Υπάρχουν χόμπι… που απομακρύνουν την άνοια; Η απάντηση των ερευνών εκπλήσσει

Η άνοια αποτελεί πλέον την κύρια αιτία θανάτου στην Αυστραλία. Περίπου 446.000 άνθρωποι ζουν σήμερα με αυτή τη νευροεκφυλιστική πάθηση που επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη και τη συμπεριφορά, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να διπλασιαστεί έως το 2065.

Αυτή η προοπτική προκαλεί ανησυχία, ιδιαίτερα όσο μεγαλώνουμε ή βλέπουμε αγαπημένα μας πρόσωπα να γερνούν. Ωστόσο, ο κίνδυνος άνοιας δεν οφείλεται μόνο στη γενετική, την ηλικία ή την τύχη. Έρευνες δείχνουν ότι έως και το 40% των περιστατικών άνοιας παγκοσμίως συνδέονται με παράγοντες του τρόπου ζωής που μπορούμε να αλλάξουμε – ανάμεσά τους και τα χόμπι.

Γιατί όμως τα χόμπι ωφελούν τον εγκέφαλο; Και ποια δραστηριότητα μπορεί να διατηρήσει το μυαλό μας σε εγρήγορση;

Παράγοντες κινδύνου και πρόληψης της άνοιας

Η πρόσφατη έκθεση της Lancet Commission για την πρόληψη και φροντίδα της άνοιας ανέλυσε δεδομένα από μεγάλες παγκόσμιες έρευνες, εντοπίζοντας 14 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου σε διάφορα στάδια της ζωής.

Αυτοί περιλαμβάνουν: χαμηλή εκπαίδευση στην παιδική ηλικία, απώλεια ακοής, έλλειψη άσκησης, παχυσαρκία, διαβήτη, υψηλή χοληστερόλη, υπέρταση (ειδικά στη μέση ηλικία), κάπνισμα (κυρίως στην ενηλικίωση), υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, μη διορθωμένη απώλεια όρασης, ατμοσφαιρική ρύπανση, τραυματική εγκεφαλική κάκωση, κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση.

Σημαντικό είναι να τονιστεί πως τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι ευθυνόμαστε προσωπικά αν εμφανίσουμε άνοια. Οι καθημερινές μας επιλογές όμως φαίνεται πως παίζουν ρόλο στη διατήρηση της εγκεφαλικής μας υγείας.

Πνευματική δραστηριότητα και γνωσιακή εφεδρεία

Οι επιστήμονες εξηγούν αυτά τα ευρήματα με τον όρο “γνωσιακή εφεδρεία”. Δηλαδή, η εκπαίδευση, η απαιτητική εργασία και οι πνευματικά διεγερτικές δραστηριότητες ενισχύουν τις νευρωνικές συνδέσεις στον εγκέφαλο.

Άτομα με υψηλότερη γνωσιακή εφεδρεία ανταποκρίνονται καλύτερα στις αλλαγές του εγκεφάλου λόγω ηλικίας ή νόσου, ακόμη κι αν δεν έχουν εμφανή συμπτώματα όπως απώλεια μνήμης. Μελέτες δείχνουν πως τα χόμπι μπορούν να ενισχύσουν αυτή την εφεδρεία.

Συστηματική ανασκόπηση διαπίστωσε ότι όσοι ασχολούνται τακτικά με ψυχαγωγικές δραστηριότητες έχουν σημαντικά μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας σε σχέση με όσους δεν το κάνουν. Αυτές οι δραστηριότητες χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: σωματικές (π.χ. περπάτημα), πνευματικές (π.χ. παζλ) και κοινωνικές (π.χ. συμμετοχή σε λέσχη) – όλες συνδέονται με μειωμένο κίνδυνο.

