Πότε θα καταργηθεί εντελώς το ρωσικό φυσικό αέριο από την Ευρώπη;

Σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου προβλέπεται έως το Δ΄ τρίμηνο του 2027, όπως επιδιώκει ο σκληρός πυρήνας της ΕΕ και κυρίως η Γερμανία. Αυτή η κατάργηση θέτει τέλος σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες εξάρτησης από τη Ρωσία για ένα σημαντικό μερίδιο των αναγκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε φυσικό αέριο. Φυσικά το γεγονός ότι κλείνει αυτή η στρόφιγγα δεν σημαίνει πως δεν θα υπάρξουν αναταράξεις στην αγορά ενέργειας ενώ ουδείς αποκλείει και τις πολιτικές, πολύ περισσότερο που υπάρχει η κρίση και στη Σαουδική Αραβία και στα στενά του Ορμούζ.

Η νομοθεσία της ΕΕ εγκρίθηκε τον Δεκέμβριο του 2025 και η εφαρμογή της βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, με τις εισαγωγές βάσει βραχυπρόθεσμων συμβάσεων να απαγορεύονται από τα τέλη Απριλίου για το ρωσικό LNG – και από τα μέσα Ιουνίου για το ρωσικό αέριο.

Οι εισαγωγές ρωσικού LNG πρόκειται να σταματήσουν εντελώς έως την 1η Ιανουαρίου 2027, με τις υπόλοιπες εισαγωγές φυσικού αερίου μέσω αγωγών να λήγουν το αργότερο την 1η Νοεμβρίου 2027 ενώ ενδέχεται
να δεχτούν μόνο μία μικρή παράταση.

Συνολικά, ο κανονισμός αναμένεται να μειώσει τις παραδόσεις φυσικού αερίου μέσω αγωγών και LNG από τη Ρωσία στην ΕΕ κατά περίπου 33 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως μεταξύ 2025 και 2028. Το γεγονός αυτό αναμένεται να δημιουργήσει περαιτέρω ασφυξία στην αγορά ενέργειας, τόσο για τις
επιχειρήσεις όσο και για τους καταναλωτές.

Ζήτηση κι ενεργειακή απόδοση

Μέρος αυτού μπορεί ν’  απορροφηθεί από μειώσεις στη ζήτηση
φυσικού αερίου μέσω της βελτιωμένης ενεργειακής απόδοσης και της συνεχιζόμενης
ηλεκτροδότησης, αλλά θα δημιουργήσει επίσης χώρο στην αγορά για μη Ρώσους
προμηθευτές, ιδίως στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, όπου το ρωσικό φυσικό
αέριο μέσω αγωγών παραμένει σημαντική πηγή εφοδιασμού.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η σταδιακή κατάργηση έρχεται καθώς η παγκόσμια προσφορά LNG εισέρχεται σε μια άνευ προηγουμένου περίοδο επέκτασης, με επικεφαλής τη νέα δυναμικότητα υγροποίησης στη Βόρεια Αμερική.

Η αβεβαιότητα είναι προφανής αλλά προσφέρει και επενδυτικές ευκαιρίες. Αυτό το μεταβαλλόμενο περιβάλλον της αγοράς προσφέρει στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη την ευκαιρία να διαφοροποιήσει περαιτέρω τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο, ενισχύοντας τις διατλαντικές συνεργασίες LNG, επεκτείνοντας παράλληλα τις διασυνοριακές υποδομές και υιοθετώντας πιο ευέλικτες στρατηγικές προμηθειών. Μαζί, αυτά τα μέτρα μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της ασφάλειας
και της προσιτής τιμής του εφοδιασμού με φυσικό αέριο σε ολόκληρη την περιοχή.

Μια ταχύτατα μεταβαλλόμενη ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου

Από την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου έχει υποστεί μια βαθιά μεταμόρφωση. Το μερίδιο του ρωσικού φυσικού αερίου στη ζήτηση της ΕΕ μειώθηκε από σχεδόν 40% το 2021 σε
περίπου 10% το 2025. Ταυτόχρονα, το μερίδιο ζήτησης του LNG αυξήθηκε από
λιγότερο από 20% σε σχεδόν 45%, αυξάνοντας την έκθεση του μπλοκ στις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου.

Η μείωση οφείλεται κυρίως στην απότομη πτώση των εισαγωγών
φυσικού αερίου μέσω ρωσικών αγωγών, οι οποίες μειώθηκαν κατά σχεδόν 90%, ή 120 bcm, μεταξύ 2021 και 2025. Αυτή η προσαρμογή ήταν άνιση σε ολόκληρη την ΕΕ:

Η Βορειοδυτική Ευρώπη και η Ιταλία έχουν ουσιαστικά εξαλείψει τις εισαγωγές
ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών, ενώ αρκετές αγορές στην Κεντρική και
Ανατολική Ευρώπη εξακολουθούν να βασίζονται σε ρωσικές προμήθειες. Αντίθετα, οι εισαγωγές ρωσικού LNG αυξήθηκαν κατά πάνω από 40%, ή 6 bcm, κατά την ίδια
περίοδο, με το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης να συγκεντρώνεται στη
Βορειοδυτική και Νοτιοδυτική Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ αγοράζει πανάκριβα τους ενεργειακούς πόρους από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Διακυμάνσεις στην αγορά φυσικού αερίου

Μεταξύ 2021 και 2023, η ετήσια ζήτηση φυσικού αερίου στην
Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μειώθηκε κατά περισσότερο από 20%, καθώς οι τιμές ρεκόρ επηρέασαν τη χρήση φυσικού αερίου στη βιομηχανία. Η ζήτηση έχει έκτοτε ανακάμψει εν μέρει, αυξανόμενη κατά περίπου 10% μεταξύ 2023 και 2025. Σε αντίθεση με τη Δυτική Ευρώπη, η ζήτηση φυσικού αερίου στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται μεσοπρόθεσμα εν μέσω της συνεχιζόμενης σταδιακής κατάργησης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα. Η περιοχή ιστορικά βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο ρωσικό φυσικό αέριο μέσω αγωγών, το οποίο αντιπροσώπευε περίπου το 60% της πρωτογενούς προμήθειας φυσικού αερίου το 2021. Παρόλο που οι εισαγωγές μέσω αγωγών από τη Ρωσία μειώθηκαν από 55 bcm το 2021 σε λίγο πάνω από 15 bcm το 2025, εξακολουθούν να καλύπτουν περίπου το 20% της περιφερειακής ζήτησης φυσικού αερίου.