Τσίπρας για Μπουτάρη: Το θάρρος του για τη Συμφωνία Πρεσπών, η συζήτηση στο γραφείο της Θεσσαλονίκης, το δημοψήφισμα του 2015

Ο Αλέξης Τσίπρας απηύθυνε ομιλία κατά την παρουσίαση του βιβλίου που αφιερώνεται στον Γιάννη Μπουτάρη, αναδεικνύοντας τη σημασία της πολιτικής εντιμότητας και του θάρρους στις κρίσιμες στιγμές της χώρας.

Η σχέση των δύο ανδρών χτίστηκε σε δύσκολους μνημονιακούς καιρούς, όταν ο πρώην πρωθυπουργός ηγείτο της πρώτης αριστερής κυβέρνησης και ο Μπουτάρης υπηρετούσε ως δήμαρχος Θεσσαλονίκης με πρωτοποριακές και βαθιά προοδευτικές αντιλήψεις.

Ο Αλέξης Τσίπρας τόνισε στην ομιλία του ότι με τον Γιάννη Μπουτάρη δεν είχαν μόνο πολιτικές συμπτώσεις, αλλά και σημαντικές διαφωνίες. Μάλιστα, υπογράμμισε πως κυρίως μέσα από αυτές τις διαφορετικές απόψεις οικοδομήθηκε μια προσωπική σχέση γεμάτη αμοιβαία εκτίμηση και εμπιστοσύνη.

Ο πρώην δήμαρχος στήριξε κριτικά την κυβερνητική προσπάθεια για απαλλαγή από τη μνημονιακή επιτροπεία, ενώ παράλληλα τοποθετήθηκε υπέρ του “ναι” στο δημοψήφισμα του 2015.

Η μεγαλύτερη απόδειξη θάρρους και αποφασιστικότητας του Γιάννη Μπουτάρη, σύμφωνα με την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, ήταν η στήριξή του στη Συμφωνία των Πρεσπών. Αυτή η επιλογή δεν ήταν καθόλου εύκολη για έναν δήμαρχο Θεσσαλονίκης, καθώς απαιτούσε να αντιμετωπίσει φαντάσματα του παρελθόντος και να πολεμήσει στερεότυπα δεκαετιών σχετικά με τη γειτονική χώρα.

Ο Μπουτάρης στάθηκε απέναντι στους κερδοσκόπους της εθνικοφροσύνης, αγνοώντας το πολιτικό κόστος που διαχρονικά έχει επιβαρύνει τόσο τη Θεσσαλονίκη όσο και ολόκληρη την Ελλάδα. Ο Αλέξης Τσίπρας αποκάλυψε στην ομιλία του μια χαρακτηριστική συζήτηση που είχαν οι δύο τους, στο γραφείο του στη Θεσσαλονίκη.  

Ο Γιάννης Μπουτάρης τον ρώτησε τότε αν ήταν σίγουρος ότι θα αντέξει την πίεση για τη Συμφωνία των Πρεσπών, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι ακόμη και οι δικοί του άνθρωποι αντιδρούσαν έντονα.

Η απάντηση του πρώην πρωθυπουργού ήταν ξεκάθαρη: δεν άξιζε να κατέχει αυτή τη θέση αν δεν τολμούσε να προχωρήσει. Τότε το πρόσωπο του Μπουτάρη φωτίστηκε και δήλωσε την πλήρη στήριξή του.

Ολόκληρη η ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στην παρουσίαση βιβλίου αφιερωμένου στον Γιάννη Μπουτάρη

Ο Γιάννης Μπουτάρης υπήρξε μια ξεχωριστή προσωπικότητα που έχει αφήσει τη σφραγίδα της όχι μόνο στην πόλη της Θεσσαλονίκης, αλλά και στη χώρα.

Αυτό που νομίζω τον διέκρινε ως δημόσιο πρόσωπο ήταν η αυθεντικότητά του.

