THE GAME: Το… “παιχνίδι” ζωής και θανάτου στα σύνορα της Κροατίας με τη φύση σε ρόλο συνοριοφύλακα

Στα σύνορα Κροατίας–Βοσνίας, τα δάση, τα βουνά και τα ποτάμια δεν είναι πλέον απλώς τοπίο.Έχουν γίνει μέρος της συνοριακής υποδομής. Υπάρχει ένα παιχνίδι που δεν μοιάζει καθόλου με παιχνίδι. Στη διαδρομή των μεταναστών και των προσφύγων στα Δυτικά Βαλκάνια, η λέξη «Game» χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια για να περιγράψει τις προσπάθειες παράτυπης διέλευσης των συνόρων προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι ίδιοι οι άνθρωποι που διασχίζουν τη διαδρομή μιλούν για το «Παιχνίδι» σαν μια σειρά από απόπειρες: περπάτημα μέσα στη νύχτα, βουνά, δάση, ποτάμια, σύλληψη, επιστροφή στη Βοσνία και ξανά από την αρχή.

Ακαδημαϊκές έρευνες περιγράφουν το «Game» ως έναν άτυπο γεωγραφικό μηχανισμό που δημιουργήθηκε επειδή τα νόμιμα και ασφαλή περάσματα προς την Ευρώπη είναι εξαιρετικά περιορισμένα. Η διαδρομή αλλάζει συνεχώς ανάλογα με την αστυνόμευση, τους φράχτες, την τεχνολογία επιτήρησης και το φυσικό περιβάλλον.

Και κάπου εδώ αρχίζει η ιστορία της φύσης. Στα περίπου 950–1.000 χιλιόμετρα των συνόρων Κροατίας–Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, ένα τοπίο από βουνά, πυκνά δάση και ποτάμια συναντά ένα ολοένα πιο σύνθετο σύστημα επιτήρησης.

Σύμφωνα με έρευνα του Border Violence Monitoring Network (BVMN), το φυσικό περιβάλλον δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό των συνοριακών επιχειρήσεων. Σε ορισμένα σημεία τροποποιείται, ανοίγεται, καθαρίζεται, εξοπλίζεται και ενσωματώνεται στην ίδια την υποδομή του συνόρου.

Το αποτέλεσμα είναι αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν «infrastructuring nature»: η μετατροπή της φύσης σε υποδομή συνοριακού ελέγχου.

Βήμα 1: Κόψε το δάσος

Αν θέλεις να επιτηρήσεις ένα δάσος, υπάρχει ένα απλό πρόβλημα: τα δέντρα εμποδίζουν την ορατότητα.Στην περιοχή του όρους Πλιέσιβιτσα, πάνω στα σύνορα Κροατίας–Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, δασικές εκτάσεις έχουν αποψιλωθεί στο πλαίσιο της ενίσχυσης της επιτήρησης των συνόρων.

Έρευνα των Iva Pleše και Marijana Hameršak καταγράφει ότι η υλοτόμηση στο Πλιέσιβιτσα συνδέθηκε με το λεγόμενο «integrated border management» και πραγματοποιήθηκε από την κρατική εταιρεία διαχείρισης δασών Hrvatske šume κατόπιν εντολών του υπουργείου Εσωτερικών. Αντίστοιχες παρεμβάσεις έχουν καταγραφεί και στη βλάστηση κατά μήκος του ποταμού Ούνα. Η λογική είναι απλή: λιγότερη βλάστηση σημαίνει περισσότερη ορατότητα.Αλλά η αλλαγή δεν αφορά μόνο το τι βλέπει η αστυνομία. Αφορά και το πού μπορεί να κινηθεί ένας άνθρωπος.

Η έρευνα του BVMN, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο πλαίσιο του project Infrastructuring Nature, χρησιμοποίησε μεταξύ άλλων δορυφορικές εικόνες, επιτόπια έρευνα και μαρτυρίες για να καταγράψει αλλαγές στο τοπίο. Η μελέτη αναφέρει μικρής κλίμακας αποψίλωση, νέους δρόμους και υποδομές σε περιοχές κοντά στα σύνορα. Το δάσος, επομένως, δεν είναι πλέον απλώς ένα φυσικό εμπόδιο.Γίνεται ένα πεδίο που σχεδιάζεται ώστε να είναι πιο εύκολα παρατηρήσιμο.

