“Βγήκαν τα μαχαίρια” στον ΟΗΕ-Βέτο, μυστικές ψηφοφορίες και παρασκήνιο για τη διαδοχή Γκουτέρες

Η Νέα Υόρκη μπαίνει από σήμερα στους ρυθμούς της τελευταίας μεγάλης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ με τον Αντόνιο Γκουτέρες στη θέση του Γενικού Γραμματέα, καθώς η δεκαετής θητεία του ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου και οι ηγέτες του κόσμου καταφθάνουν σε μια συγκυρία που δύσκολα θα μπορούσε να είναι πιο εκρηκτική. Η γενική συνέλευση αρχίζει με την ομιλία του ΓΓ την Τρίτη, 22 Σεπτεμβρίου, με την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή, το Σουδάν, τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις των μεγάλων δυνάμεων και την ίδια την αποτελεσματικότητα των Ηνωμένων Εθνών να βρίσκονται στο τραπέζι. Πίσω όμως από τις ομιλίες, τις χειραψίες και τις οικογενειακές φωτογραφίες των ηγετών εξελίσσεται μια δεύτερη μάχη: εκείνη για το πρόσωπο που θα παραλάβει από τον Γκουτέρες έναν Οργανισμό πιεσμένο πολιτικά, οικονομικά και θεσμικά.

Σπύρος Σιδέρης

Η κούρσα για τον επόμενο Γενικό Γραμματέα έχει ήδη μπει στη σκληρή φάση των μυστικών ψηφοφοριών του Συμβουλίου Ασφαλείας, όπου τα βιογραφικά μετρούν λιγότερο από τις ισορροπίες ανάμεσα σε Ουάσιγκτον, Πεκίνο και Μόσχα. Και η αιφνιδιαστική αποχώρηση της Μισέλ Μπατσελέ ήρθε να υπενθυμίσει ότι σε αυτή την αναμέτρηση οι υποψηφιότητες δεν κρίνονται μόνο από το ποιος τις στηρίζει, αλλά κυρίως από το ποιος είναι αποφασισμένος να τις σταματήσει.

Η αποχώρηση της Μπατσελέτ αλλάζει το σκηνικό

Η πρώην πρόεδρος της Χιλής ανακοίνωσε ότι αποσύρει την υποψηφιότητά της για την ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών, χωρίς να δώσει συγκεκριμένη αιτία. Η Μισέλ Μπατσελέ, 74 ετών, είχε επενδύσει πολιτικά στην προοπτική να γίνει η πρώτη γυναίκα Γενική Γραμματέας στην ιστορία του Οργανισμού, προβάλλοντας τον πολυμερή χαρακτήρα του ΟΗΕ, το διεθνές δίκαιο, τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Το πρόβλημα βρισκόταν αλλού: στους αριθμούς.

Στην τρίτη μυστική δοκιμαστική ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, η υποψηφιότητά της έχασε σημαντικό έδαφος. Είχε προηγηθεί ακόμη ένα πλήγμα, όταν τον Μάρτιο ο νέος πρόεδρος της Χιλής Χοσέ Αντόνιο Καστ απέσυρε την επίσημη στήριξη της χώρας του, παρά το γεγονός ότι Βραζιλία και Μεξικό παρέμεναν στο πλευρό της.

Με την αποχώρησή της μένουν επτά υποψήφιοι. Και το μήνυμα στους υπόλοιπους είναι σαφές: η διεθνής αναγνωρισιμότητα ανοίγει πόρτες, αλλά δεν εξασφαλίζει την είσοδο στον 38ο όροφο της έδρας του ΟΗΕ.

