Το Ορμούζ χάνει το μονοπώλιο: Νέοι πετρελαϊκοί παίκτες σε Αμερική-Αφρική-Σχέδιο παράκαμψης του Ιράν στον Κόλπο

Η αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ επιταχύνει μια αναδιάταξη που είχε αρχίσει πολύ πριν από την τελευταία κρίση. Κυβερνήσεις, ενεργειακοί όμιλοι και μεγάλοι εισαγωγείς αναζητούν προμηθευτές των οποίων τα δεξαμενόπλοια δεν εξαρτώνται από το πιο ευάλωτο θαλάσσιο πέρασμα της παγκόσμιας αγοράς. Η Γουιάνα, η Βραζιλία, ο Καναδάς και η Αργεντινή αυξάνουν την παραγωγή τους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ενώ η Ναμίμπια, η Σενεγάλη, η Ακτή Ελεφαντοστού και η Ουγκάντα διεκδικούν θέση στον νέο χάρτη. Την ίδια ώρα, οι χώρες του Κόλπου ανοίγουν αγωγούς προς την Ερυθρά Θάλασσα, επεκτείνουν λιμάνια στον Κόλπο του Ομάν και επενδύουν δισεκατομμύρια σε διαδρομές που αποφεύγουν τα ιρανικά παράλια.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω από τις ανακοινώσεις περί ενεργειακής ασφάλειας βρίσκεται μια σκληρή διαπραγμάτευση για συμβόλαια, λιμάνια, ναύλα και πολιτική επιρροή. Το αργό του Κόλπου εξακολουθεί να είναι αναντικατάστατο σε όγκο, αλλά οι αγοραστές αποτιμούν πλέον ακριβότερα έναν άλλο παράγοντα: τη βεβαιότητα ότι το φορτίο θα φθάσει χωρίς αποκλεισμούς, καθυστερήσεις ή πολεμικά επεισόδια.

Η Γουιάνα περνά στην πρώτη γραμμή

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της αναδιάταξης είναι η Γουιάνα. Η μικρή χώρα των περίπου 840.000 κατοίκων άρχισε την υπεράκτια εξόρυξη μόλις το 2019 και πλησιάζει πλέον το ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως. Τα αποθέματά της υπολογίζονται σε περίπου 11 δισεκατομμύρια βαρέλια, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν σημαντική αύξηση της παραγωγικής της δυνατότητας έως το 2030.

Η γεωγραφία λειτουργεί υπέρ της. Το αργό φορτώνεται απευθείας στον Ατλαντικό, μακριά από το Ορμούζ, τον Περσικό Κόλπο και τις στρατιωτικές εντάσεις που μπορούν να εκτοξεύσουν τα ασφάλιστρα και τα ναύλα μέσα σε λίγες ώρες.

Μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, τη Βραζιλία και την Αργεντινή, η Γουιάνα συγκροτεί έναν ισχυρό πυρήνα παραγωγών εκτός του ΟΠΕΚ. Η άνοδος αυτής της ομάδας περιορίζει σταδιακά την ικανότητα του οργανισμού να επιβάλλει μόνος του τον ρυθμό στην αγορά.

Η Βραζιλία κερδίζει τους Ασιάτες

Η Βραζιλία, χάρη στα κοιτάσματα βαθιών υδάτων, βρέθηκε σε προνομιακή θέση όταν οι ασιατικές αγορές άρχισαν να αναζητούν φορτία μακριά από τη Μέση Ανατολή. Τον Μάρτιο του 2026, οι εισαγωγές βραζιλιάνικου αργού από την Κίνα έφθασαν στο επίπεδο-ρεκόρ των 1,6 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Αυξημένο ενδιαφέρον έδειξε και η Ινδία.

Η μετατόπιση δεν σημαίνει ότι η Ασία εγκαταλείπει τα κοιτάσματα του Κόλπου. Δείχνει, όμως, πως οι μεγαλύτεροι καταναλωτές δεν είναι διατεθειμένοι να εξαρτούν το σύνολο των προμηθειών τους από μία θαλάσσια δίοδο.

Ο Καναδάς διαθέτει αποδεδειγμένα αποθέματα περίπου 163 δισεκατομμυρίων βαρελιών και συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους παραγωγούς του κόσμου. Η Αργεντινή πλησιάζει το ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, στηριζόμενη στο σχιστολιθικό κοίτασμα Βάκα Μουέρτα και στην υδραυλική ρωγμάτωση.