Βήμα 2: Καθάρισε τις όχθες

Τα ποτάμια είναι από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής της συνοριακής γεωγραφίας.Ο Ούνα, ο Κοράνα, ο Γκλίνα και ο Σάβα δεν είναι απλώς φυσικά σύνορα. Σε ορισμένα σημεία αποτελούν την ίδια τη γραμμή που χωρίζει την Κροατία από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Οι όχθες τους όμως είναι δύσκολα ελεγχόμενες: έχουν πυκνή βλάστηση, απότομες πλαγιές και σημεία όπου κάποιος μπορεί να κρυφτεί.Η απομάκρυνση της βλάστησης αλλάζει αυτή την κατάσταση.Η έρευνα του BVMN υποστηρίζει ότι οι όχθες και οι ποτάμιες περιοχές έχουν ενσωματωθεί στη συνοριακή επιτήρηση και, σε ορισμένα σημεία, στις διαδικασίες επαναπροώθησης. Εδώ εμφανίζεται μια ιδιαίτερα σημαντική αντίφαση.Ένα ποτάμι μπορεί ταυτόχρονα να είναι:σύνορο, δρόμος, εμπόδιο και μηχανισμός επιστροφής.Για έναν άνθρωπο που προσπαθεί να περάσει στην Κροατία, το ποτάμι μπορεί να σημαίνει ότι πρέπει να κολυμπήσει ή να περπατήσει μέσα σε παγωμένο νερό.Για μια συνοριακή δύναμη, μπορεί να αποτελεί ένα φυσικό σημείο στο οποίο είναι ευκολότερο να αναγνωριστεί και να ελεγχθεί μια διέλευση.Και, σύμφωνα με μαρτυρίες που έχουν συλλέξει οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε ορισμένες περιπτώσεις άνθρωποι που συλλαμβάνονται στην Κροατία μεταφέρονται προς ποτάμια και διατάσσονται να περάσουν πίσω στη Βοσνία.

Η Human Rights Watch έχει καταγράψει πολλές μαρτυρίες ανθρώπων που περιγράφουν ότι Κροάτες αστυνομικοί τούς μετέφεραν σε απομακρυσμένα σημεία και τους ανάγκασαν να περάσουν ποτάμια ή ρέματα προς τη Βοσνία.

Βήμα 3: Φτιάξε δρόμους εκεί που πριν υπήρχε μόνο δάσος

Ένα μονοπάτι μέσα σε ένα βουνό είναι δύσκολο να το διασχίσει ένα αστυνομικό όχημα.Ένας χωματόδρομος είναι πολύ διαφορετική υπόθεση.Η δημιουργία ή η επέκταση δρόμων μέσα σε δασικές περιοχές μπορεί να έχει απολύτως νόμιμες χρήσεις: πυρόσβεση, δασοκομία, συντήρηση υποδομών ή πρόσβαση σε απομονωμένες περιοχές.

Όμως η ίδια υποδομή μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη συνοριακή επιτήρηση.Αυτό είναι ένα από τα βασικά επιχειρήματα του BVMN: ότι η συνοριακή υποδομή δεν αποτελείται μόνο από φράχτες και συνοριακούς σταθμούς. Περιλαμβάνει δρόμους, καθαρισμένες ζώνες, φυλάκια, κάμερες, δοχεία/containers και άλλες μικρότερες υποδομές που δημιουργούν πρόσβαση σε προηγουμένως δύσβατες περιοχές. Σε σημεία κοντά στον ποταμό Κοράνα, για παράδειγμα, η έρευνα του BVMN αναφέρει την προοδευτική επέκταση δρόμου παράλληλα με τον ποταμό, καθώς και διαδρομές που συνδέουν τον δρόμο με τη δασική περιοχή και τη συνοριακή γραμμή.

Η φύση έτσι αποκτά ένα δεύτερο επίπεδο.Πάνω από το φυσικό τοπίο δημιουργείται ένα τεχνητό δίκτυο κίνησης και παρατήρησης.

Βήμα 4: Βάλε κάμερες μέσα στα δέντρα

Το επόμενο στάδιο είναι η τεχνολογία.Η Κροατία έχει λάβει σημαντική ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για την επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ.

