Mercosur: Τι προβλέπει η συμφωνία, τι σημαίνει για τους αγρότες και γιατί υπάρχουν αντιδράσεις

Με καταφατική ψήφο από την πλειοψηφία των κρατών-μελών, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε την πολυαναμενόμενη εμπορική συμφωνία με το μπλοκ της Mercosur, σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες. Η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία εξέφρασαν την αντίθεσή τους, ενώ το Βέλγιο επέλεξε την αποχή. Αντίθετα, η Ιταλία στήριξε τη συμφωνία, αφού είχε προκαλέσει καθυστέρηση τον προηγούμενο μήνα.

Τα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν προθεσμία έως τις 5 μ.μ. της Παρασκευής για να καταθέσουν τυχόν ενστάσεις και να επικυρώσουν επίσημα την ψηφοφορία. Αυτή η διαδικασία, γνωστή ως «έγγραφη διαδικασία», παρέχει πολιτική στήριξη στην άτυπη έγκριση που δόθηκε από τους πρεσβευτές στις Βρυξέλλες.

Όπως αναφέρει το Politico, επιπλέον, εγκρίθηκαν και πρόσθετες δικλείδες ασφαλείας για την αγροτική αγορά, οι οποίες θα ενεργοποιηθούν σε περίπτωση αύξησης εισαγωγών από Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη, όπως ανέφεραν οι διπλωμάτες υπό καθεστώς ανωνυμίας.

Η μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου στον κόσμο

Η συμφωνία ΕΕ-Mercosur δημιουργεί τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, καλύπτοντας περίπου 700 εκατομμύρια ανθρώπους. Για τις Βρυξέλλες, το επίτευγμα αυτό θεωρείται σημαντική γεωπολιτική νίκη, καθώς η Κίνα αυξάνει το μερίδιό της στο εμπόριο και την επιρροή της στη Λατινική Αμερική.

Σε μια περίοδο που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εντείνει τους δασμούς παγκοσμίως, η συμφωνία προσφέρει σταθερότητα τόσο στην Ευρώπη όσο και σε χώρες όπως η Βραζιλία. Ωφελημένοι από τη μείωση των δασμών αναμένεται να είναι ευρωπαϊκοί κλάδοι όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η αεροναυπηγική, τα μηχανήματα αλλά και οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων όπως κρασί και τυρί.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρόκειται να ταξιδέψει στην Παραγουάη την επόμενη εβδομάδα για την υπογραφή της συμφωνίας.

Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, Όλοφ Γκιλ, απέφυγε να επιβεβαιώσει το ταξίδι της φον ντερ Λάιεν στη συνέντευξη Τύπου της Παρασκευής. «Αυτή τη στιγμή επικεντρωνόμαστε στις διαδικασίες του Συμβουλίου της ΕΕ. Τα επόμενα βήματα θα αποφασιστούν αργότερα», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Τα επόμενα βήματα και οι προκλήσεις για τη συμφωνία

Μετά την υπογραφή από τη φον ντερ Λάιεν και τους ομολόγους της από τη Mercosur, το κείμενο θα τεθεί προς ψήφιση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ορισμένα σημεία που υπερβαίνουν τα στενά όρια της εμπορικής πολιτικής θα χρειαστούν επιπλέον έγκριση από τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών.

Η διαπραγμάτευση για τη συμφωνία ΕΕ-Mercosur διήρκεσε 25 χρόνια και χαρακτηρίστηκε από έντονες διαβουλεύσεις. Το 2025, η ΕΕ τροποποίησε το κείμενο ώστε να συμπεριλάβει δισεκατομμύρια ευρώ σε στήριξη προς τους αγρότες που ανησυχούν για τις εισαγωγές από τη Νότια Αμερική.

Η Συμφωνία Mercosur

Με τον όρο Mercosur (από τα ισπανικά Mercado Común del Sur = Κοινή Αγορά του Νότου) εννοείται η περιφερειακή οικονομική και εμπορική ένωση χωρών της Νότιας Αμερικής, δηλαδή της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης. Η Ευρώπη είχε ξεκινήσει συζητήσεις από το 1999 για τη δημιουργία μίας συμφωνίας χωρίς δασμούς μεταξύ ΕΕ και των χωρών της Mercosur.

