Η συμμετοχή των ασθενών στο HTA περνά σε νέα φάση: Όσα συζητήθηκαν στον  πρώτο “Ομόκεντρο Κύκλο”

Η Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας (HTA) εισέρχεται σε μια νέα, δυναμική εποχή στην Ελλάδα. Η συμμετοχή των ασθενών μετατοπίζεται σταδιακά από μια συμβολική παρουσία σε μια περισσότερο δομημένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη και ουσιαστική συνεισφορά στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων. Αυτό αποτέλεσε το κεντρικό συμπέρασμα του πρώτου «Ομόκεντρου Κύκλου» που διοργάνωσε η Ένωση Ασθενών Ελλάδας (ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ.) στις 11 Μαΐου 2026, υπό την αιγίδα και στην ιστορική αίθουσα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ.

Στην εκδήλωση, αναδείχθηκε με σαφήνεια ότι η εμπλοκή των ληπτών υπηρεσιών υγείας είναι επιστημονική αναγκαιότητα, θεσμική δέσμευση και ζήτημα ουσίας, ενώ παράλληλα παρουσιάστηκε ο νέος «Οδηγός HTA για Ασθενείς» της Ένωσης.

Οι συμμετέχοντες —εκπρόσωποι της Πολιτείας, ακαδημαϊκοί, θεσμικοί φορείς, στελέχη του Π.Ο.Υ., η φαρμακευτική βιομηχανία και εκπρόσωποι οργανώσεων ασθενών— συνέκλιναν σε μια θεμελιώδη παραδοχή: η βιωματική εμπειρία του ανθρώπου που ζει με μια νόσο αποτελεί μια διακριτή μορφή γνώσης. Η γνώση αυτή είναι αδύνατο να αναπαραχθεί από οποιαδήποτε κλινική μελέτη και οφείλει να εισέρχεται επίσημα και συστηματικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τη δημόσια υγεία. Οι εργασίες της εκδήλωσης αποτύπωσαν τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας, υπό το πρίσμα του νέου νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας, ο οποίος ψηφίστηκε λίγες ημέρες αργότερα.

Μια νέα πρωτοβουλία διαλόγου πολιτικής υγείας

Οι «Ομόκεντροι Κύκλοι» αποτελούν μια νέα πρωτοβουλία της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, η οποία φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν σταθερό χώρο τεκμηριωμένου διαλόγου γύρω από κρίσιμα ζητήματα πολιτικής υγείας. Μέσα από θεματικές συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης, επιδιώκεται η κατανόηση σύνθετων μεταρρυθμίσεων, η καλλιέργεια κουλτούρας συνεργασίας και η ενδυνάμωση της θεσμικής συμμετοχής των ασθενών.

Η φιλοξενία της εναρκτήριας εκδήλωσης από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ —που κατατάσσεται σταθερά στα 100 κορυφαία πανεπιστήμια παγκοσμίως— σηματοδοτεί την έναρξη μιας γόνιμης συνεργασίας με την Ένωση στους τομείς της εκπαίδευσης, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της εγγραμματοσύνης υγείας. Ο Καθηγητής Νικόλαος Αρκαδόπουλος, Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής, περιέγραψε το HTA ως ένα ουσιαστικό εργαλείο που συνδέει την ιατρική καινοτομία με τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών, εξαίροντας την πρωτοβουλία της Ένωσης. Από την πλευρά της, η Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Μέμη Τσεκούρα, υπογράμμισε πως η ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών, πέρα από ζήτημα διαφάνειας ή δικαιοσύνης, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής εγκυρότητας μιας αξιολόγησης, καθώς καμία απόφαση δεν μπορεί να λαμβάνεται δίχως τη δική τους φωνή.

Οδηγός HTA για Ασθενείς: Γνώση, τεκμηρίωση και ενδυνάμωση

Το κρίσιμο εργαλείο για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι ο «Οδηγός HTA για Ασθενείς», ο οποίος παρουσιάστηκε από τη Βασιλική-Ραφαέλα Βακουφτσή, Βʹ Αντιπρόεδρο της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ. Πρόκειται για έναν οδηγό ενημέρωσης και ενδυνάμωσης που επεξηγεί με απλό και συστηματικό τρόπο την έννοια της Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας, τα βασικά στάδια της διαδικασίας, τον ρόλο του πλαισίου PICO, την αξιοποίηση των δεδομένων πραγματικού κόσμου (Real-World Evidence) και τους τρόπους ενσωμάτωσης της εμπειρίας των ασθενών, αναδεικνύοντας παράλληλα τις ευρωπαϊκές εξελίξεις.