Ήδη από το 2018, το κροατικό υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωνε ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση ύψους 6,29 εκατ. ευρώ για την προμήθεια 17 συστημάτων θερμικών καμερών τοποθετημένων σε οχήματα. Το ίδιο πρόγραμμα περιλάμβανε τεχνολογία για νυχτερινή παρακολούθηση. Το 2020, άλλο πρόγραμμα συνολικής αξίας 14,22 εκατ. ευρώ περιλάμβανε 8 σταθερές θέσεις επιτήρησης μεγάλης εμβέλειας, 8 κινητές θερμικές κάμερες, 84 συσκευές υπερύθρων, 505 συσκευές επικοινωνίας TETRA και 70 ειδικά οχήματα για δύσβατο έδαφος. Η ευρωπαϊκή συγχρηματοδότηση έφτανε τα 12,798 εκατ. ευρώ. Δεν μιλάμε, λοιπόν, απλώς για έναν αστυνομικό που περιπολεί ένα δάσος.Μιλάμε για ένα τεχνολογικό σύνορο.

Θερμικές κάμερες μπορούν να εντοπίσουν ανθρώπινη θερμότητα μέσα στη νύχτα. Κάμερες μεγάλης εμβέλειας μπορούν να παρακολουθούν μεγάλες εκτάσεις. Drones μπορούν να μεταφέρουν την επιτήρηση στον αέρα.Το ίδιο το δάσος μετατρέπεται σε βάση αισθητήρων.

Βήμα 5: Κάνε το φυσικό τοπίο μέρος του «τεχνοσυνόρου»

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της νέας συνοριακής υποδομής είναι ότι δεν χρειάζεται πάντα να φαίνεται.Μια κάμερα μπορεί να κρυφτεί μέσα στη βλάστηση.Ένας αισθητήρας μπορεί να βρίσκεται σε ένα σημείο που μοιάζει με μέρος του τοπίου.

Ένας πύργος παρατήρησης μπορεί να ενσωματωθεί σε μια περιοχή όπου ήδη υπάρχουν δασικές ή κυνηγετικές υποδομές.Η έρευνα του ερευνητικού προγράμματος e-ERIM έχει καταγράψει μαρτυρίες ανθρώπων που κινούνται μέσα στα δάση και αναφέρουν κάμερες, θερμικές κάμερες, υπέρυθρες συσκευές και άλλα συστήματα παρακολούθησης. Παράλληλα, οι ερευνητές έχουν εντοπίσει δημόσια διαθέσιμες αποφάσεις χρηματοδότησης που τεκμηριώνουν την αγορά τέτοιου εξοπλισμού.

Αυτό δημιουργεί μια σημαντική αλλαγή στη σχέση ανθρώπου και συνόρου:το σύνορο δεν είναι πλέον απαραίτητα κάτι που βλέπεις.Μπορεί να είναι κάτι που σε βλέπει.

Βήμα 6: Μετάτρεψε την απόσταση σε μηχανισμό ελέγχου

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο κρίσιμο σημείο της ιστορίας.Όσο πιο απομακρυσμένη είναι μια περιοχή, τόσο λιγότερο ορατό είναι τι συμβαίνει εκεί.Τα σύνορα Κροατίας–Βοσνίας περνούν από ορεινές και δασικές περιοχές. Οι πόλεις και οι κατοικημένες περιοχές βρίσκονται συχνά αρκετά μακριά από τα σημεία όπου πραγματοποιούνται οι προσπάθειες διέλευσης.

Για έναν άνθρωπο που έχει χαθεί στο δάσος, η απόσταση από τον πλησιέστερο δρόμο ή οικισμό μπορεί να σημαίνει ώρες πεζοπορίας.Για μια αστυνομική επιχείρηση, η ίδια απόσταση μπορεί να σημαίνει μικρότερη παρουσία μαρτύρων.

Αυτό ακριβώς είναι το επιχείρημα του BVMN: ότι η απομόνωση του φυσικού τοπίου μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός που δυσκολεύει την εξωτερική παρακολούθηση των επιχειρήσεων στα σύνορα.

Η Human Rights Watch έχει επίσης καταγράψει μαρτυρίες ανθρώπων που δήλωσαν ότι μεταφέρθηκαν σε απομονωμένα σημεία τη νύχτα και στη συνέχεια αφέθηκαν να βρουν μόνοι τους τον δρόμο προς τη Βοσνία.

