Τα συμπληρώματα διατροφής κάνουν καλό στους νέους… Ισχύει όμως το ίδιο για ηλικιωμένους;

Η βιταμίνη D, τα ωμέγα-3 και η γλυκοζαμίνη μπορεί να έχουν διαφορετικές επιδράσεις ανάλογα με την ηλικία και την κατάσταση του εγκεφάλου. Τα ευρήματα νεότερων ερευνών είναι ακόμη προκαταρκτικά και δεν αποδεικνύουν ότι τα συμπληρώματα προκαλούν γνωστική έκπτωση. Αλλά μας δίνουν λόγους για μεγαλύτερη προσοχή. 

Το βασικό ζήτημα είναι ότι ο εγκέφαλος αλλάζει καθώς γερνάμε. Ο νεότερος εγκέφαλος είναι περισσότερο πλαστικός, απομακρύνει αποτελεσματικότερα τα απόβλητα, ελέγχει καλύτερα τη φλεγμονή και ανακάμπτει ευκολότερα από το κυτταρικό στρες. Με την ηλικία μειώνεται αυτή η βιολογική εφεδρεία.

Μεταβάλλεται επίσης ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός, ο οποίος ελέγχει ποια φάρμακα, θρεπτικά συστατικά και άλλες ουσίες φτάνουν στον εγκέφαλο. Άρα, ένα συμπλήρωμα μπορεί να μην έχει την ίδια επίδραση στον εγκέφαλο ενός 30άρη και σε εκείνον ενός 70άρη. 

Τι έδειξαν οι μελέτες

Παλαιότερες μελέτες είχαν συνδέσει τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D με ταχύτερη γνωστική έκπτωση. Ωστόσο, μελέτη σε 5.065 Αμερικανούς μέσης ηλικίας 67,5 ετών, διαπίστωσε ότι όσοι λάμβαναν συμπλήρωμα βιταμίνης D εμφάνισαν ελαφρώς ταχύτερη επιδείνωση της συνολικής γνωστικής λειτουργίας και των εκτελεστικών λειτουργιών σε διάστημα έξι ετών.

Το σημαντικό είναι ότι η συσχέτιση εμφανίστηκε μόνο σε όσους είχαν ήδη φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D και όχι σε όσους είχαν ανεπάρκεια. Πιθανή εξήγηση είναι ότι η υπερβολική πρόσληψη επηρεάζει μοριακούς μηχανισμούς που ευνοούν την παραγωγή ή συσσώρευση πλακών β-αμυλοειδούς. 

Παρόμοιες αμφιβολίες δημιουργούνται για τα ωμέγα-3. Η κατανάλωση ψαριών έχει συσχετιστεί με οφέλη για τον εγκέφαλο, αλλά τα συμπληρώματα ιχθυελαίου δεν έχουν δείξει αντίστοιχα αποτελέσματα.

Νέα ανάλυση συνέκρινε 273 χρήστες ωμέγα-3 με 546 μη χρήστες, με διάμεση παρακολούθηση 5 ετών. Οι χρήστες εμφάνισαν ταχύτερη γνωστική έκπτωση σε τρεις διαφορετικές κλινικές κλίμακες που μετρούσαν μνήμη, προσοχή, γλώσσα, προσανατολισμό και οπτικοχωρικές ικανότητες. 

Και εδώ δεν αποδεικνύεται αιτιότητα. Ωστόσο, οι χρήστες ωμέγα-3 εμφάνισαν χαμηλότερο μεταβολισμό γλυκόζης σε περιοχές του εγκεφάλου ευάλωτες στη νόσο Αλτσχάιμερ. Άλλη έρευνα έχει συνδέσει συστατικό του ιχθυελαίου με βραδύτερη αποκατάσταση μετά από εγκεφαλική βλάβη. Μια πιθανότητα είναι ότι όταν ο εγκέφαλος γερνά, νοσεί ή τραυματίζεται, αλλάζουν οι ενεργειακές ανάγκες και ο τρόπος με τον οποίο μεταβολίζει τα λίπη. 

Γλυκοζαμίνη και Αλτσχάιμερ

Τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα αφορούν τη γλυκοζαμίνη, που χρησιμοποιείται ευρέως για πόνους στις αρθρώσεις. Σε πειράματα με ποντίκια με Αλτσχάιμερ, η γλυκοζαμίνη αύξησε την παθολογική συσσώρευση σύνθετων σακχάρων —γλυκανών— και επιδείνωσε τις γνωστικές δυσκολίες. Εξετάσεις ανθρώπινων εγκεφάλων μετά θάνατον έδειξαν επίσης περισσότερες γλυκάνες στους ασθενείς με Αλτσχάιμερ. 

Τέλος, από ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους προέκυψε ότι η χρήση γλυκοζαμίνης συνδεόταν με περίπου 25% μεγαλύτερη πιθανότητα μετάβασης από ήπια γνωστική διαταραχή σε Αλτσχάιμερ ή άλλη άνοια. Σε όσους είχαν ήδη άνοια, συνδεόταν επίσης με περίπου 25% υψηλότερη θνησιμότητα. Υπάρχουν όμως σημαντικοί περιορισμοί στα δεδομένα και άλλες διαφορές μεταξύ χρηστών και μη χρηστών μπορεί να εξηγούν μέρος της συσχέτισης. 

Το συμπέρασμα δεν είναι ότι πρέπει να πάψουμε να χρησιμοποιούμε αυτά τα συμπληρώματα. Το ουσιαστικό μήνυμα είναι διαφορετικό: Όπως προσαρμόζουμε τις δόσεις φαρμάκων όταν γερνούν τα νεφρά και αλλάζει ο μεταβολισμός, ίσως πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε με παρόμοιο τρόπο και τα συμπληρώματα. Το σωστό ερώτημα δεν είναι απλώς «είναι ωφέλιμη η βιταμίνη D, τα ωμέγα-3 ή η γλυκοζαμίνη;», αλλά «για ποιον είναι ωφέλιμα και σε ποια ηλικία;». 

Με πληροφορίες από washingtonpost.com