπλα.

Η χώρα έχει καταστήσει σαφές ότι η συμφωνία με το Ομάν για τις διαδρομές δεν αρκεί για να επιστρέψει η ναυσιπλοΐα στην κατάσταση που βρισκόταν πριν από την κρίση.

Το Ιράν ζητά να τερματιστούν οι αμερικανικές ενέργειες που θεωρεί παράνομες, συμπεριλαμβανομένου του ναυτικού αποκλεισμού, και έχει θέσει ευρύτερες απαιτήσεις που συνδέονται με τις κυρώσεις, τις πολεμικές ζημιές και τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια.

Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη διαχωρίζει δύο πράγματα: άλλο η τεχνική συμφωνία με το Ομάν για το πού θα κινούνται τα πλοία και άλλο η πολιτική συμφωνία που θα επιτρέψει να επιστρέψει η κανονική εμπορική κίνηση.

Τι θέλουν οι ΗΠΑ

Η Ουάσιγκτον έχει διαφορετική προσέγγιση.

Αμερικανός αξιωματούχος είχε δηλώσει ότι υπάρχει πρόοδος στις συνομιλίες Ιράν–Ομάν και ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, εφόσον ανακοινωθεί συμφωνία που θα αποκαθιστά την εμπορική ναυσιπλοΐα χωρίς εμπόδια.

Η αμερικανική θέση, επομένως, είναι ότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς ένας νέος χάρτης, αλλά η πραγματική και απρόσκοπτη διέλευση των εμπορικών πλοίων.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οι ενέργειές της θα συνδέονται με την υλοποίηση των δεσμεύσεων του Ιράν. 

Ο Τραμπ ανεβάζει το διακύβευμα

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα σκληρή ρητορική για το Ορμούζ.

Τις τελευταίες ημέρες έχει υποστηρίξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιβάλουν τον έλεγχό τους στην περιοχή, ενώ η Τεχεράνη απέρριψε με έντονο τρόπο οποιαδήποτε αμερικανική αξίωση κυριαρχίας πάνω στα Στενά.

Η αντιπαράθεση αυτή δείχνει πόσο δύσκολο είναι να μετατραπεί η τεχνική συμφωνία Ιράν–Ομάν σε μια ευρύτερη αμερικανοϊρανική συμφωνία.

Το πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο η διέλευση των πλοίων. Είναι το ποιος θα έχει τον τελευταίο λόγο για την ασφάλεια, τον έλεγχο και τους κανόνες ναυσιπλοΐας. 

Το Ομάν βρίσκεται στο κέντρο της διαπραγμάτευσης

Ο ρόλος του Ομάν είναι καθοριστικός.

Η χώρα έχει παραδοσιακά διατηρήσει διαύλους επικοινωνίας τόσο με το Ιράν όσο και με τις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα ως ενδιάμεσος στις περιφερειακές κρίσεις.

Ταυτόχρονα, ως παράκτιο κράτος του Ορμούζ, έχει άμεσο συμφέρον να αποκατασταθεί η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και να επανέλθει η οικονομική δραστηριότητα.

Η συμφωνία με το Ιράν επιτρέπει στο Μουσκάτ να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στις δύο πλευρές, χωρίς να χρειάζεται να αποδεχθεί όλες τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον ή της Τεχεράνης.

Το κρίσιμο ζήτημα: ποιος ελέγχει τη διέλευση

Πίσω από τον χάρτη των διαδρομών κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα.

Οι προτεινόμενες διαδρομές μπορούν να δώσουν στο Ιράν σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της κίνησης των πλοίων, ιδιαίτερα όσων εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο.

Αυτό είναι εξαιρετικά ευαίσθητο για τις ΗΠΑ και τις ναυτιλιακές εταιρείες, καθώς η ελεύθερη διέλευση από ένα διεθνώς κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία της παγκόσμιας αγοράς.

Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις για το εάν η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιβάλει τέλη διέλευσης ή άλλους περιορισμούς. Το Ομάν, πάντως, έχει απορρίψει την ιδέα επιβολής τελών για τη διέλευση. 

Γιατί όλοι κοιτούν το πετρέλαιο

Το Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας γεωγραφικός διάδρομος.

Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους του κόσμου, καθώς τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούν από την περιοχή.

Η σχεδόν παράλυση της ναυσιπλοΐας έχει ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, ενώ τα πλοία που επιχειρούν να κινηθούν στην περιοχή αντιμετωπίζουν αυξημένους κινδύνους από επιθέσεις, παρεμβολές GPS και προβλήματα ασφάλισης.

Η Bloomberg έχει καταγράψει ότι η κίνηση μέσω των Στενών έχει περιοριστεί δραματικά, ενώ πλοία που επιχειρούν να περάσουν από διαδρομές κοντά στις ιρανικές ακτές αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα αυξημένους κινδύνους. 

Ένα βήμα προς το άνοιγμα, αλλά όχι ακόμη το άνοιγμα

Η σημερινή εξέλιξη είναι σημαντική ακριβώς επειδή δημιουργεί μια τεχνική βάση για την επιστροφή της ναυσιπλοΐας.

Δεν αποτελεί όμως ακόμη τελική λύση.

Το Ιράν και το Ομάν έχουν κάνει το δικό τους βήμα, συμφωνώντας στον χάρτη των διαδρομών. Το επόμενο και πολύ δυσκολότερο βήμα είναι να βρεθεί φόρμουλα που θα ικανοποιεί και την Ουάσιγκτον.

Αν οι ΗΠΑ θεωρήσουν ότι το νέο σύστημα εγγυάται πραγματικά την ελεύθερη και ασφαλή εμπορική διέλευση, μπορεί να υπάρξει αποκλιμάκωση και σταδιακή άρση του αποκλεισμού.

Αντίθετα, εάν η Ουάσιγκτον εκτιμήσει ότι η συμφωνία δίνει στην Τεχεράνη υπερβολικό έλεγχο πάνω στη διεθνή ναυσιπλοΐα, η αντιπαράθεση μπορεί να συνεχιστεί.

Το μεγάλο παζάρι Ιράν–ΗΠΑ

Το Ορμούζ έχει πλέον γίνει το κέντρο ενός πολύ μεγαλύτερου γεωπολιτικού παζαριού.

Το Ιράν θέλει να αξιοποιήσει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού για να πιέσει τις ΗΠΑ σχετικά με τις κυρώσεις, τις αποζημιώσεις και την οικονομική πίεση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν το αντίθετο: να αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα χωρίς να επιτρέψουν στην Τεχεράνη να μετατρέψει τα Στενά σε μηχανισμό μόνιμου οικονομικού και στρατηγικού εκβιασμού.

Το Ομάν επιχειρεί να βρει τη μέση οδό.

Έτσι, η συμφωνία για τον χάρτη των διαδρομών μπορεί να αποδειχθεί είτε το πρώτο ουσιαστικό βήμα προς την αποκλιμάκωση είτε απλώς μια προσωρινή τεχνική διευθέτηση μέσα σε μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση.

Το επόμενο διάστημα θα κρίνει εάν το Ορμούζ θα ξανανοίξει πραγματικά για το διεθνές εμπόριο ή εάν θα παραμείνει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό χαρτί του Ιράν απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ.