Ρεπορτάζ libre: “Γκρίζα ζώνη” της φτώχειας-Ποιοι πολίτες περνάνε κάτω από τα ραντάρ των επίσημων στατιστικών
✨Η σύγχρονη φτώχεια στην Ελλάδα δεν αποτυπώνεται μόνο από το εισόδημα, καθώς μεγάλο ποσοστό μη φτωχών δυσκολεύεται να καλύψει έκτακτες δαπάνες.
✨Περίπου το 33,6% αντιμετωπίζει προβλήματα με στεγαστικές υποχρεώσεις, ενώ το 38,5% δεν έχει αποταμιεύσεις για απρόβλεπτες οικονομικές ανάγκες.
✨Τα στοιχεία της ΕΚΤ δείχνουν μεγάλη ανισότητα στον καθαρό πλούτο, με το πλουσιότερο 10% να κατέχει πολύ περισσότερες καταθέσεις από τα χαμηλότερα στρώματα.
✨Συνολικά, η οικονομική αντοχή εξαρτάται όχι μόνο από το εισόδημα, αλλά και από την ύπαρξη αποθεματικών για την αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών.
H σύγχρονη φτώχεια μπορεί και να μην αποτυπώνεται σε κάποιους από τους κλασικούς δείκτες που χρησιμοποιούσαμε κατά κόρον τα προηγούμενα χρόνια. Εν πολλοίς μάλιστα αυτή παραμένει “κρυφή” και περνά κάτω από τα ραντάρ της κοινωνίας και πολλές φορές της δημοσιογραφικής καταγραφής. Ιδού ένα χαρακτηριστικό δεδομένο: Το 38,5% των ανθρώπων που δεν κατατάσσονται από την ΕΛΣΤΑΤ στην κατηγορία των φτωχών με βάση το εισόδημά τους δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μία έκτακτη δαπάνη.
Και το ερώτημα που γεννάται είναι το εξής: Όταν ένας πολίτης όντως αποδεικνύεται ανήμπορος να καλύψει μέσα στο μήνα μία έκτακτη δαπάνη (πχ μία βλάβη του αυτοκινήτου του) σε ποια κατηγορία πρέπει να καταταχθεί;
Ένα πρώτο και βασικό συμπέρασμα: Στην Ελλάδα υπάρχει μια μεγάλη ζώνη οικονομικής ευαλωτότητας που δεν αποτυπώνεται στον συμβατικό δείκτη της εισοδηματικής φτώχειας.
Γιατί; Διότι δείκτες σαν και αυτόν που προαναφέραμε υπάρχουν και άλλοι.
Το 33,6% των μη φτωχών δυσκολεύεται να ανταποκριθεί σε στεγαστικές υποχρεώσεις, λογαριασμούς ή δόσεις.Το 37,8% δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει μία εβδομάδα διακοπών μακριά από το σπίτι. Και πάνω από τους μισούς (51,1%) δεν μπορούν να αντικαταστήσουν φθαρμένα έπιπλα.
Ολοι αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι φτωχοί με την κλασική ερμηνεία του όρου. Δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα επιβίωσης, ωστόσο το επίπεδο της ποιότητας της ζωής τους παραμένει χαμηλό και αντιμετωπίζει συγκεκριμένες προκλήσεις. Σ’ αυτούς τους πολίτες το οικονομικό απόθεμα είτε είναι πολύ μικρό είτε είναι μηδενικό.
Η καταγραφή μπορεί να συνεχιστεί σχεδόν ασταμάτητα. Το 13,7% των μη φτωχών αδυνατούν να θερμάνουν ή να δροσίσουν επαρκώς το σπίτι τους. Το 26,6% των μη φτωχών αναγκάζονται να ζουν σε κατοικία με στενότητα χώρου.
Τέλος, ένα στοιχεία αρκετά γνώριμο το οποίο έχουν επικαλεστεί αρκετές φορές εδώ στο Libre.gr. To 26,4% του πληθυσμού δαπανά τουλάχιστον το 40% του εισοδήματός του για ανάγκες στέγασης. Να λοιπόν πια είναι η σύγχρονη φτώχεια.