Την υψηλή αξία του Οδηγού επιβεβαίωσαν κορυφαίοι θεσμικοί παράγοντες. Ο Δρ. Άρης Αγγελής, Γενικός Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού του Υπουργείου Υγείας, τον χαρακτήρισε χρήσιμο εργαλείο που δείχνει πώς οι ασθενείς μπορούν να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια. Η Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου, Πρόεδρος της Επιτροπής HTA, τόνισε ότι το εγχειρίδιο εστιάζει περιεκτικά στα σύγχρονα θέματα και αποτελεί πολύτιμο οδηγό κατάρτισης για συμμετοχή σε εθνικές και ευρωπαϊκές διαδικασίες με αυτοπεποίθηση και τεκμηριωμένο λόγο.

Τα διδάγματα του εθνικού πιλότου: Αξία και επιχειρησιακές προϋποθέσεις

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα διδάγματα του εθνικού πιλοτικού HTA, το οποίο υλοποιήθηκε με τη συμβολή κλινικών εμπειρογνωμόνων και εκπροσώπων ασθενών. Η εμπειρία κατέδειξε ότι η επιτυχία του συστήματος εξαρτάται από συγκεκριμένες επιχειρησιακές προϋποθέσεις: σαφή διαμόρφωση του PICO, επαρκή χρόνο διαλόγου μεταξύ των μερών, κατάλληλη στελέχωση, εκπαίδευση και ισχυρές ψηφιακές υποδομές για την αξιοποίηση των δεδομένων πραγματικού κόσμου.

Το στάδιο του PICO αναδείχθηκε ως το πλέον κρίσιμο σημείο παρέμβασης, καθώς εκεί προσδιορίζονται ο πληθυσμός, οι συγκριτικές παρεμβάσεις και τα κλινικά ευρήματα της αξιολόγησης. Ο Αντώνης Μοράρης, Oncology Market Access Lead της AstraZeneca, επεσήμανε ότι χωρίς ουσιαστικό διάλογο στη φάση του PICO, τα αποτελέσματα παραμένουν αμφίβολα, τονίζοντας ότι η συνδημιουργία, η ευελιξία στα κλινικά δεδομένα και η αμοιβαία εμπιστοσύνη αποτελούν μονόδρομο. Παράλληλα, η Dr. Tarang Sharma, Technical Officer του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO), πρόσθεσε τη διεθνή διάσταση, εξηγώντας ότι η ένταξη των ασθενών στο ΗΤΑ αποτελεί αλλαγή κουλτούρας που, όπως δείχνει το παράδειγμα του Ηνωμένου Βασιλείου και των Σκανδιναβικών χωρών, προσφέρει μεγαλύτερη κοινωνική νομιμοποίηση και εμπιστοσύνη στις αποφάσεις.

Βιωσιμότητα και πρόσβαση στην καινοτομία: Συμπληρωματικοί στόχοι

Στη Στρογγυλή Τράπεζα με θέμα: «Η φωνή των ασθενών στην αξιολόγηση: Ελληνικές προκλήσεις & Ευρωπαϊκές Πρακτικές», υπό τον συντονισμό του Γενικού Γραμματέα της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., Νίκου Δέδε, υπογραμμίστηκε ότι το HTA δεν είναι εργαλείο περικοπών, αλλά μηχανισμός καλύτερης στόχευσης. Ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Υγείας, Δρ. Άρης Αγγελής, ανέφερε ότι στόχος είναι η αξιολόγηση του πρόσθετου κλινικού οφέλους για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του συστήματος, ενώ προανήγγειλε νομοθετική πρωτοβουλία για τη συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στην Επιτροπή Αξιολόγησης.

Η Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου ανέδειξε τον πολυσχιδή ρόλο των ασθενών, από τον εντοπισμό ανεκπλήρωτων αναγκών στη Σάρωση Ορίζοντα έως την παροχή δεδομένων πραγματικού κόσμου, επισημαίνοντας την ανάγκη ανάπτυξης ασθενοκεντρικών μητρώων (registries). Στα πρακτικά διδάγματα του πιλότου εστίασε η Πρόεδρος της Επιτροπής Διαπραγμάτευσης Τιμών Φαρμάκων, Δρ. Βασιλική-Κωνσταντίνα Γκογκοζώτου, η οποία υπογράμμισε την ανάγκη τυποποίησης διαδικασιών (SOPs) και διασύνδεσης συστημάτων, σημειώνοντας ότι το νέο νομοσχέδιο επιτρέπει τη διαχείριση κοινών κλινικών αξιολογήσεων χωρίς οριζόντια εφαρμογή rebate/clawback.

