“Ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο”… το libre διάβασε το βιβλίο του Άγγελου Τσέκερη

Τα χρόνια από το 1963 έως και το 1967 (και το πραξικόπημα των Συνταγματαρχών που οδήγησε στην 7ετή Χούντα) ήταν, χωρίς καμία αμφιβολία, τα πιο ταραγμένα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας από το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου (1949) και μετά. Υπό αυτό ως δεδομένο το βιβλίο του δημοσιογράφου Αγγελου Τσέκερη με τον εύγλωττο τίτλο “Ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο.

Νίκος Γιαννόπουλος

Η πολιτική σύγκρουση στην Ελλάδα από τη δολοφονία του Λαμπράκη μέχρι τη δικτατορία”  καθίστατα αυτόματα ενδιαφέρον. Κατά την ανάγνωσή του όμως (ίσως και την πιο προσεκτική μελέτη του θα μπορούσαμε να πούμε) εξελίσσεται σ’ ένα must read για όποιον θέλει να έχει μία έξοχη σύνοψη των γεγονότων εκείνης της περιόδου τα οποία οδήγησαν με μαθηματικά ακρίβεια στην ανωμαλία 1967-1974.

Το βιβλίο έχει ένα εκπληκτικό, κατά την άποψή μας, “προτέρημα”. Φωτίζει πτυχές της περιόδου στις οποίες δεν έχει δοθεί μέχρι και σήμερα η απαραίτητη σημασία στη μελέτη τους. Μία από αυτές είναι τα οικονομικά σκάνδαλα της περιόδου Καραμανλή στα οποία εμπλεκόταν προσωπικά ο τότε Πρωθυπουργός και αδιαφιλονίκητος ηγέτης της ελληνικής Δεξιάς. Τα πολύ μεγάλα ερωτηματικά γύρω από αυτές τις υποθέσεις έμειναν διαχρονικά αναπάντητα όπως άλλωστε έμεινε και η απορία γιατί ο Καραμανλής προτίμησε να “αποδράσει” στο Παρίσι με ψεύτικο όνομα (Τριανταφυλλίδης) ξεφεύγοντας έτσι από μία μέγγενη αποκαλύψεων που απειλούσε τότε το κόμμα του (ΕΡΕ) αλλά και τον ίδιο.

“Ταξιδεύοντας” στις σχεδόν 560 σελίδες του βιβλίου, ο αναγνώστης κατανοεί απόλυτα ότι το πραξικόπημα του 1967 δεν προέκυψε εν κενώ. Προετοιμαζόταν χρόνια (τουλάχιστον από το 1961 και μετά) από διάφορους αντιδραστικούς κύκλους μέσα στο Παλάτι, το Στρατό και τη Δεξιά έτσι ώστε να μην απομείνει καμία ελπίδα ουσιαστικής αλλαγής για τη διακυβέρνηση του τόπου. Η κυβέρνηση της Ενωσης Κέντρου αποτέλεσε μία εξαίρεση η οποία σε καμία περίπτωση δεν έπρεπε να παραταθεί χρονικά, γι’ αυτό και προέκυψε η Αποστασία του 1965 η οποία, όπως τονίζεται στο έργο, αποτέλεσε χαρακτηριστική επίδειξη δύναμης των δυνάμεων της ανωμαλίας.

Πρέπει επίσης, πριν πιάσετε το βιβλίο στα χέρια σας, να ενημερώσουμε και για τούτο: Το πόνημα και ο συγγραφέας του δεν κοροϊδεύουν ότι καμώνονται κάτι άλλο από αυτό που είναι. Δεν διεκδικούν κάποιο φωτοστέφανο “αντικειμενικότητας” που στην πραγματικότητα, έτσι και αλλιώς, δεν υπάρχει. Δίνουν τα γεγονότα στον αναγνώστη μέσα από μία αριστερή ματιά και πρίσμα χωρίς φόβο και δισταγμό, αποτιμώντας, παράλληλα, τα πολιτικά πεπραγμένα της Αριστεράς σε εκείνη την ταραγμένη περίοδο κατά την οποία η ΕΔΑ αλλά και γενικότερα ο δημοκρατικός κόσμος της χώρας βρέθηκε στην πρωτοπορία των αγώνων και των διεκδικήσεων.