Το «Game» δεν είναι παιχνίδι

Η ονομασία είναι σχεδόν ειρωνική.Στην πραγματικότητα, πρόκειται για έναν κύκλο:προσπάθεια → εντοπισμός → σύλληψη → επιστροφή → αναζήτηση νέας διαδρομής → νέα προσπάθεια.

Το ακαδημαϊκό πρόγραμμα TheGAME, που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας, μελετά ακριβώς αυτή τη γεωγραφία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το «Game» είναι ο όρος που χρησιμοποιούν πολλοί άνθρωποι στη διαδρομή για τις παράτυπες προσπάθειες διέλευσης. Η διαδρομή δεν είναι μία σταθερή γραμμή στον χάρτη αλλά ένα μεταβαλλόμενο δίκτυο από μονοπάτια, καταυλισμούς, σύνορα και προσωρινά περάσματα.

Κάθε φορά που ένα μονοπάτι γίνεται πιο επικίνδυνο, αναζητείται άλλο.Κάθε φορά που εμφανίζεται ένας φράχτης, αλλάζει η διαδρομή.Κάθε φορά που μια περιοχή γεμίζει κάμερες, αναζητείται διαφορετικό σημείο.Το αποτέλεσμα είναι ένας διαρκής αγώνας ανάμεσα στην επιτήρηση και την προσαρμογή.

Όταν η φύση γίνεται άλλοθι

Εδώ βρίσκεται και το πιο πολιτικό  αλλά ταυτόχρονα το πιο δύσκολο να αποδειχθεί  κομμάτι της ιστορίας. Αν ένας άνθρωπος τραυματιστεί σε ένα ποτάμι, τι ακριβώς προκάλεσε τον τραυματισμό;

Το BVMN υποστηρίζει ότι η «ανάθεση» του συνόρου στη φύση μπορεί να θολώσει την αλυσίδα ευθύνης: όταν το τοπίο γίνεται μέρος του μηχανισμού ελέγχου, ένας κίνδυνος μπορεί να εμφανίζεται ως φυσικός και αναπόφευκτος, ενώ στην πραγματικότητα συνδέεται με ανθρώπινες αποφάσεις για το πού και πώς ασκείται ο συνοριακός έλεγχος. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δρόμος, κάθε κοπή δέντρων ή κάθε κάμερα τοποθετήθηκε αποκλειστικά για να εμποδίσει μετανάστες.

Σημαίνει κάτι πιο σύνθετο:υποδομές που έχουν έναν επίσημο σκοπό μπορούν ταυτόχρονα να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ολόκληρο το συνοριακό τοπίο.

Και οι νάρκες;

Υπάρχει ακόμη ένας παράγοντας που κάνει την περιοχή ιδιαίτερα επικίνδυνη: τα κατάλοιπα του πολέμου της Βοσνίας.Σε ορισμένες περιοχές κατά μήκος των συνόρων υπάρχουν ή υπήρχαν περιοχές με υποψίες για νάρκες και μη εκκαθαρισμένα πυρομαχικά. Η ίδια η Κροατία έχει πραγματοποιήσει και χρηματοδοτήσει επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης σε περιοχές κοντά στα σύνορα με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Η έρευνα του BVMN το 2026 εντάσσει τις ναρκοθετημένες ή ύποπτες για νάρκες περιοχές στη συνολική ανάλυση της συνοριακής υποδομής. Αυτό δημιουργεί ένα ακόμη παράδοξο.Ένα τοπίο μπορεί να είναι επικίνδυνο επειδή η φύση του είναι δύσβατη.Μπορεί να είναι επικίνδυνο επειδή περιέχει ποτάμια.Μπορεί να είναι επικίνδυνο επειδή είναι γεμάτο απότομες πλαγιές.Και μπορεί να είναι επικίνδυνο επειδή κουβαλά ακόμη τα ίχνη ενός πολέμου που τελείωσε πριν από δεκαετίες.Για έναν άνθρωπο που διασχίζει τη διαδρομή, όλα αυτά τα διαφορετικά είδη κινδύνου καταλήγουν να γίνονται ένα.