Η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Φαρμάκου του ΕΟΠΥΥ, Δρ. Χαρά Κανή, εξήρε τη συνεργασία ΕΟΠΥΥ και Ένωσης Ασθενών, τονίζοντας τη σημασία της μετάβασης από μια τυχαία αλληλεπίδραση σε μια θεσμοθετημένη, κωδικοποιημένη συμμετοχή. Από την ακαδημαϊκή κοινότητα, ο Αναπληρωτής Καθηγητής του ΠΑΔΑ, Δρ. Κώστας Αθανασάκης, εξήγησε ότι οι ασθενείς προσφέρουν μοναδικές πληροφορίες για τη βίωση της νόσου που δεν αποτυπώνονται στις κλινικές μελέτες, επισημαίνοντας την ανάγκη ενός δομημένου «διαδικαστικού πλαισίου συνεισφοράς» (process of contribution).

Τέλος, ο Δημήτρης Αθανασίου, Αντιπρόεδρος της Ένωσης Σπανίων Ασθενών Ελλάδος και Μέλος Δ.Σ. της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., κατέθεσε την εμπειρία του από τον EMA, τονίζοντας ότι ειδικά στα σπάνια νοσήματα —όπου το 95% δεν διαθέτει θεραπεία— η βιωματική οπτική του ασθενούς είναι παντελώς αναντικατάστατη και η θεσμική εκπροσώπησή τους επιβεβλημένη.

Η σύγκλιση της φαρμακοβιομηχανίας και το νέο θεσμικό πλαίσιο

Οι εκπρόσωποι της φαρμακευτικής αγοράς παρουσίασαν κοινή γραμμή πλεύσης. Η Εντεταλμένη Γενική Διευθύντρια του PIF, Δρ. Δήμητρα Λεμπέση, χαρακτήρισε τη βιωματική γνώση των ασθενών ανεκτίμητο κεφάλαιο που πρέπει να μεταφράζεται σε πολιτική υγείας με διαφάνεια και ισονομία, ζητώντας ένα στέρεο σύστημα αξιολόγησης. Ο Επιστημονικός Διευθυντής της Π.Ε.Φ., Μάρκος Ολλανδέζος, υπογράμμισε ότι το HTA πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς να προκαλεί στρεβλώσεις στην αγορά, ενώ ο Χρίστος Γεωργακόπουλος, Market Access Director του Σ.Φ.Ε.Ε., το χαρακτήρισε ως το κατεξοχήν εργαλείο για την εξασφάλιση έγκαιρης και ισότιμης πρόσβασης στην καινοτομία. Κλείνοντας, ο Αναστάσιος Σκρουμπέλος, Associate Director, Market Access της MSD Greece, έθεσε την ανάγκη θεσμοθέτησης ενός σαφούς πλαισίου με συγκεκριμένα κριτήρια εκπροσώπησης, εκπαίδευσης και αξιολόγησης, ώστε να αποφεύγεται η προσχηματική συμμετοχή.

Η στρατηγική της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας για το HTA αναπτύσσεται σε τέσσερις πυλώνες: Γνώση (Οδηγός HTA), Εκπαίδευση (Ελληνική Ακαδημία EUPATI), Εφαρμογή (συμμετοχή στον εθνικό πιλότο) και Θεσμική ενσωμάτωση. Λίγες ημέρες μετά την εκδήλωση, η ψήφιση του Νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας έφερε μια σημαντική δικαίωση: η Ένωση συμμετέχει πλέον ως παρατηρητής τόσο στην Επιτροπή του Ταμείου όσο και στην Επιτροπή Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων. Σε συνδυασμό με το δικαίωμα κατάθεσης απόψεων πριν το PICO (ν. 5243/2025 σε εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού), γίνεται ένα σταθερό βήμα για τη θεσμική αναγνώριση των ασθενών.

Στόχος της Ένωσης παραμένει η μετάβαση από την παρατήρηση στην πλήρη συμμετοχή με αποφασιστική αρμοδιότητα, όπως συμβαίνει ήδη στο Ηνωμένο Βασίλειο, τη Δανία και τον EMA. Η Πολιτεία έχει δεσμευτεί για την επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία που θα θεσμοθετεί τη συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στην Αξιολόγηση, ενώ παράλληλα απαιτείται επένδυση στην εκπαίδευσή τους, με την ενίσχυση των υφιστάμενων πρωτοβουλιών της Ένωσης.

Ο «Ομόκεντρος Κύκλος για το HTA» αποτέλεσε την αφετηρία για έναν διαρκή, τεκμηριωμένο διάλογο πολιτικής υγείας. Για την Ένωση Ασθενών Ελλάδας, η θεσμική συμμετοχή των ασθενών στο HTA προϋποθέτει έναν ισότιμο ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Ένα σύστημα αξιολόγησης που δεν ακούει αυτούς για τους οποίους αποφασίζει παραμένει ατελές. Η Ένωση συνεχίζει να εργάζεται για τη γεφύρωση αυτού του κενού με γνώση, εκπαίδευση και τη βαθιά πεποίθηση ότι οι ορθές αποφάσεις για την υγεία απαιτούν τη φωνή εκείνων που τη βιώνουν.