Είναι πολύ λογικό ότι συγκεκριμένα γεγονότα καταλαμβάνουν πολύ χώρο. Η δολοφονία του βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη τον Μάιο του 1963 στη Θεσσαλονίκη από έξαλλα πλήθη “εθνικοφρόνων” που δρούσαν υπό την ανοχή (αν και όχι και την ενθάρρυνση των επίσημων αρχών και κυρίως της Χωροφυλακής) είναι ένα από αυτά. Αλλωστε μετά το πέρας της εν λόγω δολοφονίας φέρεται ο Καραμανλής να εκφράζει την απορία “ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο” αν και ο ίδιος ήξερε καλά ότι μετά την εκπόνηση και την εφαρμογή του σχεδίου Περικλής στις εκλογές του 1961 είχε ουσιαστικά παραδώσει την εξουσία στις ακραίες παρακρατικές ομάδες (που διοργάνωσαν και τη δολοφονία Λαμπράκη).

Τα γεγονότα αποδίδονται μία με γλωσσική λιτότητα που εντυπωσιάζει. Σε κάθε περίπτωση το δυνατό σημείο του Τσέκερη, ως δημοσιογράφου, είναι η δυνατότητα του να αναδεικνύει την αλήθεια που πολλές φορές κρύβεται πίσω από την πολυπλοκότητα των καταστάσεων. Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται και στο βιβλίο έτσι ώστε τα γεγονότα να “παραδωθούν” στον αναγνώστη απαλλαγμένα από περιττές λεπτομέρειες που ίσως να δημιουργούν στρεβλώσεις.

Γίνεται επίσης σαφές, και γι’ αυτό έχει φροντίσει ο συγγραφέας με τις αναφορές του, ότι όσοι κρύβονταν πίσω από το σχέδιο ανωμαλίας που τελικά οδήγησε στο πραξικόπημα του 1967 είχαν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο “αναφορές” στον ξένο παράγοντα, ακόμα και αν αυτός ήταν η ναζιστική Γερμανία. Δωσίλογοι που βρήκαν τη θέση τους στον εθνικό κορμό μετά το 1945, λούμπεν στοιχεία που συνεργάστηκαν με τον κατακτητή φορώντας το προσωπείο του αντικομμουνισμού και φυσικά στρατιωτικοί που απέκτησαν κύρος και επιρροή μέσα από τη στενή σχέση με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες.

Κεντρικό πρόσωπο των τελευταίων ήταν, το δίχως άλλο, ο συνταγματάρχης Γιώργος Παπαδόπουλος. Ναι ο γνωστός. Η δράση είχε επισημανθεί πολύ έγκαιρα και είχε συζητηθεί ακόμα και στη Βουλή αλλά αυτό τελικά δεν αποτέλεσε ανάχωμα μέχρι την τελική έφοδο του εν λόγω αξιωματικού στην εξουσία μέσω της κατάλυσης του Συντάγματος στην οποία είχε συμπεριστάτες και άλλους επίουρκους αξιωματικούς, μηυμένων στη Χούντα πολύ πριν την Χούντα.