Ο Μπουτάρης ήταν αυτός που ήταν.

Με τα καλά του και τα περίεργά του.

Δεν προσποιήθηκε ποτέ ότι ήταν κάτι άλλο.

Και δεν ασχολήθηκε με τα κοινά για να αποδείξει κάτι στον εαυτό του ή στους άλλους. 

Ασχολήθηκε με διάθεση προσφοράς και όχι από ανάγκη ζήτησης.

Με τον Μπουτάρη δεν είχε μεγάλη σημασία αν διαφωνούσες ή συμφωνούσες.

Γουστάριζες, όπως θα έλεγε κι εκείνος, να μιλάς μαζί του.

Ακόμη και να διαφωνείς.

Κυρίως γουστάριζες τον αντισυμβατικό του χαρακτήρα, την αφοπλιστική ειλικρίνεια και τις τρομερές ιστορίες που είχε πάντα να σου διηγηθεί από μια γεμάτη ζωή, που την είχε ζήσει μέχρι τα όρια. 

Διαβάζοντας όμως το βιβλίο του Λεωνίδα αισθάνθηκα λίγο βαθύτερα την ομορφιά -και χρησιμοποιώ συνειδητά αυτή τη λέξη- μιας αντιφατικής προσωπικότητας, που πολλοί αγάπησαν, άλλοι μίσησαν, συκοφάντησαν, και κακοποίησαν με διάφορους τρόπους. 

Αλλά τελικά μιας προσωπικότητας που κατάφερε να διαπεράσει την ερημία του πλήθους, να αποτυπωθεί στις συνειδήσεις, και κυρίως να αλλάξει σε πολλά πεδία την εικόνα της πόλης του. 

Και νομίζω αν το βιβλίο έχει μια ιδιαίτερη συμβολή είναι γιατί κάνει γνωστό, σε ευρύτερο των Θεσσαλονικέων κοινό, το έργο του Μπουτάρη για την Πόλη του.

Ο Μπουτάρης εκτός από αντισυμβατικός, ήταν και ακομπλεξάριστος.

Και το εργαλείο που κινούσε τη δράση του ήταν η επιμονή του στην αλήθεια. 

Ή στην αλήθεια του, αν προτιμάτε.

Που πάντως αποδείχτηκε ότι ήταν πολύ πιο κοντά στην αλήθεια από τα στερεότυπα του εθνικισμού και του συντηρητισμού που διαπερνούσαν τη Θεσσαλονίκη και την εικόνα της. 

Η αλήθεια για τους προσωπικούς του δαίμονες, όπως ο αλκοολισμός και η προσπάθεια να απαλλαγεί από αυτόν. 

Η αλήθεια για το ρόλο των κομμάτων και την επιρροή τους στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, συχνά ιδιοτελή και αρνητική. 

Και η αλήθεια για την Ιστορία της ίδιας της πόλης του, για το πολυπολιτισμικό της παρελθόν, το ρόλο των Εβραίων τους οποίους αφάνισαν ο ναζισμός και οι εγχώριοι σύμμαχοί του. 

Αλλά και για το ρόλο των μουσουλμάνων στην πολιτιστική και ιστορική ταυτότητα της πόλης. 

Κι αυτή η εμμονή του Γιάννη Μπουτάρη στην αλήθεια, όσο κι αν του κόστιζε πολιτικά, διαπερνά ολόκληρο το βιβλίο του Λεωνίδα Μακρή. 

Ο Λεωνίδας περιγράφει με ευγένεια, με τρυφερότητα μπορώ να πω, τις αντιφάσεις ενός ανθρώπου με τον οποίο συνεργάστηκε και εκτίμησε βαθιά, χωρίς όμως να ταυτίζεται μ’ αυτές. 

Χωρίς να επιλέγει το δρόμο της δοξολογίας, αλλά ούτε και το δρόμο μιας εκ των υστέρων άγονης κριτικής, προσεγγίζει αυτή τη δύσκολη προσωπικότητα φωτίζοντας πτυχή-πτυχή το βάθος της. 