Ποιος πληρώνει για αυτό το σύνορο;

Η απάντηση δεν είναι μόνο «η Κροατία».Είναι και η Ευρωπαϊκή Ένωση.Η Κροατία εντάχθηκε στην ΕΕ το 2013 και στον χώρο Σένγκεν την 1η Ιανουαρίου 2023. Με την κατάργηση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα με τα υπόλοιπα κράτη Σένγκεν, η σημασία των εξωτερικών συνόρων της χώρας αυξήθηκε ακόμη περισσότερο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρηματοδοτεί την ενίσχυση της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων μέσω ειδικών ευρωπαϊκών ταμείων. Η Κροατία έχει χρησιμοποιήσει αυτούς τους πόρους για εξοπλισμό επιτήρησης, οχήματα, θερμικές κάμερες και άλλες τεχνολογίες.

Στην αξιολόγηση Σένγκεν του 2024, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε μάλιστα στην Κροατία να ενισχύσει περαιτέρω την ικανότητα επιτήρησης των χερσαίων συνόρων με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, μεταξύ άλλων με περισσότερο προσωπικό και σταθερές δυνατότητες επιτήρησης. Άρα το σύνορο δεν είναι μια απλή εθνική υπόθεση.Είναι τμήμα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την προστασία των εξωτερικών συνόρων.

Το άλλο μισό της ιστορίας

Οι κροατικές αρχές αρνούνται ότι πραγματοποιούν παράνομες επαναπροωθήσεις.Το υπουργείο Εσωτερικών υποστηρίζει ότι η αστυνομία εφαρμόζει τον Κώδικα Συνόρων του Σένγκεν, ότι έχει υποχρέωση να προστατεύει τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ και ότι επιτρέπει την πρόσβαση στη διαδικασία διεθνούς προστασίας σε όσους την ζητούν. Το υπουργείο χαρακτηρίζει τις καταγγελίες για συστηματικά pushbacks αβάσιμες και έχει υποστηρίξει ότι σε αρκετές περιπτώσεις πρόκειται για νόμιμα μέτρα αποτροπής παράνομων εισόδων και όχι για επαναπροωθήσεις.

Υπάρχει όμως και ένας μεγάλος όγκος αντίθετων τεκμηρίων.Η Human Rights Watch, η Amnesty International, οργανώσεις πεδίου και το BVMN έχουν καταγράψει επί σειρά ετών μαρτυρίες για βίαιες επαναπροωθήσεις, άρνηση πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου και επιστροφές ανθρώπων στη Βοσνία μέσω δασών και ποταμών.

Το 2023, η Human Rights Watch δημοσίευσε έρευνα που βασίστηκε σε περισσότερες από 100 συνεντεύξεις, μεταξύ των οποίων περισσότερες από 20 με ασυνόδευτους ανηλίκους και περίπου δύο δωδεκάδες γονείς με μικρά παιδιά. Η οργάνωση κατέγραψε μαρτυρίες για επαναπροωθήσεις, καταστροφή ή κατάσχεση τηλεφώνων και προσωπικών αντικειμένων και χρήση βίας. Η διαφωνία, επομένως, δεν αφορά το αν η Κροατία έχει δικαίωμα να ελέγχει τα σύνορά της.Αφορά το πώς ασκείται αυτός ο έλεγχος και τι συμβαίνει όταν κάποιος ζητά προστασία.

Τι λέει το ευρωπαϊκό δίκαιο;

Το ζήτημα δεν είναι απλώς πολιτικό.Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει τη σημασία της πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου.

Σε απόφαση του 2024, το ΔΕΕ έκρινε ότι πρακτικές pushback που απομακρύνουν ανθρώπους που επιθυμούν να ζητήσουν διεθνή προστασία από το έδαφος της ΕΕ πριν εξεταστεί το αίτημά τους είναι αντίθετες με το άρθρο 6 της Οδηγίας για τις διαδικασίες ασύλου. Το δικαστήριο τόνισε ότι ένα άτομο μπορεί να ζητήσει διεθνή προστασία ακόμη και αν βρίσκεται παράτυπα στο έδαφος ενός κράτους μέλους.