Υπάρχει το “μαγικό” χόμπι;

Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο χόμπι που να προστατεύει περισσότερο από την άνοια. Μεγάλη ιαπωνική μελέτη σε πάνω από 22.000 ανθρώπους, χωρίς διάγνωση άνοιας στην αρχή της έρευνας και διάρκεια παρακολούθησης 11 ετών, έδειξε ότι όσοι είχαν τουλάχιστον ένα χόμπι στη μέση ηλικία είχαν περίπου 19% χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης “αναπηρικής” μορφής άνοιας σε σχέση με όσους δεν είχαν κανένα χόμπι.

Όσοι είχαν περισσότερα από ένα χόμπι παρουσίασαν ακόμα μεγαλύτερη προστασία: περίπου 23% μειωμένο κίνδυνο. Ωστόσο, κανένα συγκεκριμένο είδος χόμπι δεν ξεχώρισε ως πιο αποτελεσματικό.

Παρόμοια ευρήματα προέκυψαν και από αυστραλιανές μελέτες. Έρευνα του 2023 έδειξε πως δραστηριότητες όπως η συγγραφή, η επίλυση γρίφων ή η χρήση υπολογιστή συσχετίζονται με 9-11% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, ενώ δημιουργικές ασχολίες όπως το πλέξιμο ή η ξυλουργική σχετίζονται με μείωση περίπου 7%. Καμία όμως δεν αναδείχθηκε ως “καλύτερη” επιλογή.

Αυτό είναι ενθαρρυντικό: δεν χρειάζεται να βρείτε το “τέλειο” χόμπι – αρκεί να επιλέξετε κάτι που σας ευχαριστεί και μπορείτε να το κάνετε τακτικά.

Συνδυασμός ωφελειών – Η αξία της κοινωνικής επαφής

Τα χόμπι φαίνεται πως μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας επειδή συνδυάζουν πολλούς παράγοντες που ωφελούν συνολικά τον εγκέφαλο: πνευματική πρόκληση (μάθηση νέων δεξιοτήτων), σωματική δραστηριότητα (χορός ή κηπουρική), μείωση του στρες (αφού η χρόνια πίεση σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο), αλλά και κοινωνικότητα.

Για παράδειγμα: το παιχνίδι χαρτιών στο κινητό προσφέρει πνευματική διέγερση· όμως μια εβδομαδιαία βραδιά χαρτιών με φίλους προσθέτει κίνηση, γέλιο και κοινωνική σύνδεση – στοιχεία ιδιαίτερα πολύτιμα για την υγεία του εγκεφάλου.

Η κοινωνική επαφή ξεχωρίζει ως ο σημαντικότερος παράγοντας: η απομόνωση ευθύνεται για περίπου 5% των περιστατικών άνοιας. Μακροχρόνια έρευνα διαπίστωσε ότι οι ηλικιωμένοι που δεν ήταν κοινωνικά ενεργοί εμφάνισαν συμπτώματα άνοιας περίπου πέντε χρόνια νωρίτερα από τους πιο κοινωνικούς συνομηλίκους τους.

Πρακτικές συμβουλές για υγιή εγκέφαλο

Τα χόμπι δεν αποτελούν πανάκεια κατά της άνοιας· όμως είναι ένας πρακτικός και ευχάριστος τρόπος να μειώσουμε πολλούς κινδύνους ταυτόχρονα.

Αν επιλέγετε κάποιο χόμπι για να ενισχύσετε την εγκεφαλική σας υγεία, αναρωτηθείτε:

• – Θα μου προσφέρει πνευματική πρόκληση;
• – Θα με κινητοποιεί σωματικά σε τακτική βάση;
• – Θα βελτιώσει τη διάθεσή μου ή θα μου δώσει αίσθημα σκοπού;
• – Θα με βοηθήσει να βλέπω ή να επικοινωνώ με άλλους ανθρώπους;

Όσο περισσότερες “ναι” απαντήσεις δώσετε, τόσο πιο πιθανό είναι το χόμπι σας να κρατήσει τον εγκέφαλό σας υγιή και ενεργό.

Πηγή: popsci.com