Γκρίνσπαν και Ροντρίγκες-Μπίρκετ μπροστά

Στην τελευταία ανεπίσημη ψηφοφορία, η Κοσταρικανή Ρεμπέκα Γκρίνσπαν βρέθηκε στην πρώτη θέση με εννέα ψήφους «ενθάρρυνσης», πέντε «αποθάρρυνσης» και μία ουδέτερη. Ακολούθησε η πρέσβης της Γουιάνας Κάρολιν Ροντρίγκες-Μπίρκετ με οκτώ θετικές, έξι αρνητικές και μία ουδέτερη ψήφο.

Η εικόνα μπορεί να αλλάξει γρήγορα. Οι δοκιμαστικές ψηφοφορίες δεν εκλέγουν Γενικό Γραμματέα· αποκαλύπτουν όμως ποιοι διαθέτουν αντοχές και ποιοι αρχίζουν να συναντούν τοίχο.

Στην κούρσα βρίσκονται ακόμη ο Αργεντινός επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μακί Σαλ, η πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισημερινού Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, ο διπλωμάτης από την Ουγκάντα Ολάρα Οτούνου και η διπλωμάτης και πρώην Υπουργός από τον Ισημερινό Ιβόν Α-Μπάκι.

Τα πέντε βέτο και το παζάρι πίσω από τις πόρτες

Η τελική απόφαση περνά στην πραγματικότητα από πέντε πρωτεύουσες. Για να προταθεί ένας υποψήφιος από το 15μελές Συμβούλιο Ασφαλείας χρειάζονται τουλάχιστον εννέα ψήφοι και, κυρίως, να μην υπάρξει βέτο από ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία ή Βρετανία. Στη συνέχεια η Γενική Συνέλευση καλείται να επικυρώσει την επιλογή.

Εδώ αρχίζει το πραγματικό παρασκήνιο. Άλλο ποιος συγκεντρώνει τις περισσότερες θετικές ψήφους και άλλο ποιος μπορεί τελικά να περάσει από το φίλτρο των πέντε μονίμων μελών. Ένα πρόσωπο αποδεκτό από τη μία μεγάλη δύναμη μπορεί να θεωρείται ανεπιθύμητο από μια άλλη, ενώ μια υποψηφιότητα που σήμερα φαίνεται ισχυρή μπορεί να βρεθεί εκτός παιχνιδιού στην επόμενη ψηφοφορία.

Δεν είναι τυχαίο ότι η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική διεκδικούν έντονα αυτή τη φορά τη θέση. Δεν υπάρχει δεσμευτικός κανόνας περιφερειακής εναλλαγής, όμως η γεωγραφική ισορροπία βαραίνει πολιτικά, όπως βαραίνει και το γεγονός ότι στα 80 χρόνια του ΟΗΕ δεν έχει εκλεγεί ποτέ γυναίκα Γενική Γραμματέας.

Ο Γκουτέρες φεύγει – Τα προβλήματα μένουν

Ο διάδοχός του θα παραλάβει έναν ΟΗΕ που βρίσκεται αντιμέτωπος με το δυσκολότερο ίσως ερώτημα των τελευταίων δεκαετιών: πόση επιρροή μπορεί πραγματικά να ασκήσει όταν οι μεγάλες δυνάμεις βρίσκονται σε ανοιχτή σύγκρουση;

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, οι ανθρωπιστικές κρίσεις, η κλιματική αλλαγή, η τεχνητή νοημοσύνη και οι οικονομικές πιέσεις στον ίδιο τον Οργανισμό συνθέτουν την ατζέντα που αφήνει πίσω του ο Αντόνιο Γκουτέρες.

Έτσι, ενώ οι κάμερες θα είναι στραμμένες από την Τρίτη στο βήμα της Γενικής Συνέλευσης, ένα άλλο παιχνίδι θα εξελίσσεται στα γραφεία, στα διπλωματικά δείπνα και στις κατ’ ιδίαν συναντήσεις.

Στην κούρσα για τον επόμενο Γενικό Γραμματέα δεν αρκεί να σε θέλουν πολλοί.

Αρκεί ένας από τους πέντε να μη σε θέλει.