Δώρα στο Δημόσιο: Το “παράθυρο” για την επιστροφή τους μετά το μπλόκο του ΣτΕ 

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έβαλε οριστικό φρένο στη δικαστική διεκδίκηση για την επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού στους δημοσίους υπαλλήλους, κρίνοντας συνταγματική και συμβατή με το ευρωπαϊκό δίκαιο τη μη επαναφορά των επιδομάτων εορτών και αδείας.

Η απόφαση, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τα δώρα στο Δημόσιο δεν μπορούν ποτέ να επιστρέψουν. Σημαίνει κάτι πιο συγκεκριμένο: ότι δεν υπάρχει δικαστική υποχρέωση του κράτους να τα επαναφέρει. Η επόμενη κίνηση, εφόσον υπάρξει, είναι αποκλειστικά πολιτική και νομοθετική.

Η Ολομέλεια του ΣτΕ, με την απόφαση 1201/2026, απέρριψε την προσφυγή που ζητούσε την επαναφορά των επιδομάτων Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας.

Το δικαστήριο έκρινε ότι η μη καταβολή τους δεν παραβιάζει το Σύνταγμα ούτε το ευρωπαϊκό δίκαιο και δεν θίγει το δικαίωμα των δημοσίων υπαλλήλων σε αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης. 

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα ήταν και το δημοσιονομικό κόστος. Η οριζόντια επαναφορά δύο επιπλέον μισθών για όλους τους δημοσίους υπαλλήλους θα δημιουργούσε μόνιμη και σημαντική επιβάρυνση στον κρατικό προϋπολογισμό, η οποία, κατά το δικαστήριο, θα μπορούσε να επηρεάσει τη δημοσιονομική σταθερότητα.

Με απλά λόγια, το ΣτΕ δεν είπε ότι «απαγορεύεται να δοθούν δώρα». Έκρινε ότι το κράτος δεν υποχρεούται από το Σύνταγμα ή το ευρωπαϊκό δίκαιο να τα επαναφέρει.

Άρα μπορούν να επιστρέψουν;

Ναι, αλλά μόνο με πολιτική απόφαση.

Αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο μετά την απόφαση του ΣτΕ. Η δικαστική οδός για την αναγνώριση υποχρέωσης του Δημοσίου έχει κλείσει, όμως η κυβέρνηση θα μπορούσε, εφόσον το επιλέξει και εξασφαλίσει τους απαιτούμενους δημοσιονομικούς πόρους, να θεσπίσει νέα παροχή ή μισθολογική ενίσχυση με νόμο. 

Επομένως, το ερώτημα μεταφέρεται από τις δικαστικές αίθουσες στο Υπουργείο Οικονομικών και τη Βουλή.

Το σενάριο του 13ου μισθού

Πριν από την οριστική απόφαση του ΣτΕ είχαν εξεταστεί σενάρια για μια μερική επαναφορά των δώρων.

Ένα από αυτά προέβλεπε τη χορήγηση ενός επιπλέον 13ου μισθού, ενδεχομένως με ένα οριζόντιο ποσό της τάξης των 1.000 ευρώ, αντί της πλήρους επαναφοράς των παλιών επιδομάτων Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας.

Ένα τέτοιο μοντέλο θα ήταν σαφώς διαφορετικό από την επαναφορά των παλιών δώρων.

Δεν θα επρόκειτο για εφαρμογή της απόφασης του ΣτΕ, αλλά για νέα νομοθετική επιλογή της κυβέρνησης.

Γιατί η πλήρης επαναφορά είναι ακριβότερη

Τα δώρα που καταργήθηκαν δεν αντιστοιχούσαν απλώς σε ένα μικρό ετήσιο επίδομα.

Το παλιό σύστημα περιλάμβανε:

• Δώρο Χριστουγέννων: έναν ολόκληρο μηνιαίο μισθό.
• Δώρο Πάσχα: μισό μηνιαίο μισθό.
• Επίδομα αδείας: μισό μηνιαίο μισθό.

Συνολικά, δηλαδή, αντιστοιχούσαν σε δύο επιπλέον μηνιαίους μισθούς τον χρόνο.

Γι’ αυτό και η πλήρης επιστροφή έχει πολύ μεγαλύτερο δημοσιονομικό κόστος από ένα περιορισμένο, ενιαίο επίδομα ή έναν 13ο μισθό με συγκεκριμένο πλαφόν.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα που είχαν προηγηθεί της τελικής απόφασης, το κόστος της πλήρους επαναφοράς εκτιμάται ότι θα ξεπερνούσε τα 1,5 δισ. ευρώ ετησίως. 