Οι καταθέσεις
Στο “μέτωπο” των καταθέσεων αποτυπώνεται ακόμη καλύτερα το πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η οικονομική ασφάλεια των ελληνικών νοικοκυριών. Τα στοιχεία των Distributional Wealth Accounts της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, τα οποία κατανέμουν τα νοικοκυριά ανά δεκατημόριο καθαρού πλούτου, δείχνουν μια μεγάλη απόσταση ανάμεσα στα στρώματα της κοινωνίας.
Στο τέλος του 2025, το πλουσιότερο 10% των ελληνικών νοικοκυριών, με βάση τον συνολικό καθαρό πλούτο τους, διέθετε καταθέσεις ύψους 84,8 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το σύνολο των καταθέσεων που αντιστοιχεί στο ανώτερο δεκατημόριο και όχι για το ποσό που διαθέτει ένα μέσο νοικοκυριό.
Η εικόνα γίνεται πιο ενδιαφέρουσα όταν κατεβαίνουμε προς τη μέση της κατανομής. Στο 7ο δεκατημόριο, δηλαδή σε νοικοκυριά που βρίσκονται πάνω από το 60% αλλά κάτω από το ανώτερο 30% της κατανομής καθαρού πλούτου, οι καταθέσεις ανέρχονταν σε περίπου 11,9 δισ. ευρώ στο γ΄ τρίμηνο του 2025.
Η ΕΚΤ διαθέτει επίσης στοιχεία ανά νοικοκυριό: στο τέλος του 2024 οι καταθέσεις του 7ου δεκατημορίου αντιστοιχούσαν σε περίπου 27.180 ευρώ ανά νοικοκυριό.
Ακόμη χαμηλότερα, στο 2ο δεκατημόριο καθαρού πλούτου, το αντίστοιχο ποσό ήταν περίπου 14.280 ευρώ ανά νοικοκυριό στο τέλος του 2025.
Τα στοιχεία αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία όταν συνδυαστούν με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για την οικονομική στέρηση. Οπως ήδη σημειώσαμε, το 2025, 38,5% των ανθρώπων που δεν κατατάσσονταν ως φτωχοί αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν μια απρόβλεπτη οικονομική δαπάνη.
Το συμπέρασμα
Η απουσία μεγάλων καταθέσεων, επομένως, δεν αφορά μόνο όσους βρίσκονται κάτω από το επίσημο όριο φτώχειας. Ένα σημαντικό τμήμα των νοικοκυριών που χαρακτηρίζονται «μη φτωχά» μπορεί να έχει εισόδημα που επαρκεί για τις τρέχουσες ανάγκες, αλλά όχι και για ένα σοβαρό οικονομικό απρόοπτο.
Και αυτή είναι ίσως η λιγότερο ορατή πλευρά της οικονομικής πίεσης: δεν αποτυπώνεται μόνο στο πόσα χρήματα κερδίζει ένα νοικοκυριό, αλλά και στο πόσα χρήματα έχει διαθέσιμα όταν κάτι πάει στραβά, γι’ αυτήν την “ώρα ανάγκης” που έλεγαν πιο παλιά.
Συμπερασματικά, η εικόνα που προκύπτει είναι διαφορετική από εκείνη που περιγράφει το επίσημο όριο της φτώχειας. Υπάρχει ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας που μπορεί να καλύπτει, έστω με δυσκολία, τις καθημερινές του ανάγκες, αλλά δεν διαθέτει επαρκές οικονομικό απόθεμα για να καλύψει ένα απρόβλεπτο κόστος.
Ένας έκτακτος λογαριασμός, μια επισκευή, μια περίοδος ανεργίας ή μια μεγάλη δαπάνη υγείας μπορεί να μετατρέψει γρήγορα την οικονομική ισορροπία από δεδομένο σε ζητούμενο. Ηοικονομική αντοχή, επομένως, δεν εξαρτάται μόνο από το μηνιαίο εισόδημα. Εξαρτάται και από το τι υπάρχει στην άκρη όταν το εισόδημα δεν αρκεί.
SiteDesign