Μια κοινωνία σε διαρκή σύνδεση στα social media με… παραδοξότητα τη μοναξιά

Στη ελληνική κοινωνία (και όχι μόνο στην ελληνική) παρατηρείται ένα παράδοξο φαινόμενο: ενώ οι νέοι είναι περισσότερο συνδεδεμένοι από ποτέ μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, πολλοί από αυτούς βιώνουν έντονα αισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης. Ακούγεται σαν ψέμα αλλά είναι η πλήρης αλήθεια. Η συνεχής χρήση εφαρμογών όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook δημιουργεί την εντύπωση μιας κοινωνίας όπου η επικοινωνία είναι άμεση και συνεχής.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ωστόσο, πίσω από αυτή την εικόνα κρύβεται συχνά μια διαφορετική πραγματικότητα, στην οποία πολλοί νέοι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις.

Έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί τα τελευταία χρόνια επιβεβαιώνουν ότι η μοναξιά αποτελεί αυξανόμενο πρόβλημα για τους νέους στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με αυτήν του World Health Organization στο πλαίσιο του προγράμματος Health Behaviour in School-aged Children Study, περίπου το 17% των μαθητών σχολικής ηλικίας στη χώρα δηλώνει ότι αισθάνεται συχνά μοναξιά. 

Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι σχεδόν ένας στους έξι εφήβους βιώνει αυτό το συναίσθημα σε μια περίοδο της ζωής του όπου οι κοινωνικές σχέσεις και η αποδοχή από τους συνομηλίκους έχουν ιδιαίτερη σημασία. Η μοναξιά μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση αλλά και την κοινωνική ανάπτυξη των νέων.

• Παράλληλα, ανάλογες ευρωπαϊκές έρευνες δείχνουν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στην Ελλάδα αλλά παρουσιάζει σημαντική αύξηση σε πολλές χώρες.

Ωστόσο, τα ποσοστά στη χώρα μας εμφανίζονται συχνά υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Υπολογίζεται ότι περίπου το 27% των νέων στην Ελλάδα αναφέρει ότι αισθάνεται έντονη μοναξιά, ποσοστό μεγαλύτερο από αυτό που καταγράφεται σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες.

Αυτό αν μην τι άλλο καταδεικνύει ότι οι νέοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη δημιουργία σταθερών κοινωνικών δεσμών, παρά τις πολλαπλές δυνατότητες επικοινωνίας που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία.

Σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη φαίνεται να παίζει η εκτεταμένη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Παρότι οι πλατφόρμες αυτές διευκολύνουν,, στη θεωρία τουλάχιστον, την επικοινωνία και επιτρέπουν στους χρήστες να αλληλεπιδρούν με ανθρώπους από διαφορετικά μέρη του κόσμου, συχνά ενισχύουν τη σύγκριση με τις ζωές των άλλων.

Οι νέοι εκτίθενται καθημερινά σε εικόνες που παρουσιάζουν μια «ιδανική» πραγματικότητα, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα μειονεξίας ή απογοήτευσης. Όταν κάποιος αισθάνεται ότι η δική του ζωή δεν ανταποκρίνεται σε αυτά τα πρότυπα, είναι πιθανό να βιώσει απομόνωση και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η υπερβολική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συνδέεται με προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως αυξημένο άγχος, κακή ποιότητα ύπνου και συμπτώματα κατάθλιψης. Σε προηγούμενο ρεπορτάζ του Libre μιλήσαμε επίσης για τις διατροφικές διαταραχές που επίσης πολλές φορές οφείλονται στην υπερβολική χρήση των social media.

Οι νέοι που περνούν πολλές ώρες καθημερινά στο διαδίκτυο συχνά αφιερώνουν λιγότερο χρόνο σε δραστηριότητες που ενισχύουν την πραγματική κοινωνική επαφή, όπως οι συναντήσεις με φίλους, ο αθλητισμός ή οι ομαδικές δραστηριότητες.

• Ως αποτέλεσμα, οι ψηφιακές αλληλεπιδράσεις μπορεί να αντικαταστήσουν τις άμεσες ανθρώπινες σχέσεις, οι οποίες όμως είναι απαραίτητες για την ψυχική ισορροπία.

Παράλληλα, κοινωνικοί και οικονομικοί παράγοντες μπορούν να επιδεινώσουν το πρόβλημα. Οι αυξημένες απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής, η αβεβαιότητα για το μέλλον και οι πιέσεις που σχετίζονται με την εκπαίδευση ή την εργασία επηρεάζουν σημαντικά την ψυχολογία των νέων.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά λειτουργούν ως ένας τρόπος προσωρινής διαφυγής από την καθημερινότητα, χωρίς όμως να αντιμετωπίζουν ουσιαστικά το πρόβλημα της κοινωνικής απομόνωσης. Κάτι σαν υποκατάστατο δηλαδή. 

• Το ερώτημα είναι το ακόλουθο: Διέξοδοι υπάρχουν; 

Είναι αλήθεια ότι σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν η οικογένεια και το σχολείο, τα οποία οφείλουν να ενθαρρύνουν την ανοιχτή επικοινωνία και τη δημιουργία υγιών κοινωνικών σχέσεων. Οι νέοι χρειάζονται ένα υποστηρικτικό περιβάλλον στο οποίο θα μπορούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους χωρίς φόβο ή ντροπή.

Την ίδια ώρα, είναι απαραίτητο να προωθηθούν δραστηριότητες που ενισχύουν την άμεση ανθρώπινη επαφή. Μέσα από τέτοιες δραστηριότητες οι νέοι έχουν τη δυνατότητα να συνεργαστούν, να γνωρίσου άλλους ανθρώπους και να αναπτύξουν ουσιαστικούς δεσμούς. 

Η συμμετοχή σε συλλογικές δράσεις μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη μείωση του αισθήματος απομόνωσης. Πως όμως οι νέοι θα βγουν από το καβούκι της οθόνης για να συμμετάσχουν στην όποια συλλογικότητα;

Επιπλέον, είναι σημαντικό οι νέοι να χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με μέτρο. Εφαρμογές όπως το Instagram, το TikTok και το Facebook μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία επικοινωνίας, όμως δεν πρέπει να αντικαθιστούν τις πραγματικές ανθρώπινες σχέσεις. 

Σ’ αυτό, ειδικά για τους ανήλικους, κομβικό ρόλο παίζουν οι γονείς που επιδιώκουν να βάζουν τα όρια και ελέγχουν την τήρησή τους, όσο το δυνατόν περισσότερο διακριτικά και μετά από προηγούμενη συμφωνία με το παιδί.

Στη θεωρία, κοντολογίς, λύσεις υπάρχουν. Επί του πρακτέου όμως χρειάζονται άψογη σχεδίαση και κρατική αρωγή με κεφάλαια και έξυπνες πολιτικές.