Η Μercosur θα καταργήσει επίσης δασμούς σε αγροτικά προϊόντα της Ε.Ε. όπως:

• 27% στα κρασιά.
• 35% στα αλκοολούχα ποτά.

Για τα πιο «ευαίσθητα» αγροτικά προϊόντα, η Ε.Ε. θα αυξήσει τις ποσοστώσεις εισαγωγής, μεταξύ άλλων επιπλέον 99.000 τόνοι βοδινού κρέατος, ενώ η Μercosur θα προσφέρει στις Βρυξέλλες αδασμολόγητη ποσόστωση 30.000 τόνων για τυριά.

Υπάρχουν επίσης ποσοστώσεις της Ε.Ε. για:

• πουλερικά
• χοιρινό
• ζάχαρη
• αιθανόλη
• ρύζι
• μέλι
• καλαμπόκι
• γλυκό καλαμπόκι

και αντίστοιχες ποσοστώσεις της Μercosur για:

• γάλα σε σκόνη
• βρεφικό γάλα.

Οι πρόσθετες εισαγωγές αντιστοιχούν στο 1,6% της κατανάλωσης βοδινού στην Ε.Ε. και στο 1,4% για τα πουλερικά. Οι υποστηρικτές της συμφωνίας επισημαίνουν ότι οι ήδη υπάρχουσες εισαγωγές αποδεικνύουν πως η Μercosur μπορεί να τηρεί τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Η συμφωνία αναγνωρίζει περίπου 350 γεωγραφικές ενδείξεις ώστε να αποτρέπεται η απομίμηση παραδοσιακών ευρωπαϊκών προϊόντων – για παράδειγμα, ο όρος «parmigiano reggiano» θα επιτρέπεται μόνο για συγκεκριμένα τυριά από την Ιταλία.

• Μετά από διάφορα παγώματα και επανεκκινήσεις των συνομιλιών, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη συμφωνίας αρχές Δεκεμβρίου του 2024 και μένει τώρα η επικύρωσή της.

Η Συμφωνία θα επιτρέψει ουσιαστικά στην Ένωση να εξάγει οχήματα, μηχανήματα, κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά προς τη Λατινική Αμερική, διευκολύνοντας την είσοδο βοδινού κρέατος, ζάχαρης, ρυζιού, μελιού και σόγιας από τη Νότια Αμερική.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις πριν από έναν χρόνο, καθώς και χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία, υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αποτελεί κρίσιμο μέρος της προσπάθειας της ΕΕ να ανοίξει νέες αγορές, ώστε να αντισταθμίσει τις επιχειρηματικές απώλειες από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες. 

Τι λένε οι υποστηρικτές της συμφωνίας

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία υποστηρίζουν ότι η συμφωνία προσφέρει διέξοδο από την υπερβολική εξάρτηση από την Κίνα, ιδίως σε κρίσιμα ορυκτά όπως το λίθιο για μπαταρίες. Διασφαλίζει επίσης ότι δεν θα επιβάλλονται φόροι στις εξαγωγές των περισσότερων σχετικών υλικών.

Τονίζουν επίσης ότι η συμφωνία προσφέρει ανακούφιση από τον αντίκτυπο των δασμών που επέβαλε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Προβλέπονται επίσης ρήτρες ασφαλείας για την αντιμετώπιση πιθανών διαταραχών στις αγορές.

Τι ισχυρίζονται οι πολέμιοι της συμφωνίας

Ευρωπαίοι αγρότες διαμαρτύρονται ότι η συμφωνία θα οδηγήσει σε εισαγωγή φθηνών νοτιοαμερικανικών προϊόντων, κυρίως βοδινού κρέατος, τα οποία, όπως υποστηρίζουν, δεν πληρούν τα περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα της Ε.Ε.
Από την πλευρά της, η Κομισιόν απαντά ότι τα ευρωπαϊκά πρότυπα δεν θα χαλαρώσουν.

