Ποιοι είναι οι νέοι “σωματοφύλακες” του αόρατου Χαμενεΐ-Ανησυχία Ουάσιγκτον για τις αλλαγές στην εθνική ασφάλεια

Έξι διατάγματα σε μία ημέρα και μία κρίσιμη αλλαγή στην κορυφή της εθνικής ασφάλειας ήταν αρκετά για να αλλάξει η εικόνα του ιρανικού καθεστώτος. Ο ανώτατος ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν εμφανίστηκε μπροστά στις κάμερες· άφησε, όμως, τις αποφάσεις του να μιλήσουν. Νέα πρόσωπα τοποθετήθηκαν στην ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων, των Φρουρών της Επανάστασης και της παραστρατιωτικής Μπασίτζ, ενώ ο βετεράνος Μοχσέν Ρεζαΐ ανέλαβε τη γραμματεία του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και ορίστηκε εκπρόσωπος του Χαμενεΐ στο ίδιο όργανο. Οι κινήσεις έρχονται ενώ η σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει ενεργή, τα Στενά του Ορμούζ χρησιμοποιούνται ως μοχλός πίεσης και η απουσία του ανώτατου ηγέτη από τη δημόσια σκηνή τροφοδοτεί ερωτήματα για την υγεία και την επιρροή του.

Σπύρος Σιδέρης

Στα διατάγματα δεν υπάρχει ίχνος χαλάρωσης: ο στρατιωτικός μηχανισμός περνά σε στελέχη με πολεμική εμπειρία, δεσμούς με τις υπηρεσίες πληροφοριών και σαφή προτίμηση στη σκληρή γραμμή.

Έξι θέσεις σε πολεμική διάταξη

Ο Αλί Αμπντολαχί αναλαμβάνει αρχηγός του Γενικού Επιτελείου και ο Κιουμάρς Χεϊνταρί ορίζεται υπαρχηγός. Ο Αμπντολαχί προέρχεται από το αρχηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια, το κέντρο που συντονίζει τις ιρανικές δυνάμεις σε συνθήκες πολέμου. Η εντολή να ολοκληρωθεί η ενοποίησή του με το Γενικό Επιτελείο φέρνει τον στρατηγικό σχεδιασμό και την επιχειρησιακή διοίκηση κάτω από στενότερο έλεγχο.

Στους Φρουρούς της Επανάστασης, ο Αχμάντ Βαχιντί αναλαμβάνει επισήμως την αρχηγία, με υπαρχηγό τον Μοσταφά Ιζαντί. Ο υποναύαρχος Αλί Οζμαεΐ, γνώστης του Ορμούζ και των υδάτων του Κόλπου, τοποθετείται επικεφαλής του ναυτικού σκέλους. Την εξάδα συμπληρώνει ο Χοσεΐν Ταέμπ, ο οποίος επιστρέφει στη διοίκηση της Μπασίτζ. Οι αποφάσεις επικυρώνουν στελέχη που ήδη είχαν επιχειρησιακό ρόλο και καλύπτουν θέσεις οι οποίες έμειναν κενές μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα.

Η επιστροφή του Μοχσέν Ρεζαΐ

Η κίνηση με το μεγαλύτερο πολιτικό βάρος αφορά τον Μοχσέν Ρεζαΐ. Πρώην αρχηγός των Φρουρών, βετεράνος του πολέμου Ιράν–Ιράκ και άνθρωπος με πρόσβαση στον Χαμενεΐ, αναλαμβάνει το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας την ώρα που η Τεχεράνη και το Ομάν αναζητούν συμφωνία για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Ο προκάτοχός του, Μοχαμάντ Μπαγέρ Ζολγκάντρ, παραιτήθηκε έπειτα από λίγους μήνες, χωρίς να δοθεί εξήγηση. Παρέμεινε, πάντως, στον στενό κύκλο ως πολιτικός σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη. Η μετακίνησή του παραπέμπει σε ανακατανομή ρόλων μέσα στην ίδια σκληροπυρηνική ομάδα και όχι σε ανοιχτή ρήξη.

Ο Ρεζαΐ έχει δηλώσει δύσπιστος απέναντι στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες και έχει ταχθεί κατά της παράτασης της εκεχειρίας. Ο διορισμός του δεν κλείνει την πόρτα της διπλωματίας, καθιστά όμως ακριβότερο κάθε συμβιβασμό. Το μήνυμα προς την αμερικανική πλευρά είναι σαφές: η Τεχεράνη θα συνομιλεί έχοντας δίπλα της έναν στρατιωτικό που αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως πεδίο μάχης και διαπραγματευτικό χαρτί.

Διαπραγμάτευση με το όπλο σε ετοιμότητα

Η νέα σύνθεση επιτρέπει στην ιρανική ηγεσία να κρατά ανοιχτές δύο επιλογές. Μπορεί να συνεχίσει τις επαφές μέσω του Ομάν, χωρίς να κατηγορηθεί στο εσωτερικό ότι υποχωρεί, αλλά και να απαντήσει στρατιωτικά με πιο συμπαγή αλυσίδα διοίκησης εάν οι συνομιλίες καταρρεύσουν.

Η απειλή περιορισμού της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ πιέζει τις αγορές, τις ενεργειακές ροές και τον Λευκό Οίκο. Δεν χρειάζεται να εφαρμοστεί πλήρως για να αποδώσει. Αρκεί η αβεβαιότητα, την οποία η Τεχεράνη δείχνει αποφασισμένη να συντηρήσει.

Ο Ταέμπ κοιτάζει προς το εσωτερικό

Ο Χοσεΐν Ταέμπ φέρνει μαζί του μια διαφορετική προειδοποίηση. Ως πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών των Φρουρών γνωρίζει τα δίκτυα επιτήρησης, τους πολιτικούς αντιπάλους και τους μηχανισμούς καταστολής. Η Μπασίτζ έχει χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο των πόλεων και την αντιμετώπιση αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Η επιστροφή της σε έναν άνθρωπο των μυστικών υπηρεσιών συνδέει την πολεμική ετοιμότητα με την εσωτερική ασφάλεια.

Η οικονομική ασφυξία, η κόπωση από τη σύγκρουση και η περιορισμένη δημόσια παρουσία του Χαμενεΐ αποτελούν επικίνδυνο συνδυασμό για την εξουσία. Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν προεδρεύει θεσμικά στο Συμβούλιο Ασφαλείας, αλλά ο τελευταίος λόγος ανήκει στον ανώτατο ηγέτη. Οι αντικρουόμενες αναφορές για το πόσο συχνά οι δύο άνδρες επικοινωνούν ενισχύουν την αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται πίσω από κλειστές πόρτες.

Με τους νέους διορισμούς, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ συγκεντρώνει στρατό, Φρουρούς, Μπασίτζ και Συμβούλιο Ασφαλείας γύρω από έναν δοκιμασμένο πυρήνα. Μπορεί να μην εμφανίζεται δημόσια, αλλά φροντίζει να φαίνεται ποιος ελέγχει τη σκανδάλη.