Χαρταετός:Θα εκπλαγείτε από πού προέρχεται το αγαπημένο έθιμο… και κρίσιμα tips για να πετάξει ψηλά

Είναι ίσως από τις πιο ευχάριστες παιδικές αναμνήσεις. Η αγορά του χαρταετού, η προετοιμασία για το πέταγμά του, η καλούμπα, τα ζύγια και εν τέλει το πέταγμα που φέρνει μεγάλη ικανοποίηση και χαρά (σε μικρά αλλά και πιο…μεγάλα παιδιά). Η Καθαρά Δευτέρα έχει συνδεθεί μ’ αυτό το πολύ ιδιαίτερο έθιμο εδώ και αρκετούς αιώνες. Ομως και αυτό, όπως και άλλα, δεν έχει ελληνικές καταβολές (χωρίς, προφανώς, αυτό να μειώνει την αξία του και την φαντασμαγορία του).

Νίκος Γιαννόπουλος

Μην απορήσετε αλλά ο χαρταετός είναι αντικείμενο…κινέζικο. “Και αυτό;” θα ρωτήσει κάποιος αρνητικά προδιατεθειμένος στα σύγχρονα κινέζικα αντικείμενα που ο αστικός μύθος τα θέλει να χαλούν εύκολα. Ναι, και αυτό όπως δείχνουν ιστορικές πηγές.

Ο κινεζικός πολιτισμός, πανάρχαιος και μάλλον υποτιμημένος στην Ελλάδα, έχει πολύ μεγάλες ρίζες στο παρελθόν και θαυμαστά κατορθώματα να επιδείξει. Ο χαρταετός δεν είναι βέβαια ένα θαυμαστό κατόρθωμα, τι θα λέγατε όμως αν μαθαίνατε ότι ανακαλύφθηκε (στην Κίνα) τον 4ο αιώνα πχ;

Κατασκευαζόταν από μετάξι και άλλα υλικά και όπως ξέρουμε χρησιμοποιούνταν τόσο για θρησκευτικές τελετές όσο και τα μετρήσεις αποστάσεων και αποστολές σημάτων. Εξαπλώθηκε σχετικά γρήγορα και σε άλλες περιοχές της Απω Ανατολής (Κορέα, Ιαπωνία) ενώ αργότερα έφτασε στην Ινδία και στη Μέση Ανατολή.

Η έρευνα εικάζει, με αρκετές πιθανότητες επαλήθευσης, ότι ο χαρταετός ως έθιμο έφτασε στον ελληνικό χώρο στους ύστερους βυζαντινούς χρόνους και στα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κατάκτησης μέσω, πάντα, των εμπορικών δρόμων της Ασίας.

Οι πρώτες γραπτές αναφορές για τους χαρταετούς ως λαϊκή διασκέδαση συναντώνται τον 17ο αιώνα και αφορούν την Κωνσταντινούπολη, τότε πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά με πολύ ενεργό και ζωντανό το ελληνικό στοιχείο. Στις περιοχές της σημερινής Ελλάδας το έθιμο έφτασε λίγο αργότερα.

Τον 19ο αιώνα υπάρχουν πια σαφείς μαρτυρίες για το πέταγμα του χαρταετού την Καθαρά Δευτέρα τόσο στην Αθήνα (πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους) όσο και στον Πειραιά.

Σε καθαρά θρησκευτικό επίπεδο το πέταγμα του χαρταετού (την ημέρα, μάλιστα, που αρχίζει η σαρακοστή) συμβολίζει την πνευματική ανάταση αλλά και τη μετάβαση, σταδιακά από την απομόνωση του χειμώνα στην εξωστρέφεια της άνοιξης.

Το πέταγμα του χαρταετού ως έθιμο καταγράφηκε από τους πρώτους επιστήμονες που σύστησαν την ελληνική λαογραφία. Ηδη, από τις αρχές του 20ου αιώνα έχει προχωρήσει σε συγκεκριμένες αναφορές ο θεμελιωτής της λαογραφίας στη χώρα μας Νίκολαος Πολίτης. Ο Πολίτης εντάσσει το έθιμο στη γενικότερη αποκριάτικη και σαρακοστιανή κουλτούρα.

Αλλοι λαογράφοι, όπως ο Γεώργιος Μέγας, μιλούν αργότερα για παγιωμένο, πια, έθιμο, συστατικό της ελληνικής παράδοσης, κυρίως στις αστικές περιοχές αλλά όχι μόνο.

Το έθιμο παραμένει μέχρι και σήμερα ζωντανό σε πολλές χώρες της Ασίας όπως η Ιαπωνία, η Κίνα, η Ταϊλάνδη, το Αφγανιστάν και η Ινδία.

Στη δε Παλαιστίνη το πέταγμα το αετού έχει αποκτήσει έναν ιδιαίτερο συμβολισμό, κυρίως για τον εδώ και χρόνια δοκιμαζόμενο λαό της Γάζας. Για τους Παλαιστίνιους συμβολίζει, την ελευθερία και την ελπίδα και γι’ αυτό το λόγο έχουν διοργανωθεί κατά καιρούς μαζικές εκδηλώσεις πετάγματος χαρταετού.

Συμπερασματικά το πέταγμα του χαρταετού, από τις αρχαίες του ρίζες στην Κίνα έως τη σημερινή του παρουσία στην ελληνική Καθαρά Δευτέρα, αποδεικνύει πως τα έθιμα ταξιδεύουν, μεταμορφώνονται και αποκτούν νέα νοήματα.

Γίνεται έτσι σαφές ότι ακόμη και το πιο απλό λαϊκό έθιμο μπορεί να κρύβει μια μακρά, πολυπολιτισμική διαδρομή που συνεχίζεται στον χρόνο και παρά την πρόοδο της τεχνολογίας.

Ιδού και μερικά τιπ για να φτάσει ο χαρταετός σου όσο πιο ψηλά γίνεται:

• Ιδανικός άνεμος είναι μέτριος (5–20 χλμ/ώρα). Πολύ δυνατός μπορεί να σπάσει το σκοινί ή τον χαρταετό.
• Βεβαιώσου ότι ο χαρταετός είναι καλά στερεωμένος, με ισχυρό πλαίσιο και ίσιο χαρτί ή ύφασμα.
• Χρησιμοποίησε ισχυρό, όχι πολύ λεπτό σκοινί και κράτησε τη λαβή σταθερά με το ένα χέρι.
• Αφήνεις το σκοινί αργά για να πάρει τον άνεμο και να ανέβει ομαλά.
• Κινήσεις πάνω–κάτω με τη λαβή βοηθούν στη σταθεροποίηση.
• Απόφυγε ηλεκτροφόρα καλώδια και συνθήκες καταιγίδας.