Αυτό είναι κρίσιμο για την ιστορία της Κροατίας.Γιατί η ερώτηση δεν είναι μόνο:«Πέρασε νόμιμα τα σύνορα;»Είναι και:«Είχε τη δυνατότητα να ζητήσει άσυλο πριν επιστραφεί;»

Από το φυσικό σύνορο στο «έξυπνο» σύνορο

Το νέο ευρωπαϊκό σύνορο δεν μοιάζει απαραίτητα με το τείχος του παρελθόντος.Δεν είναι πάντα ένας φράχτης.Μπορεί να είναι ένα βουνό που έχει αποψιλωθεί.Ένας δρόμος που ανοίχτηκε μέσα στο δάσος.Μια θερμική κάμερα που βλέπει μέσα στη νύχτα.Ένα drone.Ένα ραντάρ.Ένας πύργος παρατήρησης.Ένας ποταμός.Ένα όχημα που μπορεί να κινηθεί σε δύσβατο έδαφος.Και όλα αυτά μαζί.Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της κροατο-βοσνιακής μεθορίου: το σύνορο δεν βρίσκεται μόνο πάνω στη γραμμή του χάρτη.

Βρίσκεται μέσα στο τοπίο.

Το τίμημα της αορατότητας

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η τεχνολογία υπόσχεται καλύτερο έλεγχο των εξωτερικών συνόρων.Για τις οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όμως, η ίδια τεχνολογία δημιουργεί ένα άλλο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ένα σύνορο γίνεται τόσο αποτελεσματικό ώστε οι άνθρωποι που το διασχίζουν να γίνονται σχεδόν αόρατοι;

Η έρευνα του BVMN υποστηρίζει ότι όσο περισσότερο οι επιχειρήσεις μεταφέρονται σε απομακρυσμένα φυσικά περιβάλλοντα, τόσο περισσότερο η φύση μπορεί να λειτουργεί ως «κάλυμμα» για την άσκηση συνοριακής βίας. Και υπάρχει μια βαθύτερη ειρωνεία.

Όσο περισσότερο ενισχύεται η επιτήρηση, τόσο περισσότερο οι άνθρωποι που προσπαθούν να περάσουν αναγκάζονται να κινηθούν μακριά από τους επίσημους δρόμους.Πιο βαθιά μέσα στο δάσος.Πιο ψηλά στο βουνό.Πιο κοντά στα ποτάμια.Πιο μακριά από τους ανθρώπους.Η ενίσχυση του συνόρου, με άλλα λόγια, μπορεί να μετακινεί τη διέλευση σε ακόμη πιο επικίνδυνα σημεία.

Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

περισσότερη επιτήρηση → λιγότερες διαθέσιμες διαδρομές → πιο δύσκολο έδαφος → μεγαλύτερος κίνδυνος → ακόμη περισσότερη ανάγκη για επιτήρηση.

Το πραγματικό «σύνορο»

Ίσως τελικά το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πού βρίσκεται το σύνορο.Είναι τι θεωρούμε σύνορο.Είναι η γραμμή ανάμεσα στην Κροατία και τη Βοσνία;Είναι ο φράχτης;Είναι η κάμερα;Είναι ο δρόμος;Είναι ο ποταμός;Είναι το βουνό;

Ή είναι ολόκληρο το οικοσύστημα που έχει μετατραπεί σε ένα δίκτυο παρατήρησης, παρεμπόδισης και επιστροφής;

Η ιστορία της Κροατίας δείχνει ότι τα σύγχρονα σύνορα δεν χρειάζεται πλέον να κατασκευάζονται αποκλειστικά από μπετόν και ατσάλι.

Μπορούν να κατασκευαστούν από δέντρα που κόπηκαν, δρόμους που ανοίχτηκαν, ποτάμια που φυλάσσονται, κάμερες που κρύφτηκαν και τεχνολογία που βλέπει μέσα στη νύχτα.

Και ίσως αυτό είναι το πιο παράξενο χαρακτηριστικό του νέου ευρωπαϊκού συνόρου: δεν χρειάζεται να σταθεί μπροστά σου για να σε σταματήσει.

Μπορεί να είναι ήδη γύρω σου.

Πηγές 

• Border Violence Monitoring Network – Infrastructuring Nature: the Croatian-Bosnian Border (2026)
• Human Rights Watch – “Like We Were Just Animals” (2023)
• Amnesty International – Pushed to the Edge (2019)
• European Commission – Schengen evaluation of Croatia (2024)
• Croatian Ministry of Interior
• Court of Justice of the European Union, C-392/22 (2024)
• TheGAME / European Research Council