Είναι ένα δύσκολο εγχείρημα, που ο συγγραφέας το καταφέρνει: Να παντρέψει την εμμονή του κυρ Γιάννη στην αλήθεια με την αλήθεια της αφήγησης. 

Είχα το προνόμιο να γνωρίσω από κοντά τον Γιάννη Μπουτάρη. Περπατήσαμε και συνδεθήκαμε σε δύσκολους μνημονιακούς καιρούς. Εγώ πρωθυπουργός στην πρώτη αριστερή κυβέρνηση της χώρας, εκείνος δήμαρχος με πρωτοποριακές, βαθιά προοδευτικές, αντιλήψεις και πρακτικές. 

Δε θα ξεχάσω την επιμονή του να μετατρέψουμε σε φως για τη πόλη, σκιερές πτυχές της ιστορίας της.

Την επιμονή του να δουλέψουμε για το μνημείο του ολοκαυτώματος.

Την επιμονή του να συμβάλει στην οικοδόμηση μιας θετικής ατζέντας στη σχέση μας με τη Τουρκία, με την ιδέα του για απευθείας ακτοπλοϊκή σύνδεση της Θεσσαλονίκης με τη Σμύρνη.

Με τον Μπουτάρη όμως εκτός από πολιτικές συμπτώσεις, είχαμε και πολιτικές διαφωνίες.

Τολμώ να πω ότι κυρίως μέσα από τις δεύτερες, χτίσαμε μια προσωπική σχέση αμοιβαίας εκτίμησης και εμπιστοσύνης. 

Θυμάμαι στήριξε κριτικά την προσπάθεια της κυβέρνησής μου για απαλλαγή από τη μνημονιακή επιτροπεία. 

Αλλά στάθηκε σθεναρά υπέρ του ναι στο δημοψήφισμα. 

Εκεί όμως που έδειξε το μεγαλύτερο θάρρος και τη μεγαλύτερη αποφασιστικότητα ήταν στη Συμφωνία των Πρεσπών.

Κι αυτή δεν ήταν καθόλου εύκολη απόφαση, όταν μιλάμε για τη Θεσσαλονίκη. 

Γιατί έπρεπε να ξορκίσει φαντάσματα του παρελθόντος, να πολεμήσει στερεότυπα δεκαετιών για τη γειτονική χώρα, να σταθεί απέναντι στους κερδοσκόπους της εθνικοφροσύνης. 

Και να αγνοήσει το πολιτικό κόστος, που ο υπολογισμός του έχει κοστίσει διαχρονικά πολύ ακριβά τόσο στην πόλη του όσο και στη χώρα.  

Δε θα ξεχάσω μια συζήτηση που κάναμε οι δυό μας, με τον Λεωνίδα ανάμεσά μας, στο γραφείο μου στη Θεσσαλονίκη.

Όταν με ρώτησε : 

Ρε συ Πρόεδρε είσαι σίγουρος ότι θα το αντέξεις ;

Εδώ οι δικοί μου και κάνουν τις πάπιες.

Του απάντησα ότι δεν αξίζει να είμαι σε αυτή τη θέση και να μη το τολμήσω.

Και τότε σα να έλαμψε το πρόσωπό του. 

Προχώρα ρε κι εγώ θα το στηρίξω όσο μπορώ.  

Και η αλήθεια είναι ότι στάθηκε δίπλα στην επιλογή του ορθολογισμού και της προόδου.

Και απέναντι στο πιο ακραίο κύμα εθνικιστικού λαϊκισμού που έχει δει η χώρα μας.

Τόσο απέναντι που δεν δίστασε ακόμη και σωματικά να εκθέσει τον εαυτό του στο μίσος και τη βιαιότητα των εθνικιστών.

