13 χρόνια από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα:Μαζικές εκδηλώσεις μνήμης απέναντι στην επιστροφή των ναζί

Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα, τη νύχτα της 17ης προς 18η Σεπτεμβρίου 2013, από τον Γιώργο Ρουπακιά, μέλος της Χρυσής Αυγής αποτέλεσε το σημείο καμπής που αποκάλυψε με τον πιο τραγικό τρόπο τη συστηματική βία και την εγκληματική δράση των ναζί της Χρυσής Αυγής. Η φετινή επέτειος έχει μια ιδιαίτερη, βαριά σημειολογία: μόλις τρεις ημέρες πριν από τη συμπλήρωση των 13 χρόνων, στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, αποφυλακίστηκε ο Ηλίας Κασιδιάρης, ο οποίος είχε καταδικαστεί ως μέλος του διευθυντηρίου της εγκληματικής οργάνωσης.

Λίγες ώρες μετά την έξοδό του από τις φυλακές, ανακοίνωσε την επιστροφή του στην πολιτική και τη δημιουργία νέου κόμματος.

Ο Παύλος που έγινε σύμβολο

Ο Παύλος Φύσσας γεννήθηκε στις 10 Απριλίου 1979 στο Πέραμα, σε εργατική οικογένεια. Εργάστηκε στη Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη, όπως και ο πατέρας του, όμως η μεγάλη του αγάπη ήταν η μουσική.

Ως Killah P., έγινε γνωστός στη χιπ-χοπ σκηνή και μέσα από τη μουσική του μίλησε για την κοινωνική αδικία, τη φτώχεια, το προσφυγικό, τον Αλέξανδρο Γρηγορόπουλο και την πολιτική βία. Η αντιφασιστική του δράση τον είχε καταστήσει στόχο μιας οργάνωσης που, όπως θα αποδεικνυόταν δικαστικά, λειτουργούσε με οργανωμένη ιεραρχία και τάγματα εφόδου.

Τη νύχτα της 17ης Σεπτεμβρίου 2013 βρισκόταν με την παρέα του στην καφετέρια «Κοράλλι» στο Κερατσίνι. Μετά το επεισόδιο που προηγήθηκε, ενεργοποιήθηκε ο μηχανισμός της τοπικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής. Ο Ρουπακιάς έφτασε στο σημείο και μαχαίρωσε τον Φύσσα. Ο 34χρονος μουσικός, ακόμη και βαριά τραυματισμένος, υπέδειξε στους αστυνομικούς τον δράστη.

Ο Παύλος πέθανε λίγη ώρα αργότερα στο Γενικό Κρατικό Νίκαιας. Η δολοφονία του προκάλεσε μαζικές αντιδράσεις σε ολόκληρη τη χώρα και αποτέλεσε την αφετηρία μιας δικαστικής διαδικασίας που κράτησε χρόνια.

Η δίκη που αποκάλυψε τη Χρυσή Αυγή

Η δίκη της Χρυσής Αυγής αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες δικαστικές διαδικασίες της μεταπολίτευσης. Στις 7 Οκτωβρίου 2020, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων έκρινε ότι η Χρυσή Αυγή αποτελούσε εγκληματική οργάνωση, ενώ ο Γιώργος Ρουπακιάς καταδικάστηκε για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα.

Η ιστορική ετυμηγορία δεν έμεινε όμως στον πρώτο βαθμό. Τον Μάρτιο του 2026, το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων επικύρωσε την καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης και έκρινε ενόχους και τους 42 κατηγορουμένους που οδηγήθηκαν σε δεύτερο βαθμό. Μεταξύ εκείνων που κρίθηκαν ένοχοι για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης ήταν ο Νίκος Μιχαλολιάκος, ο Ηλίας Κασιδιάρης, ο Γιάννης Λαγός, ο Χρήστος Παππάς, ο Ηλίας Παναγιώταρος και ο Γιώργος Γερμενής.

Η δικαστική απόφαση έβαλε έτσι τη σφραγίδα της Δικαιοσύνης σε αυτό που η δολοφονία του Φύσσα είχε αποκαλύψει με αίμα: ότι πίσω από τον κοινοβουλευτικό μανδύα υπήρχε ένας οργανωμένος μηχανισμός πολιτικής και φυσικής βίας.

Η Μάγδα Φύσσα, η μητέρα που έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης κοινωνίας, είχε συμπυκνώσει τη στιγμή της πρώτης δικαστικής απόφασης σε τέσσερις λέξεις: «Τα κατάφερες… γιε μου».

Η αποφυλάκιση Κασιδιάρη και η πολιτική επιστροφή των ναζί

Η φετινή επέτειος βρίσκει, ωστόσο, την Ελλάδα σε μια νέα δύσκολη πολιτική συγκυρία. Ο Ηλίας Κασιδιάρης αποφυλακίστηκε στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, έχοντας ολοκληρώσει την ποινή που του επιβλήθηκε για τη διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή. Η απόφαση δεν αναιρεί την καταδίκη του ούτε την τελεσίδικη δικαστική κρίση για τη Χρυσή Αυγή.

Το πολιτικό ενδιαφέρον βρίσκεται στο τι ακολούθησε. Κατά την έξοδό του από τις φυλακές, ο Κασιδιάρης δήλωσε ότι επιστρέφει «στην πρώτη γραμμή» και ανακοίνωσε τη δημιουργία νέου πολιτικού κόμματος. Ήδη από τον Μάιο είχε δηλώσει ότι επιδιώκει ενεργό συμμετοχή στις επόμενες εκλογές, ενώ είχε υποστηρίξει ότι δεν θα εμφανιστεί τυπικά ως πρόεδρος ή ιδρυτής του νέου σχηματισμού.

Το 2023 ο Άρειος Πάγος είχε αποκλείσει το κόμμα «Εθνικό Κόμμα ΕΛΛΗΝΕΣ» από τις εκλογές, ενώ η σχετική νομοθεσία έχει θέσει περιορισμούς ώστε να μην μπορεί ένα κόμμα να λειτουργεί ως όχημα συνέχισης της δράσης εγκληματικής οργάνωσης μέσω παρένθετων προσώπων.

Άρα, η πολιτική επιστροφή του Κασιδιάρη δεν ταυτίζεται αυτομάτως με τη δυνατότητα συμμετοχής ενός συγκεκριμένου κόμματος στις εκλογές. Το αν και με ποια μορφή θα επιχειρηθεί η επανεμφάνιση του χώρου του θα κριθεί από το ισχύον εκλογικό και συνταγματικό πλαίσιο και, όπου απαιτείται, από τα αρμόδια δικαστήρια.

Το «ποτέ ξανά» δεν είναι αυτονόητο

Η υπόθεση του Παύλου Φύσσα δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν. Η καταδίκη της Χρυσής Αυγής αποτελεί ένα σημαντικό θεσμικό προηγούμενο, αλλά δεν σημαίνει ότι οι ιδέες του ναζισμού, του φυλετικού μίσους και της πολιτικής βίας εξαφανίστηκαν από την κοινωνία.

Η ίδια η επανεμφάνιση του Κασιδιάρη στην πολιτική σκηνή, μετά την αποφυλάκισή του, δείχνει ότι η αντιφασιστική μνήμη δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια ετήσια τελετή. Η σημερινή συγκυρία απαιτεί γνώση της ιστορίας, δημοκρατική εγρήγορση και κυρίως άρνηση της εξομάλυνσης της ναζιστικής βίας ως μιας ακόμη «πολιτικής άποψης».

Σήμερα Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2026, στο Κερατσίνι, οι εκδηλώσεις μνήμης κορυφώνονται. Το «ποτέ ξανά» δεν είναι μια φράση που ειπώθηκε το 2020 έξω από το Εφετείο, είναι μια δημοκρατική ευθύνη που επαναδιατυπώνεται. Δεκατρία χρόνια μετά, ο Παύλος Φύσσας παραμένει «παρών». Όχι μόνο ως μνήμη ενός νεκρού μουσικού, αλλά ως υπενθύμιση του τι μπορεί να συμβεί όταν η πολιτική βία, ο ρατσισμός και ο ναζισμός βρίσκουν χώρο να μετατραπούν σε οργανωμένη δύναμη.