Ποιότητα ζωής και ελεύθερος χρόνος: Σχέση ανάλογη αλλά αρκεί;

Ίσως περισσότερο από κάθε άλλη φορά στην ανθρώπινη ιστορία ο ελεύθερος χρόνος γίνεται πολύτιμος για μία ολιστική και ποιοτική ζωή. Σε μία εποχή κατά την οποία η τεχνολογία παίζει κυρίαρχο ρόλο ακόμα και στην εργασία, είναι σαφές ότι πιο πολύς χρόνος σε σχέση με το παρελθόν μπορεί να εξοικονομηθεί. Όμως, την ίδια ώρα παρουσιάζεται το φαινόμενο, με διαφορετική ένταση από χώρα σε χώρα, οι άνθρωποι να δουλεύουν ακόμα πιο πολύ.

Νίκος Γιαννόπουλος

Σε κάθε περίπτωση οι ώρες της ανεμελιάς, ή, τέλος πάντων, οι ώρες πουν δεν εργαζόμαστε έχουν πολύ μεγάλη σημασία για την ισορροπία μας.

Η αξία του δεν μετριέται τόσο σε χρήματα όσο σε ψυχολογική αξία. Σύμφωνα με την έννοια της ενσωμάτωσης της επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, έχει επίσης και κοινωνικοοικονομική σημασία.

Ο ελεύθερος χρόνος είναι το παράδειγμα ενός αγαθού, του οποίου η αξία μπορεί να προσδιοριστεί με διάφορες μεθόδους εκτίμησης της αξίας των μη εμπορεύσιμων αγαθών.

Η Ελλάδα

Στη χώρα μας, ο ελεύθερος χρόνος δεν καταλαμβάνει το χώρο που θα θέλαμε. Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με τις σχετικές μετρήσεις της Eurostat, η Ελλάδα διαθέτει μία από τις χαμηλότερες βαθμολογίες ικανοποίησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Για την ακρίβεια, μόλις που ξεπερνάει τη βάση (5,5/10).

Προς πληροφόρησή σας στην ίδια έρευνα έντεκα χώρες της ΕΕ σημείωσαν βαθμολογία 7,0 ή υψηλότερη για τη συνολική ικανοποίηση από τον ελεύθερο χρόνο. Η Φινλανδία βρέθηκε στην κορυφή του καταλόγου με 7,7 βαθμούς, ακολουθούμενη από τη Δανία και τη Σλοβενία, με 7,5 βαθμούς η καθεμία.

Για πόσες ώρες ημερησίως μιλάμε

Ο μέσος εργαζόμενος σε χώρες ΟΟΣΑ έχει γύρω στις 14-16,5 ώρες ελεύθερου χρόνου / προσωπικής φροντίδας την ημέρα όταν συμπεριλαμβάνει και τον ύπνο. Πέρα όμως από την ποσότητα, όπως είναι λογικό μετράει και η ποιότητα.

Στην ίδια έρευνα που αφορά τις χώρες του ΟΟΣΑ η ικανοποίηση με τον τρόπο που χρησιμοποιείται αυτός ο χρόνος σπάνια ξεπερνά το 8/10 και είναι πολύ χαμηλότερη για τη μεσαία ηλικία.

Το κλειδί βρίσκεται στην ψυχολογία και την αντιμετώπιση του άγχους: ερευνητική δημοσίευση αναφέρει ότι ακόμη και αν αυξηθεί ο χρόνος ελεύθερου χρόνου στο μέλλον (π.χ. λόγω τεχνολογικής προόδου), η ποιότητα αυτού του χρόνου μπορεί να μειωθεί αν ο άνθρωπος συνεχίζει να νιώθει άγχος, υπερφόρτωση ή αν δεν ξέρει πώς να τον χρησιμοποιήσει.

Εχει αποδειχθεί και καταγραφεί ότι η ικανοποίηση από τον ελεύθερο χρόνο (δηλαδή πόσο ευχάριστα βιώνεται) επηρεάζει θετικά την ποιότητα ζωής — δηλαδή δεν είναι η ποσότητα του χρόνου αλλά το πώς χρησιμοποιείται και βιώνεται που έχει σημασία σε σχέση με το ευ ζην.

Παράλληλα, υπάρχει αρνητική σχέση ανάμεσα στην ικανοποίηση από τον ελεύθερο χρόνο και στα επίπεδα άγχους — δηλαδή όσο περισσότερο ικανοποιημένοι ήταν οι συμμετέχοντες από τον ελεύθερό τους χρόνο, τόσο χαμηλότερα ήταν τα επίπεδα στρες. Λογικά όλα αυτά και αναμενόμενα.

• Το ζήτημα είναι ποιος/ποια μπορεί να τα κάνει όλα αυτά. Δηλαδή, να διώξει το άγχος, να απολαμβάνει περισσότερο τον ελεύθερο χρόνο (αν φυσικά υπάρχει) και να φτάσει στην ψυχολογική ευεξία.

Πάντως, τα μαθηματικά λένε την αλήθεια: Μια αύξηση κατά 1 μονάδα στη διαχείριση ελεύθερου χρόνου συνδέθηκε με 4,90 μονάδες αύξηση στην ποιότητα ζωής. Επίσης, μία αύξηση κατά 1 μονάδα στην ικανοποίηση από ελεύθερο χρόνο συνδέθηκε με 2,37 μονάδες αύξηση στην ποιότητα ζωής.

Και ακόμα, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ (σε δείγμα περισσότερων από 5000 ανθρώπων) άτομα με παρόμοιο εισόδημα αλλά λιγότερο ελεύθερο χρόνο είχαν χαμηλότερα επίπεδα ικανοποίησης ζωής σε σχέση με όσους είχαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο.

• Τουτέστιν η συνύπαρξη ελεύθερου χρόνου έχει ανεξάρτητη επίδραση στην ευημερία, πέρα από το εισόδημα ή άλλους παράγοντες.

Ο Καρλ Μαρξ είχε πει: «Ο χρόνος είναι στην πραγματικότητα η ενεργός ύπαρξη του ανθρώπου. Δεν είναι μόνο το μέτρο της ανθρώπινης ζωής. Είναι ο χώρος για την ανάπτυξή της».

Γι’ αυτό και έρευνα συμπεραίνει τα εξής: “Ο ελεύθερος χρόνος είναι το πιο σημαντικό μέρος για την πραγματοποίηση της ελεύθερης και ολόπλευρης ανθρώπινης ανάπτυξης. Έτσι, αντιμετωπίζοντας αυτές τις νέες προκλήσεις του ελεύθερου χρόνου, το πώς χρησιμοποιούμε, διαχειριζόμαστε και δημιουργούμε ελεύθερο χρόνο στην κοινωνία του μέλλοντος θα είναι ένα πολύ κρίσιμο έργο για εμάς τους ανθρώπους”.