POLITICO: Ο Τραμπ “δεν χρειάζεται το διεθνές δίκαιο” και η Ευρώπη διχάζεται

Απροετοίμαστη η ΕΕ μπροστά στην επιθετική στάση των ΗΠΑ και την αβεβαιότητα για το μέλλον της Ουκρανίας. Η επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα ανέδειξε την αμηχανία των Βρυξελλών, ενώ πλέον ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει πώς “δεν χρειάζεται το διεθνές δίκαιο”.

Όπως περιγράφει το POLITICO, η  χιονόπτωση σκέπασε βαριά τις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα, καθώς αξιωματούχοι από πρεσβείες και ευρωπαϊκούς θεσμούς επέστρεψαν από τις διακοπές τους σε μια νέα, σοκαριστική πραγματικότητα.

Όπως ένα παγωμένο χαστούκι αρκτικού αέρα, η επιχείρηση του Ντόναλντ Τραμπ για την απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο από την προεδρία της Βενεζουέλας αιφνιδίασε τα κορυφαία στελέχη της ΕΕ — και τα βύθισε στη σιωπή. Ακολούθησαν αμφισβήτηση του NATO, απειλές προς Κούβα και Ιράν, ενώ ο Τραμπ δήλωσε ότι χρειάζεται να αποκτήσει τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας, ανεξάρτητα από τη γνώμη των σημερινών συμμάχων των ΗΠΑ.

«Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξή του στους New York Times.

Ωστόσο, το διεθνές δίκαιο έχει ανάγκη τον Τραμπ. Η προσέγγισή του αποτελεί υπαρξιακή απειλή όχι μόνο για παγκόσμιες συμφωνίες όπως η Συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, αλλά και για την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, τη μεγαλύτερη “βιομηχανία” διεθνούς νομοθεσίας στον κόσμο. Κάθε χρόνο η ΕΕ παράγει πάνω από 2.000 οδηγίες και κανονισμούς, καθοδηγώντας την οικονομική και κοινωνική ζωή των 27 κρατών-μελών της.

Σε έναν κόσμο υπό αμερικανική κυριαρχία όπου ο κανόνας δικαίου δεν έχει σημασία, η ευρωπαϊκή νομοθετική μηχανή κινδυνεύει να φαντάζει ως γραφικό απομεινάρι. Η πρώτη εβδομάδα του 2026 ανέδειξε ξανά την παράλυση και ανικανότητα της ευρωπαϊκής ηγεσίας απέναντι σε έναν Αμερικανό πρόεδρο που δηλώνει πως μόνο η προσωπική του «ηθική» μπορεί να τον σταματήσει.

«Είναι μια πολύ σημαντική στιγμή», ανέφερε διπλωμάτης ευρωπαϊκής χώρας που μίλησε ανώνυμα. «Υπήρχε μια τάση στα ευρωπαϊκά ΜΜΕ να κοροϊδεύουν τον Τραμπ και τους συνεργάτες του, παρουσιάζοντάς τους ως ανίκανους ή τρελούς. Αυτό είναι λάθος. Είναι ιδιαίτερα ικανοί».

Όπως τόνισε ο ίδιος διπλωμάτης, η αποστολή τους είναι ξεκάθαρη: να προωθήσουν τα συμφέροντα των ΗΠΑ και της διοίκησης Τραμπ με κάθε τρόπο. Ο Λευκός Οίκος δεν ενδιαφέρεται για το αν είναι καλός σύμμαχος της Ευρώπης και είναι διατεθειμένος να επικρίνει, να απειλήσει ή ακόμη και να επιτεθεί στην γηραιά ήπειρο. «Αυτό δεν πρέπει να μας εκπλήσσει», πρόσθεσε.

Αδιέξοδο εξαιτίας της Ουκρανίας

Παρά το γεγονός ότι διανύουμε σχεδόν έναν χρόνο στη δεύτερη θητεία Τραμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν έχουν κάνει ποτέ επίσημη στρατηγική συζήτηση για τη νέα αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τους παραδοσιακούς συμμάχους τους. «Πρέπει να το συζητήσουμε», είπε ο ίδιος διπλωμάτης. «Ο λόγος που δεν έχει γίνει πλήρης διάλογος είναι η Ουκρανία».