Θέλω απλά να θυμίσω ότι σε αυτή τη μάχη, που αποτέλεσε μια από τις πιο κλασσικές διαχωριστικές γραμμές ανάμεσα στον πατριωτισμό και την πατριδοκαπηλία, ανάμεσα στην πρόοδο και την συντήρηση.

Κάποιοι επιλέξαμε με κόστος την προοδευτική και τη πατριωτική τοποθέτηση. 

Και κάποιοι, όχι μόνο από τη δεξιά, τη ψηφοθηρία και τη πατριδοκαπηλία.

Ο Μπουτάρης ήταν ένας από εμάς.     

Και όπως εύστοχα περιγράφει στο βιβλίο ο Λεωνίδας, αυτό το έπραξε ως ηθικό χρέος. 

Γιατί η πόλη των φαντασμάτων, όπως αποκαλεί τη Θεσσαλονίκη ο Μαρκ Μαζάουερ,  έπρεπε να γνωρίσει και να αναγνωρίσει επιτέλους το παρελθόν της. 

Αλλά το έπραξε και με το βλέμμα στο μέλλον, θα προσθέσω εγώ. 

Γιατί ήταν βαθιά πεπεισμένος ότι το μέλλον της πόλης είναι να ανοίξει δρόμους προς το βορρά και όχι να βρίσκεται προσκολλημένη στο ρόλο της αδικημένης από το κέντρο συμπρωτεύουσας.

Ότι η Θεσσαλονίκη άκμασε στο παρελθόν και θα μπορούσε να ακμάσει και στο μέλλον ως κόμβος της Βαλκανικής και όχι ως φτωχός συγγενής της Αθήνας. 

Είδε λοιπόν τις Πρέσπες ως ένα μεγάλο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή. Γιατί οι Πρέσπες έλυναν ένα μεγάλο πρόβλημα, που δεν είχε να κάνει μόνο με τη Βόρεια Μακεδονία. 

Αλλά και με το ρόλο της Ελλάδας στα Βαλκάνια, ως δύναμης ειρήνης και προόδου. Και άρα με ένα καινούργιο και ελπιδοφόρο ρόλο της αγαπημένης του Θεσσαλονίκης. 

Θα κλείσω με μια ειλικρινή και κάπως πικρή διαπίστωση: 

Λείπουν σήμερα από το πολιτικό μας σύστημα σε όλο του το εύρος άνθρωποι σαν τον Γιάννη Μπουτάρη. 

Αφοσιωμένοι στο λαό και την αλήθεια, ξένοι σε κάθε ιδέα και πρακτική διαχωρισμών και αυταρχισμού, ικανοί να πείσουν με την ειλικρίνεια και την εντιμότητά τους την πλειοψηφία που θέλει ένα καλύτερο μέλλον. 

Η εικόνα του πολιτικού μας συστήματος, η αδυναμία του να πείσει, η ανικανότητά του να παράγει δικαιοσύνη και πρόοδο, το επιβεβαιώνει. 

Όταν μάλιστα η κοινωνική ιδιοτέλεια συνοδεύεται από την αδελφή της, τη διαφθορά, τότε ο φαύλος κύκλος της παράλυσης παράγει σοβαρές απειλές για την ασφάλεια, την οικονομία, την ίδια τη χώρα. 

Η διαδρομή του Γιάννη Μπουτάρη, όμως, η εμμονή του στην αλήθεια, η εντιμότητα και οι αντιφάσεις του, το αποτύπωμα και το έργο του, η πολιτική αλλιώς όπως είναι ο εύστοχος τίτλος του βιβλίου, δεν είναι μόνο ένα πολύτιμο μάθημα για όλους μας. 

Είναι και μια πηγή αισιοδοξίας, ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε, όσες δυσκολίες κι αν υπάρχουν σήμερα γύρω μας. 

Και η ίδια η προσπάθεια να τα καταφέρουμε, είναι πιστεύω και η μεγαλύτερη τιμή για το έργο και την προσωπικότητα αυτού του ξεχωριστού ανθρώπου.