Το Ιράν σε οριακό σημείο: Μπορούν οι νέες διαδηλώσεις να απειλήσουν πραγματικά τον Χαμενεΐ;

Τέσσερις φορές μέσα σε δεκατρία χρόνια –το 2009, το 2017, το 2019 και το 2022– μαζικές λαϊκές εξεγέρσεις στο Ιράν φάνηκαν να κλονίζουν συθέμελα το θεοκρατικό καθεστώς. Και τις τέσσερις, όμως, η απάντηση υπήρξε αμείλικτη: οι Φρουροί της Επανάστασης και οι παραστρατιωτικοί της Μπασίτζ κατέστειλαν τις διαδηλώσεις με ακραία βία, δείχνοντας ότι δεν διστάζουν να στραφούν εναντίον των ίδιων των πολιτών για να διατηρήσουν την εξουσία του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.

Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον είναι αν το νέο κύμα κινητοποιήσεων, που ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου, θα αποδειχθεί διαφορετικό. Αν δηλαδή θα αποτελέσει τη σπίθα που μπορεί να απειλήσει ουσιαστικά την 36χρονη διακυβέρνηση του Χαμενεΐ ή αν θα έχει την ίδια κατάληξη με τις προηγούμενες εξεγέρσεις.

Τα δύο πλεονεκτήματα των σημερινών διαδηλωτών

Σε αντίθεση με το παρελθόν, οι σημερινές κινητοποιήσεις φαίνεται να διαθέτουν δύο κρίσιμα πλεονεκτήματα.

Πρώτον, η στρατιωτική ισχύς του καθεστώτος βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών. Μετά τα ισραηλινά πλήγματα στην Τεχεράνη τον Ιούνιο του 2025, το καθεστώς έχασε μεγάλο μέρος του πυρηνικού του προγράμματος, περίπου το ήμισυ των βαλλιστικών πυραύλων, σχεδόν το 80% της αντιαεροπορικής άμυνας, καθώς και πάνω από 30 ανώτατους στρατιωτικούς και στελέχη των Φρουρών της Επανάστασης. Παράλληλα, τόσο οι Φρουροί όσο και η Μπασίτζ δέχθηκαν στοχευμένα πλήγματα, που περιόρισαν τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες.

Σημαντικό πλήγμα για το καθεστώς θεωρήθηκε και η επίθεση στη διαβόητη φυλακή Εβίν, η οποία οδήγησε στη διαφυγή κρατουμένων και ανάγκασε τις αρχές να μεταφέρουν περίπου 1.500 φυλακισμένους σε άλλες εγκαταστάσεις. Την ίδια περίοδο, ο ίδιος ο Χαμενεΐ παρέμεινε για μεγάλο διάστημα κρυμμένος, γεγονός που τραυμάτισε σοβαρά την εικόνα του ως απόλυτου και αδιαμφισβήτητου ηγέτη.

Δεύτερον, οι διαδηλώσεις δεν πυροδοτήθηκαν από ένα μεμονωμένο πολιτικό αίτημα, αλλά από γενικευμένη οικονομική ασφυξία. Η ακρίβεια στα καύσιμα, ο ανεξέλεγκτος πληθωρισμός και ακόμη και η έλλειψη τρεχούμενου νερού επηρεάζουν πλέον το σύνολο της ιρανικής κοινωνίας – από τους επικριτές του καθεστώτος έως παραδοσιακούς σιίτες υποστηρικτές του και τους εμπόρους των παζαριών, που διαχρονικά διαδραματίζουν ρόλο-κλειδί στις κοινωνικές ισορροπίες.

Με απλά λόγια, τα αιτήματα των διαδηλωτών δύσκολα αμφισβητούνται, ακόμη και από όσους δεν τάσσονται ανοιχτά εναντίον του καθεστώτος.

Ίσως γι’ αυτό, μέχρι στιγμής, η καταστολή –αν και υπαρκτή– δεν έχει φτάσει στα επίπεδα ακραίας βίας που παρατηρήθηκαν σε προηγούμενες εξεγέρσεις.

Τα κακά νέα για την προοπτική ανατροπής

Παρά τα παραπάνω, τα δεδομένα παραμένουν δυσοίωνα για όσους προσδοκούν άμεση αλλαγή καθεστώτος.

Απουσία ηγεσίας: Οι σημερινές κινητοποιήσεις στερούνται κεντρικού ηγέτη ή αναγνωρίσιμης πολιτικής φυσιογνωμίας. Η έλλειψη σαφούς στόχου και οργανωμένου σχεδίου περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα μετουσίωσης της λαϊκής οργής σε συγκεκριμένο πολιτικό αποτέλεσμα.

Περιορισμένη μαζικότητα: Παρότι οι διαμαρτυρίες είναι γεωγραφικά εκτεταμένες, δεν έχουν ακόμη λάβει διαστάσεις εκατοντάδων χιλιάδων συμμετεχόντων, αριθμός που ιστορικά θεωρείται κρίσιμος για την πρόκληση καθεστωτικής αλλαγής. Χωρίς μαζική και διαρκή παρουσία στους δρόμους, η δυναμική κινδυνεύει να εξαντληθεί.

Οι επόμενες ημέρες, λοιπόν, θα είναι καθοριστικές. Αν οι διαδηλώσεις δεν κλιμακωθούν ποσοτικά και οργανωτικά, το πιθανότερο σενάριο παραμένει η σταδιακή εξασθένισή τους – αφήνοντας τον Χαμενεΐ, παρά την πρωτοφανή αδυναμία του, να επιβιώσει ακόμη μία φορά από την πιο σοβαρή ίσως δοκιμασία της εξουσίας του.