Εδώ βρίσκεται η ουσία της έντασης που παραλύει την ευρωπαϊκή αντίδραση. Παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις για αυτονομία, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται από το ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της και χρειάζεται απεγνωσμένα τη στήριξη των ΗΠΑ για μια αποδεκτή εκεχειρία στην Ουκρανία.

Συνάντηση αυτή την εβδομάδα της λεγόμενης συμμαχίας των πρόθυμων συμμάχων της Ουκρανίας πλησίασε σε ένα σχέδιο όπου οι ΗΠΑ θα παρέχουν στρατιωτικές εγγυήσεις για οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία. Ωστόσο, το κοινό ανακοινωθέν πάνω από 30 κυβερνήσεων, που προέκυψε από τη σύσκεψη, δεν περιείχε σαφείς λεπτομέρειες για τον ρόλο των Αμερικανών και δεν υπογράφηκε από εκπροσώπους του Τραμπ.

Παρόλα αυτά, η συγκυρία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη τόσο για την Ουκρανία όσο και επειδή η Ρωσία δεν έχει ακόμη δεσμευτεί. Το να αποξενωθεί ο Τραμπ αυτή τη στιγμή θα ήταν ριψοκίνδυνο για τους ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας αλλά και πέραν αυτών.

Διχασμένη Ευρώπη χωρίς στρατηγική φωνή

Το πρόβλημα είναι ότι χωρίς ανοιχτή συζήτηση για τη νέα κατάσταση στη Δύση, οι ηγέτες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν πολιτική στήριξη για μια γενναία αλλαγή εξωτερικής πολιτικής — ενδεχομένως μακριά τόσο από τις ΗΠΑ όσο και το ΝΑΤΟ.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, έχει υπάρξει από τους πιο ανοιχτούς σχετικά με την πρόκληση αυτή, προειδοποιώντας σε πρόσφατη ομιλία του πως οι ΗΠΑ επιδιώκουν να χωρίσουν τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής.

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μια εδραιωμένη δύναμη που σταδιακά απομακρύνεται από ορισμένους συμμάχους της και απελευθερώνεται από τους διεθνείς κανόνες που κάποτε προωθούσε», τόνισε ο Μακρόν στην ετήσια ομιλία του για την εξωτερική πολιτική.

Ο Μακρόν υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αποδεχτεί αυτό που χαρακτήρισε «νέο αποικιοκρατισμό» και πρέπει να επενδύσει περαιτέρω στη «στρατηγική αυτονομία» της ηπείρου.

Ωστόσο, ο Γάλλος πρόεδρος βρίσκεται πλέον πιο αδύναμος και αντιδημοφιλής από ποτέ, με ένα κοινοβούλιο σε αδιέξοδο στο Παρίσι και την ακροδεξιά να προηγείται στις δημοσκοπήσεις. Παρότι πολλοί διπλωμάτες συμμερίζονται τις ανησυχίες Μακρόν, γνωρίζουν ότι η φωνή του δεν έχει πια το ίδιο βάρος στις Βρυξέλλες.

Στην πρόσφατη ομιλία του για την εξωτερική πολιτική, ο Μακρόν απέφυγε να αναφερθεί ονομαστικά είτε στις ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα είτε στον ίδιο τον Τραμπ.

Aβεβαιότητα ακόμη κι αν υπάρξει συμφωνία

Ακόμη κι αν ο Τραμπ πειστεί να στηρίξει την Ευρώπη, να αποσύρει τις διεκδικήσεις στη Γροιλανδία ή να δεσμεύσει αμερικανικά στρατεύματα στην Ουκρανία, τίποτα δεν εγγυάται διάρκεια αυτής της στάσης.

Διπλωμάτες εξακολουθούν να αμφιβάλλουν κατά πόσο οποιαδήποτε αμερικανική υπογραφή κάτω από συνθήκη ειρήνης υπέρ της ασφάλειας της Ουκρανίας θα έχει αξία όσο ο Τραμπ ενεργεί κατά βούληση. «Στο τέλος», σημείωσε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης, «καμία εγγύηση δεν υπάρχει ότι όλα θα λειτουργήσουν».