Το βιβλίο δεν χαρίζεται ούτε καν στην Ενωση Κέντρου ή στην Αριστερά. Δεν θα μπορούσε να μην τονιστεί η τακτική του Γιώργου Παπανδρέου να μην μιλά ή να μην υψώνει τους τόνους για ζητήματα που θεωρούσε ότι δεν αφορούσαν το κόμμα του και το στενό πολιτικό του συμφέρον. Δεν θα μπορούσε να μην υπογραμμιστεί ο παραδοσιακός αντικομμουνισμός του ανδρός ο οποίος μάλλον δεν είχε να ζηλέψει τίποτα από τον αντίστοιχο της Δεξιάς ως προς τη σκληρή ρητορία και τις φορτισμένες λέξεις. Για την Αριστερά οι τόνοι της κριτικής είναι πιο “χαμηλοί” αλλά είναι γεγονός ότι ακόμα και μέσα σ’ ένα καθεστώς απαγορεύσεων, διώξεων και αστυνομοκρατίας η ΕΔΑ αποτέλεσε ένα φάρο αντίστασης αλλά και δημιουργίας. Συνομίλησε με τη νεολαία, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των αγώνων, μέσα από τους κόλπους της ξεπήδησε το σπουδαίο κίνημα της Νεολαίας Λαμπράκη το οποίο η αντίδραση πολέμησε λυσσαλέα.

Είναι, τέλος, ιδιαίτερα χρήσιμες αναφορές στο κυρίαρχο εθνικό ζήτημα της εποχής, αυτό του Κυπριακού. Μέσα από αυτές ο Τσέκερης αναδεικνύει τη σημασία της υπόθεσης για τα εσωτερικά πολιτικά πράγματα και τις παράλληλες πορείες Ελλάδας και Κύπρου μέχρι την καταστροφή του 1974 την οποία εν πολλοίς προκάλεσε η Χούντα της Αθήνας. Οπως και στην Ελλάδα κάποιοι είχαν θελήσει από πολύ νωρίς να επέμβουν αλλοιώνοντας τη λαϊκή βούληση, έτσι και στην Κύπρο υπήρχαν δυνάμεις, υποστηριζόμενες από την Ελλάδα που αν και στους τύπους ενεργούσαν για την Ενωση ουσιαστικά προοικονόμησαν την τουρκική εισβολή και την de facto διχοτόμηση του νησιού, κατάσταση η οποία διατηρείται έως σήμερα.

Το “Ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο” είναι ένα βιβλίο που στο τέλος της ημέρας ανοίγει και πάλι τη συζήτηση για εκείνη την περίοδο κατά την οποία η δημοκρατία τραυματίστηκε πολύ βαριά. Και αυτό από μόνο του, λέει πολλά.

Το σημείωμα στο οπισθόφυλλου του βιβλίου

Το 1963 η διακυβέρνηση της Δεξιάς κατέρρευσε με πάταγο, στον απόηχο της δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, αδιαφιλονίκητος ηγέτης της συντηρητικής παράταξης, εγκατέλειψε την πολιτική και έφυγε μόνιμα στο εξωτερικό. Ήταν η στιγμή που η πολιτική σύγκρουση στην Ελλάδα έμπαινε σε μια κρίσιμη φάση: Ποιος θα κυβερνούσε τον τόπο;

Από την μια πλευρά, ένα μαχητικό δημοκρατικό ρεύμα οραματιζόταν μια Ελλάδα απαλλαγμένη οριστικά από τις σκιές του Εμφυλίου. Από την άλλη, το Παλάτι, ο Στρατός και τα υπολείμματα της Δεξιάς επέμεναν -με την εγγύηση του αμερικανικού παράγοντα- να θεωρούν τον εαυτό τους νόμιμο ιδιοκτήτη της χώρας.

Ο εκλογικός θρίαμβος της Ένωσης Κέντρου, το πραξικόπημα και η εξέγερση του Ιουλίου, ο κατήφορος προς τη Δικτατορία: Η ιστορία της περιόδου είναι γεμάτη ελπίδες και ματαιώσεις, εξαγορές και προδοσίες, σκευωρίες και βρώμικη μιντιακή προπαγάνδα. Αλλά και δικαστές που δεν φοβούνται, εργάτες που διαδηλώνουν για αξιοπρέπεια και Λαμπράκηδες που τραγουδάνε κοιτάζοντας το παρακράτος κατάματα.