Ορμούζ: Μεγάλο παζάρι για τους θαλάσσιους διαδρόμους-Ποιος θα ελέγχει το πιο κρίσιμο πέρασμα του πλανήτη

Το Στενό του Ορμούζ συνεχίζει να παραμένει στο επίκεντρο ενός σκληρού γεωπολιτικού παζαριού, ικανού να επηρεάσει τις τιμές του πετρελαίου, την παγκόσμια ναυσιπλοΐα και την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή. Η ανακοίνωση του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών ότι ολοκληρώθηκε μελέτη για τις νομικές, τεχνικές, περιβαλλοντικές και στρατιωτικές παραμέτρους του περάσματος πυροδότησε σενάρια για αλλαγή των θαλάσσιων διαδρόμων. Πίσω, όμως, από τους χάρτες, τα βάθη και τις γραμμές διέλευσης κρύβεται μια πολύ σοβαρότερη σύγκρουση: ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στην ασφάλεια, την εποπτεία και τη διοίκηση ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα στον κόσμο.

Σπύρος Σιδέρης

Η Τεχεράνη αντιμετωπίζει το Ορμούζ ως ζωτικό πεδίο κυριαρχίας και διαπραγμάτευσης, ενώ η Ουάσιγκτον δεν θέλει να επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει αυξημένο έλεγχο πάνω στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές. Έτσι, μια συζήτηση που εμφανίζεται ως τεχνική μετατρέπεται σε δοκιμασία ισχύος, με πετρέλαιο, στρατιωτική παρουσία και διπλωματικά ανταλλάγματα να μπαίνουν στο ίδιο τραπέζι.

Οι χάρτες δεν αλλάζουν με μία υπογραφή

Σύμφωνα με τους αναλυτές καμία χώρα δεν μπορεί να τροποποιήσει μονομερώς τις διαδρομές της διεθνούς ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.

Κάθε νέα χάραξη προϋποθέτει τεχνικές μελέτες, διεθνείς εγκρίσεις και τη συμμετοχή εξειδικευμένων ναυτιλιακών φορέων. Πρέπει να υπολογιστούν τα βάθη, τα θαλάσσια ρεύματα, η ένταση των ανέμων, η κάλυψη των συστημάτων ραντάρ και οι δυνατότητες ελιγμών των πλοίων σε περίπτωση ατυχήματος ή άλλης έκτακτης ανάγκης.

Στην εξίσωση μπαίνουν επίσης οι διαδρομές των ρυμουλκών και των σωστικών σκαφών, οι πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και οι περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές. Μια λάθος γραμμή στον χάρτη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σύγκρουσης, προσάραξης ή πετρελαϊκής διαρροής.

Η μάχη δεν αφορά μόνο τα πλοία

Για την Τεχεράνη, το στενό δεν είναι απλώς ένας διεθνής θαλάσσιος διάδρομος. Αποτελεί τμήμα της άμεσης ζώνης ασφαλείας της και ένα από τα ισχυρότερα μέσα πίεσης που διαθέτει απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Δύση.

Το Ιράν επιδιώκει ενεργό ρόλο στην εποπτεία της διέλευσης, στη διαχείριση της ασφάλειας και στην ανταλλαγή πληροφοριών για τα πλοία που περνούν κοντά στις ακτές του. Παράλληλα, ζητεί περιορισμό της ξένης στρατιωτικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο.

Η Ουάσιγκτον, από την άλλη πλευρά, φοβάται ότι μια νέα ρύθμιση μπορεί να προσφέρει στην ιρανική πλευρά πρόσθετα εργαλεία ελέγχου, ακόμη και τη δυνατότητα να παρεμβαίνει στη διέλευση πλοίων δυτικών συμφερόντων.

Άλλο η χάραξη και άλλο το άνοιγμα του στενού

Ορισμένοι αναλυτές διαχωρίζουν δύο ζητήματα που συχνά παρουσιάζονται ως ένα.

Το πρώτο είναι η τεχνική αναδιάταξη των θαλάσσιων λωρίδων.