Η περιθωριοποίηση της ΕΕ στη νέα τάξη πραγμάτων

Η αδυναμία της ΕΕ στο νέο παγκόσμιο σκηνικό του Τραμπ είναι εμφανής παντού σύμφωνα με τους επικριτές της Ένωσης. Στη Γάζα, η ΕΕ δεν προβλέπεται να έχει ρόλο σε νέο ειρηνευτικό σχήμα υπό το σχέδιο κατάπαυσης πυρός του Τραμπ — παρότι παραμένει ο μεγαλύτερος δωρητής βοήθειας. Όσο οι διαδηλωτές στο Ιράν προσπαθούν να ανατρέψουν το καθεστώς στην Τεχεράνη, οι Ευρωπαίοι περιορίζονται σε χλιαρές δηλώσεις — όταν μιλούν καν — από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

«Η Ευρώπη έχει χάσει τον δρόμο της και δεν είμαι σίγουρος ότι έχει ρόλο πουθενά αλλού εκτός από την Ουκρανία», σχολιάζει ανώτερος διπλωμάτης εκτός ΕΕ.

Διαιρέσεις στην κορυφή, όπως επισημαίνει ο ίδιος διπλωμάτης, αποτελούν ιδιαίτερη αδυναμία: κανείς δεν μιλά ενιαία εκ μέρους της Ευρώπης στην εξωτερική πολιτική. Ξεχωριστές ανακοινώσεις εκδόθηκαν μετά την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα — μία από την πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, άλλη από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, καθώς και μία τρίτη από την ύπατη εκπρόσωπο Kaja Kallas.

Όμως ακόμη κι αυτή η δήλωση της Kallas υπέρ «ηρεμίας» και «σεβασμού στις αρχές» του διεθνούς δικαίου υπογράφηκε τελικά μόνο από 26 κράτη-μέλη — με μία χώρα, την Ουγγαρία, να μην συμμετέχει.

“Ο κόσμος λειτουργεί αλλιώς”

Η ωμή αμφισβήτηση της παγκόσμιας τάξης πραγμάτων εκ μέρους των ΗΠΑ αποτελεί εφιάλτη που ξεπερνά τα όρια των Βρυξελλών.

Ο Κίρ Στάρμερ, πρωθυπουργός της Βρετανίας και πρώην δικηγόρος καριέρας, επέκρινε προεκλογικά τη συντηρητική κυβέρνηση επειδή δεν καταδίκασε τον Τραμπ για αδιαφορία προς το διεθνές δίκαιο. Πλέον στην εξουσία, περιορίζεται σε χλιαρά σχόλια χωρίς σαφή άποψη για τη νομιμότητα ή μη της επέμβασης στη Βενεζουέλα.

“Τι είδους μοχλό μπορούμε να έχουμε απέναντι στη Ρωσία όταν δεν αντιδρούμε στις ενέργειες των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα;” αναρωτήθηκε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Aκόμη κι όταν αφορά τις φιλοδοξίες του Τραμπ περί «ιδιοκτησίας» στη Γροιλανδία — τμήμα εδάφους χώρας-μέλους του NATO όπως η Δανία — οι Ευρωπαίοι εξέφρασαν στήριξη με πολύ προσεκτικές διατυπώσεις ώστε να αποφύγουν άμεση κριτική στις ΗΠΑ. Το καλύτερο που είπε η φον ντερ Λάιεν ήταν: «Ο νόμος είναι ισχυρότερος από τη δύναμη». Δεν είναι όμως σαφές αν ισχύει αυτό πλέον.

“O κόσμος πλέον δεν βασίζεται στις ευρωπαϊκές αξίες”, παραδέχεται ο ανώτερος διπλωμάτης. “Λειτουργεί εντελώς διαφορετικά. H Eυρώπη πρέπει να βρει ξανά τον δρόμο της”.

Τραμπ: Οι Ηνωμένες Πολιτείες “θα κάνουν κάτι για τη Γροιλανδία, είτε τους αρέσει είτε όχι”