Τα νέα κοιτάσματα της Αφρικής

Στην αφρικανική ακτή, η Ναμίμπια προσελκύει μεγάλες επενδύσεις προτού ακόμη αρχίσει την εμπορική παραγωγή. Οι υπεράκτιες ανακαλύψεις συνδέονται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, με πόρους που μπορεί να φθάνουν το ισοδύναμο των 20 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Εφόσον τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα, η χώρα θα εξελιχθεί σε σημαντικό εξαγωγικό κόμβο του νότιου Ατλαντικού.

Στην Ακτή Ελεφαντοστού, το κοίτασμα Μπαλέν της ιταλικής Ένι εκτιμάται ότι διαθέτει έως 2,5 δισεκατομμύρια βαρέλια. Η Σενεγάλη έχει ήδη περάσει στην παραγωγή, ενώ η Ουγκάντα προετοιμάζει την αξιοποίηση πόρων περίπου 6,5 δισεκατομμυρίων βαρελιών. Ο αγωγός προς τις ακτές της Τανζανίας προορίζεται να προσφέρει έξοδο στον Ινδικό Ωκεανό.

Τα μεγέθη δεν συγκρίνονται με τα αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Ιράν ή του Ιράκ. Οι αφρικανικοί παραγωγοί διαθέτουν, ωστόσο, πρόσβαση σε ανοιχτές θάλασσες. Για την Ευρώπη, η οποία ήδη καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο των εισαγωγών της από την Αφρική, το πλεονέκτημα είναι καθοριστικό.

Ο Κόλπος ανοίγει εναλλακτικές εξόδους

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποιούν τον αγωγό Χαμπσάν–Φουτζέιρα, με δυνατότητα μεταφοράς περίπου 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως προς τον Κόλπο του Ομάν. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τον αγωγό Ανατολής–Δύσης έως το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, με ονομαστική δυναμικότητα κοντά στα επτά εκατομμύρια βαρέλια.

Οι δύο γραμμές δεν αρκούν για να απορροφήσουν τις ποσότητες που περνούν υπό κανονικές συνθήκες από το Ορμούζ. Τα Εμιράτα προωθούν δεύτερο αγωγό προς τη Φουτζέιρα και η Σαουδική Αραβία εξετάζει επέκταση του δικτύου προς τα δυτικά. Το Ιράκ επαναφέρει τρία παλαιά σχέδια: σύνδεση της Βασόρας με το Τσεϊχάν, αναβίωση της διαδρομής προς το Μπανιάς και αγωγό έως την Άκαμπα.

Η Γκόλντμαν Σακς εκτιμά ότι επτά σχεδιαζόμενα ή υπό ανάπτυξη έργα θα μπορούσαν, έως το τέλος του 2028, να επιτρέψουν την παράκαμψη του Ορμούζ για περισσότερο από το 60% των προπολεμικών πετρελαϊκών εξαγωγών του Κόλπου.

Η παράκαμψη ανεβάζει τον λογαριασμό

Η διοχέτευση των εξαγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα ή τη Μεσόγειο μειώνει την εξάρτηση από το Ιράν, αλλά αυξάνει το κόστος. Οι σημαντικότεροι πελάτες του Κόλπου βρίσκονται στην Ασία. Η Ιαπωνία καλύπτει περίπου το 73% των πετρελαϊκών αναγκών της από την περιοχή και η Ινδία περίπου το 42%. Οι δυτικές έξοδοι συνεπάγονται μεγαλύτερα ταξίδια, υψηλότερα ναύλα και μεγαλύτερη πίεση σε λιμάνια και διώρυγες.

Το Ορμούζ δεν χάνει τη στρατηγική του σημασία. Παύει, όμως, να θεωρείται η μοναδική λύση. Οι νέοι παραγωγοί της Αμερικής και της Αφρικής προσφέρουν αργό με μικρότερο γεωπολιτικό ρίσκο, ενώ οι χώρες του Κόλπου επιχειρούν να διατηρήσουν τους πελάτες τους κατασκευάζοντας εναλλακτικές εξόδους. Τα έργα που βρίσκονται σήμερα πάνω στους χάρτες θα κρίνουν ποιοι παραγωγοί θα ελέγχουν τα ασφαλέστερα πετρελαϊκά δρομολόγια της επόμενης δεκαετίας.