Το δεύτερο αφορά τους πολιτικούς και στρατιωτικούς όρους υπό τους οποίους το πέρασμα θα παραμείνει ανοικτό.

Η αμερικανική θέση, όπως έχει εκφραστεί και από τον Ντόναλντ Τραμπ, είναι ότι η διέλευση πρέπει να είναι ελεύθερη και απρόσκοπτη. Το Ιράν, αντίθετα, θεωρεί ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις συνολικές ρυθμίσεις ασφαλείας στην περιοχή.

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η τεχνική συζήτηση σταματά και αρχίζει η πολιτική διαπραγμάτευση.

«Ναυσιπλοΐα έναντι ειρήνης»

Η ιρανική προσέγγιση περιγράφεται ως μια εξίσωση «ελεύθερης ναυσιπλοΐας έναντι συνολικής ειρήνης».

Η Τεχεράνη επιχειρεί να συνδέσει τη διευκόλυνση των διελεύσεων με μεγαλύτερα ζητήματα: τη στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, την ασφάλεια του Κόλπου, τις κυρώσεις και τις σχέσεις της με τις δυτικές κυβερνήσεις.

Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία για διαφορετικούς διαδρόμους, το Ιράν δύσκολα θα δεχθεί ένα καθεστώς στο οποίο δεν θα έχει κανέναν ρόλο ή αντάλλαγμα. Το Ορμούζ παραμένει πολύ ισχυρό χαρτί για να παραδοθεί χωρίς πολιτικό όφελος.

Ο φόβος του βόρειου διαδρόμου

Η μεγαλύτερη ανησυχία της αμερικανικής πλευράς αφορά το ενδεχόμενο η βόρεια λωρίδα να πλησιάσει περισσότερο τις ιρανικές ακτές.

Μια τέτοια μετατόπιση θα μπορούσε να ενισχύσει τις αξιώσεις της Τεχεράνης για προαναγγελία των διελεύσεων, επιθεωρήσεις ή άλλες διαδικασίες ελέγχου. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο επιβολής περιορισμών σε πλοία με αμερικανική ή ισραηλινή σημαία, καθώς και σε σκάφη που συνδέονται με δυτικά συμφέροντα.

Γι’ αυτό και οι λεπτομέρειες της νέας χάραξης παρακολουθούνται όχι μόνο από ναυτιλιακούς φορείς, αλλά και από στρατιωτικά επιτελεία.

Το ηλεκτρονικό σύστημα που βρίσκεται στο τραπέζι

Μία από τις λύσεις που εξετάζονται είναι η δημιουργία ηλεκτρονικού μηχανισμού προειδοποίησης για τα πλοία που πρόκειται να περάσουν από τον βόρειο διάδρομο.

Μέσω αυτού, οι αρμόδιες αρχές θα ενημερώνονται εκ των προτέρων για την πορεία, τη σημαία και τα βασικά στοιχεία κάθε σκάφους. Ο στόχος είναι να μειωθούν οι πιθανότητες αιφνιδιασμού, παρερμηνειών και επικίνδυνων επαφών.

Η πρόταση εμφανίζεται ως τεχνική διευθέτηση, στην πραγματικότητα όμως επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην απαίτηση του Ιράν για ενημέρωση και στην αξίωση της Δύσης για ανεμπόδιστη διέλευση.

Η συμφωνία θα κριθεί πολύ μακριά από τους χάρτες

Οποιαδήποτε αλλαγή στις θαλάσσιες διαδρομές θα χρειαστεί την έγκριση του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού και των αρμόδιων διεθνών φορέων ασφάλειας.

Καμία τεχνική έγκριση, ωστόσο, δεν αρκεί χωρίς πολιτική συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις περιφερειακές δυνάμεις.

Το διακύβευμα δεν είναι απλώς η κατεύθυνση των πλοίων. Είναι ο έλεγχος ενός περάσματος από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου. Όσο η απάντηση παραμένει ανοιχτή, το Στενό του Ορμούζ θα εξακολουθεί να λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, πεδίο επίδειξης ισχύος και πιθανή εστία μιας πολύ μεγαλύτερης κρίσης.