Το ΣτΕ δεν εμποδίζει μια κυβέρνηση να νομοθετήσει

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της υπόθεσης.

Το ΣτΕ απάντησε στο ερώτημα εάν υπάρχει συνταγματική υποχρέωση για την επαναφορά των δώρων. Η απάντηση ήταν αρνητική.

Δεν αποφάσισε ότι ο νομοθέτης απαγορεύεται να θεσπίσει στο μέλλον μια νέα παροχή.

Άρα, εάν στο μέλλον υπάρξει πολιτική βούληση και βρεθούν τα απαραίτητα χρήματα, η Βουλή θα μπορούσε να ψηφίσει έναν νέο νόμο που θα προβλέπει 13ο μισθό, πρόσθετο επίδομα ή άλλη μορφή ενίσχυσης των δημοσίων υπαλλήλων.

Αυτό, όμως, θα είναι μια νέα μισθολογική πολιτική και όχι δικαίωση της προσφυγής που εξετάστηκε από το ΣτΕ.

Τι θα μπορούσε να γίνει στην πράξη

Μετά το «όχι» του ΣτΕ, υπάρχουν θεωρητικά τρεις βασικές επιλογές:

1. Πλήρης επαναφορά των δώρων

Η κυβέρνηση θα μπορούσε να επαναφέρει τα παλιά επιδόματα Χριστουγέννων, Πάσχα και αδείας. Είναι όμως το ακριβότερο σενάριο και απαιτεί σημαντικό δημοσιονομικό χώρο.

2. Επαναφορά μόνο ενός 13ου μισθού

Πρόκειται για το σενάριο που είχε συζητηθεί ήδη πριν από την απόφαση του ΣτΕ. Θα μπορούσε να προβλέπει ένα συγκεκριμένο ποσό για όλους ή διαφορετική κλιμάκωση ανάλογα με τον μισθό. 

3. Στοχευμένη ενίσχυση των δημοσίων υπαλλήλων

Αντί για «δώρο», θα μπορούσε να επιλεγεί κάποια άλλη μισθολογική παρέμβαση, όπως αυξήσεις σε συγκεκριμένα κλιμάκια ή ένα πρόσθετο επίδομα.

Αυτό θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να περιορίσει το δημοσιονομικό κόστος σε σχέση με την πλήρη επιστροφή των δύο επιπλέον μισθών.

Το μεγάλο ερώτημα είναι πλέον το δημοσιονομικό κόστος

Η απόφαση του ΣτΕ μετατρέπει το θέμα των δώρων από δικαστική διεκδίκηση σε πολιτικό στοίχημα.

Για να επιστρέψουν, δεν χρειάζεται πλέον να αλλάξει η δικαστική κρίση. Χρειάζεται να αποφασίσει η κυβέρνηση ότι θέλει να διαθέσει τους απαιτούμενους πόρους και να περάσει σχετική νομοθετική ρύθμιση από τη Βουλή.

Το ύψος της παροχής θα εξαρτηθεί από το πόσο δημοσιονομικό χώρο υπάρχει και από το αν η κυβέρνηση θα προτιμήσει μια καθολική λύση ή μια πιο περιορισμένη παρέμβαση.

Γι’ αυτό και το σενάριο ενός 13ου μισθού εμφανίζεται ως πιο εύκολα διαχειρίσιμο από την πλήρη επιστροφή και των τριών επιδομάτων.

Τι σημαίνει για τους δημοσίους υπαλλήλους

Προς το παρόν, δεν αλλάζει τίποτα στη μισθοδοσία.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν αποκτούν αυτόματα δικαίωμα σε αναδρομικά ή σε καταβολή δώρων επειδή υπήρξε δικαστική προσφυγή. Η απόφαση του ΣτΕ δεν δημιουργεί υποχρέωση του κράτους να καταβάλει 13ο και 14ο μισθό. 

Αν υπάρξει επιστροφή στο μέλλον, θα προκύψει μόνο από νέα νομοθετική ρύθμιση.

Έτσι, μετά το δικαστικό «μπλόκο», η υπόθεση των δώρων περνά πλέον σε ένα διαφορετικό γήπεδο: από το ΣτΕ στην κυβέρνηση, τον προϋπολογισμό και τη Βουλή.

Και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον αν το κράτος υποχρεώνεται να δώσει 13ο και 14ο μισθό. Το ΣτΕ απάντησε ότι δεν υποχρεώνεται.

Το ερώτημα είναι εάν μια μελλοντική κυβέρνηση θα επιλέξει, έχοντας τον απαιτούμενο δημοσιονομικό χώρο, να νομοθετήσει από μόνη της την επιστροφή τους – έστω και με διαφορετική μορφή.