Η συμφωνία περιλαμβάνει δεσμεύσεις για το περιβάλλον, μεταξύ άλλων για την αποτροπή περαιτέρω αποψίλωσης μετά το 2030, ωστόσο περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι δεσμεύσεις αυτές δεν διαθέτουν μηχανισμούς για τη διασφάλιση αυτών.

Μάλιστα, η οργάνωση Friends of the Earth χαρακτήρισε τη συμφωνία «καταστροφική για το κλίμα» και προειδοποίησε ότι θα εντείνει την αποψίλωση των δασών, καθώς οι χώρες της Μercosur θα αυξήσουν τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων και πρώτων υλών που συχνά προέρχονται από δασικές περιοχές, συμπεριλαμβανομένου του Αμαζονίου.

Η Γαλλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός βοδινού στην Ε.Ε., είχε δηλώσει ότι θα υπέγραφε τη συμφωνία μόνο αν «προστατεύονταν τα συμφέροντα της γαλλικής και ευρωπαϊκής γεωργίας». Πλέον, την απορρίπτει. Αντιρρήσεις είχαν εκφράσει επίσης Ιταλία, Ουγγαρία και Πολωνία. Οι τέσσερις χώρες θα μπορούσαν να μπλοκάρουν τη συμφωνία, όμως στο τέλος η Ιταλία άλλαξε στρατόπεδο.

Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου που έχει ποτέ συνάψει η Ε.Ε. σε επίπεδο δασμολογικών μειώσεων, αφαιρώντας πάνω από 4 δισ. ευρώ σε δασμούς στις ευρωπαϊκές εξαγωγές ετησίως, και ότι αποτελεί βασικό πυλώνα της στρατηγικής διαφοροποίησης των εμπορικών σχέσεων της Ενωσης.

Σημειώνει πως δεδομένου ότι η Μercosur έχει περιορισμένο δίκτυο εμπορικών συμφωνιών, οι ευρωπαϊκές εταιρείες αποκτούν πελονέκτημα καθώς θα μπορούν να διεκδικούν δημόσιες συμβάσεις στις χώρες της νοτιοανατολικής Αμερικής με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τις τοπικές επιχειρήσεις – κάτι που δεν είχε προσφερθεί ποτέ μέχρι σήμερα.

• Οι αγρότες κάνουν λόγο για άνισο ανταγωνισμό από χώρες που έχουν διαφορετικά πρότυπα ασφαλείας. Οι ίδιοι χαρακτηρίζουν τη Συμφωνία “ιστορικό λάθος” και “επιζήμια για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα και την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ”.

Οι χώρες της MERCOSUR παράγουν αγροτικά προϊόντα με πολύ χαμηλότερο κόστος (ιδίως βόειο κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, σόγια) αλλά και με διαφορετικά πρότυπα παραγωγής.

Παράλληλα, στην ΕΕ ισχύουν αυστηροί κανόνες για την καλή διαβίωση των ζώων, τη χρήση φυτοφαρμάκων και αντιβιοτικών και την περιβαλλοντική προστασία. Όμως, σε χώρες της MERCOSUR επιτρέπονται ουσίες απαγορευμένες στην ΕΕ (όπως φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, τα οποία είναι απαγορευμένα ή μη εγκεκριμένα στην ΕΕ, αυξητικοί παράγοντες στην κτηνοτροφία κα), ενώ, υπάρχει χαλαρότερη επιβολή κανόνων. Αξίζει να σημειωθεί πως η ΕΕ ελέγχει τα υπολείμματα στα εισαγόμενα τρόφιμα, όμως, το πόσο αποτελεσματικός θα είναι εν τέλει ο έλεγχος αποτελεί βασικό σημείο κριτικής από αγρότες και περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Οι αγρότες, στην Ελλάδα αναφέρουν ότι , θα αποτελέσει ταφόπλακα για τα ελληνικά αγροτικά προϊόντα. Όπως δηλώνουν οι ίδιοι από τα μπλόκα, οι λόγοι αφορούν τόσο οι προδιαγραφές με τις οποίες καλλιεργούνται τα αγροτικά προϊόντα όσο και τις τιμές στις οποίες τα προϊόντα αυτά θα εισάγονται.